Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. o odmowie przyznania zasiłku celowego.
Jak wynika z akt sprawy wnioskiem z dnia 24 kwietnia 2014 r. M. H. – J. zwróciła się do Prezydenta Miasta P. o przyznanie zasiłku celowego na opłacenie świadczeń mieszkaniowych: czynsz, prąd, woda.
Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezydent Miasta P., na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) oraz art. 3 ust. 4, art. 8, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm.), Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z dnia 17 lipca 2012 r., poz. 823), odmówił przyznania zasiłku celowego w miesiącu maju 2014 r. Organ ustalił, że M. H. – J. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, na jej dochód składa się renta w wysokości 935,21 zł miesięcznie. Zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej prawo do świadczeń przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542,00 zł. na osobę.
Organ wyjaśnił, że zasiłek celowy jest świadczeniem fakultatywnym, co oznacza, że jego przyznanie bądź odmowa, następuje w ramach uznania administracyjnego i odbywa się dopiero po zrealizowaniu zadań z pomocy społecznej o charakterze obligatoryjnym (obowiązkowym). Trudna sytuacja i ubożenie społeczeństwa, powodują przy tym nieustanne powiększanie się kręgu osób potrzebujących wsparcia. Organy pomocy społecznej, oceniają do kogo i w jakim zakresie owo wsparcie kierować, niedostateczna wielkość środków finansowych na zasiłki celowe, celowe specjalne i okresowe powoduje konieczność dzielenia ich w taki sposób, aby jak największa grupa osób i rodzin mogłaby uzyskać chociażby minimalne wsparcie. Zdaniem organu sytuacja materialna wnioskodawczyni jest niewątpliwie trudna, co jednak nie oznacza, że uzyskiwane z pomocy społecznej środki mogą być traktowane jako źródło dochodu wystarczające do zaspokojenia jej potrzeb życiowych.
Bezsprzecznym jest też fakt, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, bowiem w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Wskazał, że wnioskodawczyni nie spełnia ustawowego kryterium dochodowego, bowiem jej dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe o kwotę 393,21 zł. Z urzędu rozpatrzył też podanie wnioskodawczyni o przyznanie zasiłku celowego specjalnego, jednak nie stwierdził, że jej sytuacja stanowi szczególny przypadek odbiegający od sytuacji osób spełniających kryterium dochodowe. Ponadto podkreślił, że pomoc może zostać udzielona tylko w ramach posiadanych środków finansowych, a ograniczona ilość środków finansowych nie pozwala na uwzględnienie wniosku. Na realizację zasiłków celowych i celowych specjalnych na 2014 rok przeznaczono bowiem kwotę 424.205,20 zł, co stanowi miesięcznie 35.350,43 zł, a przeciętny zasiłek celowy wynosi od 50,00 - 100,00 zł. Ze względu na bardzo dużą liczbę osób zgłaszających się z dochodem poniżej ustawowego kryterium dochodowego, kwota 35.350,43 zł. miesięcznie nie zabezpiecza potrzeb wszystkich oczekujących osób.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła M. H.-J., wnosząc o jej uchylenie i przyznanie zasiłku celowego. W treści dowołania zakwestionowała przyjęcie przez organ I instancji, że sytuacja wnioskodawczyni nie stanowi szczególnego przypadku, w sytuacji, gdy wnioskodawczyni jest osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, niezdolną do samodzielnego poruszania się i samodzielnej egzystencji. Większość renty przeznaczana jest na pampersy, środki pielęgnacyjne, środki czystości i lekarstwa. Pozostała część renty nie starcza na opłaty i wyżywienie.
Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podzieliło ustalenia oraz stanowisko organu I instancji. Nadto, wskazało, że kolejne ograniczenia przyznawanych dotacji na pomoc społeczną powodują, że zatraca się orientację, jakie kryteria należy stosować przy wyborze klientów, do których kierowane mają być te bardzo ograniczone środki. Problem pojawia się w zasadzie wtedy, gdy należy rozstrzygnąć, czy i jaka pomoc powinna być przyznana osobom i rodzinom. Decyzja taka jest niełatwa zarówno ze względu na ograniczone środki, którymi można dysponować przy przyznawaniu świadczeń (finansowych), jak też trudności w jednoznacznym zakwalifikowaniu petenta do przyznania świadczeń. Kolegium zaznaczyło, że organy zobowiązane są rozpatrując wnioski o pomoc korzystać ze swobodnej oceny potrzeb wnioskodawcy na tle sytuacji na swoim terenie tzn. mając na uwadze wysokość środkowi przewidzianych w budżecie na te cele, liczbę osób wymagających wsparcia oraz ich sytuację życiową, bytową i materialną, by w sytuacji wzrastającego zapotrzebowania na usługi socjalne pomocy społecznej przy jednoczesnym kurczeniu się środków finansowych na realizację zadań ustawowych objąć jak największą liczbę osób uprawnionych.
Ze względu na bardzo dużą liczbę osób zgłaszających się z dochodem poniżej ustawowego kryterium dochodowego, kwota 35.350,43 zł miesięcznie, którą ma do dyspozycji Miejskie Centrum Pomocy Społecznej w P., nie zabezpiecza potrzeb wszystkich oczekujących osób. Organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej jest ograniczony finansowo, musi wspierać wiele osób i rodzin, a zatem nie każda prośba o pomoc może zostać spełniona i nie może dać więcej niż posiada.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła M. H.-J., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzucając naruszenie art. 139 i art. 7 ustawy o pomocy społecznej. Jej zdaniem organ nierzetelnie przeprowadził ocenę jej potrzeb, podczas gdy zgodnie z art. 7 ustawy o pomocy społecznej osoby niepełnosprawne powinny być objęte szczególną opieką. Naruszył też art. 139 ustawy orzekając na niekorzyść strony, choć skarżąca domagała się minimalnej pomocy, a nie pokrycia wszystkich kosztów utrzymania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola wspomniana sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2). Sąd administracyjny, uwzględniając skargę, uchyla zaskarżony akt w całości albo części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli natomiast zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach - stwierdza nieważność orzeczenia w całości lub części. Stwierdzenie wydania aktu z naruszeniem prawa wchodzi zaś w grę, o ile zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).
Sąd badając w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. stwierdził, że odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
W przedmiotowej sprawie skarżąca we wniosku z końca kwietnia 2014 r. domagała się przyznania zasiłku celowego na opłacenie świadczeń mieszkaniowych.
Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 182). Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może zostać przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie pomocy na podstawie tego przepisu uzależnione jest jednak od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w zw. z § 1 pkt 1 lit. a) Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, które w przypadku osoby samotnie gospodarującej wynosi 542 zł. Oznacza to, że niezależnie od zaistniałych trudności życiowych, organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej obowiązany będzie odmówić przyznania zasiłku celowego osobie samotnie gospodarującej, jeśli jej dochód przekroczy ustawowe kryterium dochodowe.
Przekroczenie kryterium dochodowego przez stronę nie oznacza jednak, że nie przysługuje jej już wsparcie państwa w ramach pomocy społecznej. Możliwość taką przewiduje bowiem wprost art. 41 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy, który nie podlega zwrotowi lub zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Przesłanką warunkującą przyznanie pomocy jest jednak znajdowanie się wnioskodawcy w sytuacji szczególnej. Zgodnie zaś z ugruntowanym w tym zakresie orzecznictwem "szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W przedmiotowej sprawie organy obu instancji ustaliły, że rodzina dochód skarżącej jako osoby samotnie gospodarującej przekracza wskazane wyżej kryterium dochodowe, wynoszące 542 zł, uwzględniając okoliczność, że na dochód składa się świadczenie rentowe w wysokości 935,21 zł miesięcznie. Ustalenia te nie zostały w trakcie postępowania zakwestionowane, znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materialne dowodowym, zatem nie budzi wątpliwości sądu, że dochód skarżącej przekracza kryterium dochodowe o 393,21 zł.
