Uzasadnienie
Decyzją z 19 września 2023 r., znak: SKO.41/5111/OS/2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie (dalej: organ odwoławczy, Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1, ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390; dalej: u.ś.r.), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy G. (dalej: organ I instancji, Wójt) z 24 sierpnia 2023 r., znak: OPS.5211.SP.000340.08.2023, o odmowie przyznania M. P. (wnioskodawca, skarżący, strona) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką W. P..
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że organ I instancji odmówił przyznania świadczenia, gdyż stwierdził, że nie da się ustalić kiedy powstała niepełnosprawność matki strony, a tym samym nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r. W odwołaniu od decyzji skarżący zarzucił, że jego matka wymaga opieki w pełnym wymiarze czasowym i dlatego zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym. Utrzymując w mocy tę decyzję organu I instancji, Kolegium stwierdziło, że stanowisko w niej zawarte jest błędne o tyle, że z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 i ugruntowaną w tym zakresie linię orzeczniczą sądów administracyjnych nie było podstaw do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ze względu na to, że niepełnosprawność matki skarżącego powstała po ukończeniu przez nią wieku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jednakże, zdaniem Kolegium, podstawę taką dawał inny przepis tej ustawy – art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Organ odwoławczy wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, że zachodzi bezpośredni związek pomiędzy sprawowaniem stałej opieki przez skarżącego nad matką a rezygnacją przez niego z pracy. Z akt wynika, że skarżący zamieszkuje wraz z matką, zatem wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe, zaś zakres realizowanych czynności) wynikający z zebranych dowodów (wywiad środowiskowy), jak i ich organizacja wskazują, że mogą być one, co do zasady wykonywane przed lub po przyjściu z pracy i mają one charakter typowy dla rodzaju czynności jakie wykonuje każdy, kto posiada mieszkanie/dom. Rodzaj wykonywanych przez skarżącego czynności nie wyklucza podejmowania przez niego pracy, gdyż mogą być one wykonywane w każdym czasie, zwłaszcza, że praca w gospodarstwie rolnym ma specyficzny charakter i można pogodzić wykonywanie czynności opiekuńczych w takim zakresie jak podał w harmonogramie skarżący, z pracą w gospodarstwie rolnym.
Jak wskazało Kolegium, skarżący w oświadczeniu zalegającym na karcie 10 akt wskazał, że jego matka potrzebuje pomocy, przy przygotowywaniu posiłków, podawaniu leków, osobistej toalecie. Część czynności usługowych związanych z prowadzeniem domu jest wspólna dla skarżącego i jego matki, albowiem mieszkając pod tym samym adresem zamieszkania, skarżący i tak musiałby te czynności wykonywać, podobnie jak przygotowywanie posiłków. Podawanie leków następuje dwa razy dziennie – rano i wieczorem, co może być wykonywane przed i po pracy w gospodarstwie rolnym, jeśli zaś chodzi o wykonywanie ćwiczeń – jest to godzina dziennie, a strona nie przedstawiła dokumentu, z którego wynikałoby, że ćwiczenia muszą być wykonywane obowiązkowo o ściśle określonej porze, co pozwala przyjąć, że mogą być one wykonywane w czasie wolnym skarżącego.
W skardze do Sądu skarżący zarzucił Kolegium naruszenie:
- - art. 17 ust. 1b u.ś.r. i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez brak uwzględnienia wyroku TK w sprawie K 38/13;
- - art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że w okolicznościach sprawy brak było podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;
- - art. 7, art. 8 i art. 77 k.p.a., poprzez arbitralną ocenę charakteru i zakresu sprawowanej przez stronę opieki nad matką i stwierdzenie, że opieka ta nie spełnia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r.;
- - art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez stwierdzenie, że zakres opieki, jakiej wymaga matka strony nie wyklucza podjęcie przez stronę zatrudnienia, choć z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki strony wynika przeciwny wniosek;
- - art. 138 § 1 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez utrzymaniu w mocy decyzji Wójta.
Wskazując na te zarzuty, strona wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z załączonego do skargi zaświadczenia lekarskiego z 12 października 2023 r. wskazującego aktualny stan zdrowia matki strony.
W odpowiedzi na skargę Kolegium, popierając stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom niż ojciec, matka, opiekun faktyczny dziecka albo osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną (art. 17 ust. 1 pkt 1-3 u.ś.r.), na których to osobach, zgodnie z ustawą z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Dlatego też przyznanie tego świadczenia wymaga niebudzącego wątpliwości ustalenie zakresu sprawowanej opieki oraz związku rezygnacji z zatrudnienia bądź niepodejmowania zatrudnienia z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sam fakt legitymowania się przez członka rodziny orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie gwarantuje automatycznie uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki musi być tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane, gdy rezygnacja z pracy nie jest ściśle powiązana z koniecznością sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. np. wyroki NSA z: 23 października 2020 r., I OSK 1148/20, 21 września 2023 r., I OSK 1740/22, 18 października 2023 r. i I OSK 1875/22).
