Uzasadnienie
W dniu 17 marca 2009 r. H. M. wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej, podając, iż urodził się 16 września 1944 r. podczas pobytu jego rodziców na deportacji. Rodzice wnioskodawcy – W. i A. M. - zostali wywiezieni we wrześniu 1942 r. wraz z trojgiem dzieci do pracy przymusowej i pracowali w rolnictwie u niemieckiej rodziny do końca wojny.
Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 1 ust. 1, art. 2 i art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U.Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), odmówił przyznania H. M. uprawnienia do świadczenia pieniężnego, stwierdzając, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza wykonywania pracy przymusowej przez co najmniej 6 miesięcy, a tylko taki okres uprawnia do przyznania świadczenia.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy H. M. podniósł, iż okres deportacji trwał od września 1944 r. do maja 1945 r., a zatem dłużej niż wymagane 6 miesięcy.
Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 w zw.
z art. 127 § 3 kpa oraz art. 2 pkt 2 lit. a), art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ wskazał, iż na podstawie wydawnictwa "Wyzwolenie miast i gmin przez Armię Radziecką i Ludowe WP 1944-1945 Informator" (Wojskowy Przegląd Historyczny, Warszawa 1977) gmina W., na terenie której strona przebywała została wyzwolona w dniu 24 stycznia 1945 r., zatem pobyt na deportacji po dniu wyzwolenia stracił charakter represji.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi H. M. podkreślił, iż pobyt na deportacji w miejscowości W., należy liczyć do końca wojny, tj. do maja 1945 r., ponieważ nie było żadnej możliwości wcześniejszego powrotu do kraju. Skarżący oświadczył, iż czuje się pokrzywdzony zaskarżoną decyzją, gdyż jego rodzice nie przebywali na wygnaniu do samego końca wojny na własne życzenie, lecz zmusiły ich do tego panujące wówczas warunki.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Analogiczne unormowanie zawarte zostało w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a.
Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia, tj. jego zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, że organ administracji dopuścił się naruszenia przepisu prawa materialnego, co musiało wywołać skutek w postaci uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.
Przedmiotem niniejszego postępowania jest legalność decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] utrzymującej w mocy decyzję własną z dnia [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego, podjętej na podstawie art. 2 ust. 2 lit. a) ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U.Nr 87, poz. 395 z późn. zm.) – dalej ustawa o świadczeniu pieniężnym.
Jak wynika z treści powyższego przepisu represją jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.
Na gruncie powyższego przepisu zarysowały się w judykaturze dwa stanowiska. Zgodnie z pierwszym z nich, określenie zakończenia wojny należy odnieść do daty zakończenia II wojny światowej, tj. 8 maja 1945 r., co oznacza, że tylko data 8 maja 1945 r. może być pewną datą graniczną, do której deportacja do pracy przymusowej winna być uznana za spełniającą dyspozycję art. 2 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniu pieniężnym (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 października 2009 r. o sygn. akt II OSK 1553/08, niepubl. oraz Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 marca 1999 r. o sygn. III RN 158/98, System Informacji Prawnej LEX nr 36763).
Natomiast zgodnie z drugim - z chwilą wyzwolenia danego terenu spod okupacji niemieckiej wykonywana tam przez deportowanych pracowników praca, choćby była nadal wykonywana np. jako konieczna dla zachowania egzystencji, traciła przymiot przymusowości, jak i przymiot wykonywania jej na terenach okupowanych przez III Rzeszę (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2006 r. sygn. II OSK 557/06, System Informacji Prawnej Lex nr 275507).
Wojewódzki Sąd Administracji w Łodzi w składzie orzekającym stanął na stanowisku, iż za datę zakończenia deportacji należy uznać dzień zakończenia II wojny światowej, czyli dzień 8 maja 1945 r., chyba że osoba przed tym dniem powróciła z deportacji. Nie można bowiem na tle realiów II wojny światowej w sposób kategoryczny twierdzić, iż już samo tylko wyzwolenie miejscowości, w której lub w pobliżu której pracowały osoby deportowane czyniło możliwą bezpieczną drogę powrotną do domu. Wielokrotnie w orzecznictwie zwracano bowiem uwagę na fakt, iż mimo wyzwolenia poszczególnych miejscowości, w dalszym ciągu na terenach III Rzeszy oraz krajów okupowanych prowadzone były działania wojenne, a linie frontu wielokrotnie ulegały przesunięciu (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lipca 2008 r. o sygn. akt II OSK 866/07).
Jak wynika z akt sprawy H. M. urodził się w dniu 16 września 1944 r. podczas deportacji rodziców w miejscowości W., gm. W. na terytorium III Rzeszy. Z oświadczeń skarżącego zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wynika, iż rodzina przebywała w W. do końca wojny, czyli do maja 1945 r. Oznacza to, że okres pobytu strony skarżącej na deportacji był dłuższy niż 6 miesięcy, co uprawnia stronę do ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenia pieniężnego.
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
AG