W tej sytuacji prawidłowo zatem rozpoznano wniosek skarżącej o udzielenie pomocy finansowej w oparciu o kryteria określone w powołanym art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Z treści tego przepisu wynika jednak, że organ wydaje decyzję w ramach tzw. "uznania administracyjnego", swobodnie decydując o tym, czy w indywidualnej sprawie wystąpił przypadek uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej. Wydana na tej podstawie decyzja musi zostać poprzedzona zebraniem i rozpatrzeniem w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a następnie zostać należycie uzasadniona, a organy obowiązane są dokonać oceny, czy zgłoszona potrzeba uzasadniona jest "szczególnymi okolicznościami", do których powyższy przepis nawiązuje.
W ocenie sądu na uwzględnienie zasługuje także argumentacja organu wywiedziona po analizie sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej skarżącej w kontekście przesłanek z art. 41 pkt 1 ustawy, według której sytuacja skarżącej niewątpliwie trudna to jednak nie spełnia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku".
Dla oceny szczególnie uzasadnionego przypadku nie bez znaczenia pozostaje bowiem fakt, że świadczenie to dotyczy wyłącznie osób o określonych dochodach, przekraczających ustawowe kryterium dochodowe, których sytuacja materialna co do zasady na co dzień jest na tyle dobra, że osoby te w pierwszej kolejności samodzielnie powinny podejmować starania o przezwyciężenie trudnej sytuacji w jakiej się znalazły. Zasiłek celowy specjalny nie jest wobec tego świadczeniem, które może stanowić rekompensatę za poniesione przez wnioskodawcę wydatki, nie może być też traktowany jako uzupełnienie posiadanych środków lub też stałe źródło dochodu dla osoby ubiegającej się o jego przyznanie. Przyznawany jest w przypadku zaistnienia zdarzeń występujących zupełnie okazjonalnie, wymagających wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczających poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (vide: wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2014 r., sygn.akt I OSK 179/13; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 września 2013 r., sygn.akt II SA/Po 718/13; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 20 czerwca 2013 r., sygn.akt IV SA/Gl 405/13, dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jak wynika z akt sprawy skarżąca jest osobą przewlekle chorą, wymagającą pomocy we wszystkich czynnościach i taką pomoc otrzymuje od siostry, która codziennie ją odwiedza i służy pomocą. Okoliczności te nie mogą jednak zostać zakwalifikowane jako szczególne, nadzwyczajne, nie dające się przewidzieć, tym bardziej, że jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, strona choruje i leczy się na stwierdzone w toku niniejszego postępowania dolegliwości już od wielu lat. Nie można wobec tego uznać, że sytuacja osobista czy zdrowotna skarżącej to zdarzenia mające charakter okazjonalny, nadzwyczajny, które wykraczają poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości, które są aż tak drastyczne i są następstwem wielu niedających się przewidzieć wydarzeń.
Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje również cel, na jaki rzeczone świadczenie miałoby zostać przyznane tj. opłacenie świadczeń mieszkaniowych: czynszu, prądu, wody. Bez wątpienia kwestia regulowania opłat związanych z używaniem lokalu mieszkalnego dotyczy typowych wydatków obywateli, które okresowo się powtarzają. Na tle sytuacji skarżącej potrzeb takich również nie sposób zaliczyć do zdarzeń szczególnych i nadzwyczajnych.
Podkreślić należy także, że procedując w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego, organ uwzględnił generalne wskazówki, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy). Uznanie administracyjne nie pozwala bowiem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Jak wskazuje uzasadnienie zaskarżonej decyzji organ przeanalizował ilość środków finansowych, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej, konfrontując je z liczbą osób i rodzin występujących o pomoc w tym tych, których sytuacja finansowa jest trudniejsza od sytuacji skarżącej.
Biorąc pod uwagę powyższe, wobec tego, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.
k.ż.