Uzasadnienie
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], Nr [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...], Nr [...].
Jak wynika z załączonych do akt administracyjnych dokumentów, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] odmówił przyznania K.W. uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Jak wskazał organ w uzasadnieniu, zebrany w sprawie materiał dowodowy stwierdza jedynie fakt pobytu strony w danym miejscu i czasie, nie potwierdzając wykonywania pracy przymusowej. Wnioskodawca nie przedstawił wymaganych dokumentów potwierdzających represję. Ponadto, ze względu na jego wiek, wykluczyć należy wywiezienie w charakterze robotnika przymusowego.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, K.W. podał, że był wraz z rodziną najpierw wywieziony do obozu przesiedleńczego w Ł., a później na roboty przymusowe do III Rzeszy. Przebywał od lipca 1941 r. do 20 stycznia 1945 r. w miejscowości P. (obecnie P.), gdzie musiał ciężko pracować w gospodarstwie rolnym.
Orzekając ponownie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy wcześniejsze rozstrzygnięcie wskazując, iż zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 grudnia 1999 r. w sprawie wymaganych dokumentów i dowodów potwierdzających rodzaj represji i okres jej trwania oraz szczegółowego trybu postępowania przy składaniu i rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 111, poz. 1300), osoba nie dysponująca własnymi, oryginalnymi dokumentami potwierdzającymi doznane represje może ubiegać się o przedmiotowe świadczenie przedkładając udokumentowane oświadczenie co najmniej dwóch świadków. Oznacza to, że do ich oświadczeń muszą być dołączone ich własne, oryginalne dokumenty potwierdzające ich pobyt w tym samym miejscu i czasie, co osoba, na rzecz której składają oświadczenie. Do przedstawionych przez K.W. oświadczeń świadków – S.S. i W.T. takich dokumentów nie dołączono. Ponadto wnioskodawca nie załączył żadnych innych dokumentów potwierdzających pracę przymusową.
W skardze na powyższą decyzję K.W. wskazał, iż kontestowana decyzja z dnia [...] jest niezgodna z prawem. S.S., której oświadczenie załączył do wniosku, dopiero stara się o uzyskanie decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W czasie, kiedy K.W. był wywieziony w 1941 r. miał 6 lat, ale już w 1945 r. miał 10 lat. Był zmuszany do ciężkiej niewolniczej pracy, były to jego samodzielne obowiązki pracownicze w żaden sposób nie związane z pracą jego rodziny.
W odpowiedzi na skargę strona przeciwna wniosła o jej oddalenie wskazując, iż argumenty podniesione w skardze nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga podlega uwzględnieniu.
Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę Prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zobligowany był zatem rozpoznać skargę w oparciu o przepisy nowej ustawy.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 powołanego aktu).
Analogiczne unormowanie zawarte zostało w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca.
Wojewódzki Sad Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz postępowania administracyjnego, mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) w zakresie postępowania dotyczącego ustalenia lub odmowy przyznania świadczeń mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepisy te statuują zasadę swobodnej oceny dowodów, wyrażającą się m. innymi w nakazie oceny wszystkich faktów i środków dowodowych w sposób nie skrępowany przyjętymi z góry założeniami.
W ocenie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie organ administracji naruszył przepisy art. 7, 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego i naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z przepisu art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego wynika obowiązek organu administracji publicznej zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą. Organ administracji publicznej obowiązany jest zatem w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa). Dowodem zaś może być wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy (art. 75 § 1 zdanie pierwsze kpa).
W toku postępowania administracyjnego skarżący, poza własnym oświadczeniem złożył również pisemne oświadczenia dwóch świadków: S.S. i W.T. potwierdzające jego pobyt na terenie III Rzeszy i fakt pracy przymusowej w gospodarstwie rolnym, które wobec braku własnych, oryginalnych dokumentów potwierdzających pobyt w tym samym miejscu i czasie, co skarżący organ administracji uznał za niewystarczające do przyznania świadczenia.
Stanowisko organu administracji uchybia w tym zakresie obowiązkowi wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy i przeprowadzenia postępowania dowodowego przewidzianego przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym przesłuchania w charakterze świadków wskazanych przez wnioskodawcę osób, a nawet samego wnioskodawcy. Możliwość taką przewiduje w szczególności § 4 powołanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 grudnia 1999r. w sprawie wymaganych dokumentów i dowodów potwierdzających rodzaj represji i okres jej trwania oraz szczegółowego trybu postępowania przy składaniu i rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 111, poz. 1300).
Celowość przeprowadzenia takiego postępowania nie może zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego budzić żadnych wątpliwości (vide: wyrok NSA z dnia 2 marca 2001 r. VSA 1430/00 – LEX nr 50029)
Jako podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji organ administracji wskazał przepis art. 2 pkt 2 lit. a powołanej ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym... (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.).
Stosownie do treści tego przepisu represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945.
Powołany przepis nie uzależnia prawa do świadczenia pieniężnego od wieku osoby deportowanej wykonującej pracę przymusową oraz rodzaju wykonywanej pracy, czemu dał wyraz w swoim orzecznictwie zarówno NSA jak i SN (vide: wyroki NSA: z dnia 10.12.1999 r. VSA 1136/99 LEX nr 49292 w Warszawie, z dnia 4.12.2000 r. VSA 674/00 LEX nr 50166 w Warszawie, z dnia 30.01.2001 r. VSA 921/00 LEX nr 79627 w Warszawie, wyrok SN z dnia 6.04.2000 r. IIIRN 143/99 Wokanda 2000/9/31 oraz z dnia 24 października 2003 r. – sygn. akt IIIRN 120/02).
Wyrażony w tym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odmienny pogląd prawny jest błędny.
W tej sytuacji należy przyjąć, że skarżący mimo młodego wieku mógł wykonywać pracę przymusową w okresie deportacji wraz z rodzicami do pracy przymusowej na terenie III Rzeszy, na co powoływał się w toku postępowania administracyjnego. Z przepisów ustawy nie wynika również, aby uznanie deportacji za represję było uwarunkowane zdolnością danej osoby do pracy w chwili jej wywiezienia. Czas wywiezienia nie był bowiem z góry ustalony i mógł trwać nawet kilka lat. Taki przypadek zachodzi właśnie w rozpoznawanej sprawie, kiedy to skarżący w 1945 r. miał prawie 10 lat.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzekł, jak w sentencji wyroku.
Z uwagi na brak przymiotu wykonalności zaskarżonej decyzji (odmowa przyznania uprawnienia do świadczenia), Sąd uznał wydanie rozstrzygnięcia w trybie art. 152 wskazanej ustawy za bezprzedmiotowe.