W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że matka strony została uznana za osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przedmiotem sporu jest zaś ocena, czy konieczność sprawowania opieki nad matką przez skarżącego uniemożliwiała mu podjęcie bądź kontynuowanie pracy w gospodarstwie rolnym.
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że choć organy nie posiadają medycznej wiedzy specjalistycznej uprawniającej do kwestionowania orzeczeń innych organów orzekających w przedmiocie stopnia niepełnosprawności, to mają one obowiązek dokonać oceny określonej przesłanki przyznania świadczenia w kontekście wszystkich okoliczności sprawy. Zgodnie bowiem z art. 80 k.p.a., organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Organy te były zatem obowiązane ustalić precyzyjnie, czy zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką obiektywnie wyklucza możliwość zatrudnienia.
W ocenie Sądu, zasadnie stwierdził organ odwoławczy, że zakres czynności wykonywanych przez skarżącego, w rzeczywistości nie powoduje konieczności jego rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym. Przedstawione ustalenia, wynikające z wywiadu środowiskowego i własnego oświadczenia skarżącego prowadzą do wniosku, że czynności opiekuńcze podejmowane przez stronę względem matki mogą być realizowane także przez osobę aktywną zawodowo, gdyż w większości mają one charakter uniwersalny, tzn. nie dotyczą tylko grona osób, co do których istnieje konieczność zapewnienia opieki i pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
W świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osobę wymagającą opieki, stanowi jeden z warunków świadczenia pielęgnacyjnego. Niezbędne jest również wykazanie, że sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki nad tą osobą wywołuje konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub z podjęcia zatrudnienia przez osobę bliską, a więc że istnieje bezpośredni związek pomiędzy sprawowaniem stałej opieki a rezygnacją z (podjęcia) zatrudnienia. W odniesieniu do przesłanek świadczenia pielęgnacyjnego należy uznać, że "konieczność stałej lub długotrwałej opieki" wymaga stwierdzenia, że bez tej opieki, zdrowie i życie osoby niepełnosprawnej byłoby zagrożone, a ponadto, że taką opiekę może zapewnić wyłącznie jedna osoba, która zmuszona jest w związku z tym zrezygnować w całości z aktywności zawodowej. Ocena ta jest możliwa wyłącznie poprzez ustalenie, jakie codzienne potrzeby życiowe – pomimo niepełnosprawności – jest w stanie zaspokoić we własnym zakresie osoba niepełnosprawna, ewentualnie w zakresie jakich potrzeb ma już zapewnioną pomoc osób bliskich.
Jedynie w przypadku ustalenia, że w przeważającym zakresie takie potrzeby osoby niepełnosprawnej nie mogą być zaspokojone w opisany sposób, można zasadnie mówić o "konieczności" rezygnacji z zatrudnienia przez członka rodziny w celu zapewnienia osobie niepełnosprawnej "koniecznej" opieki.
Z ustaleń podjętych w postępowaniu przed organem I instancji, które zostały uznane za wiarygodne przez Kolegium, wynika, że taka "konieczność" w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Z akt wynika, że matka skarżącego nie jest bowiem osobą leżącą. W sprawie przeprowadzono wywiad środowiskowy, w trakcie którego wyjaśnione zostały okoliczności dotyczące opieki przez niego sprawowanej nad matką zob. k. 16-17akt adm. I inst.). Jest ona osobą, która porusza się po domu przy pomocy kul łokciowych (k. 17 akt adm. I inst.), ponadto przy pomocy syna porusza się poza domem – chodzi na spacery (syn potwierdził, że "wyprowadza mamę na spacery" – k. 10 akt adm. I inst.).
Skarżący przygotowuje posiłki i podaje matce, gdyż nie jest ona w stanie samodzielnie stać i gotować przy kuchni, nie może też robić zakupów ani dźwigać ciężarów. Skarżący podaj matce leki "z uwagi na występujące problemy z miażdżycą. Pomaga jej przy kąpaniu oraz przy "wstawaniu i układaniu się do snu". Niewątpliwie matka skarżącego podpisała kwestionariusz wywiadu, oświadczając, że podane w nim informacje są zgodne z prawdą (zob. k. 17v akt adm. I inst.). Ponadto skarżący złożył wraz z wnioskiem własnoręcznie uzupełnione oświadczenie, stwierdzając: "Mama potrzebuje pomocy, przy przygotowywaniu posiłków, podawaniu leków, osobistej toalecie. Umawiam wizyty lekarskie i zawożę mamę, wykupuję leki, wyprowadzam na spacer" (k. 10 akt adm. I inst.). Potwierdził to dodatkowo wskazując dzienny harmonogram czynności wykonywanych w ramach sprawowanej opieki, w skład których wchodzi: "poranna toaleta; śniadanie i podanie leków; sprzątanie, pranie i prasowanie; wyjście na spacer z mamą; przygotowanie i podanie obiadu; sprzątanie po obiedzie; wykonywanie ćwiczeń; przygotowanie i podawanie podwieczorku; przygotowanie i podawanie kolacji; poddawanie leków; wieczorna toaleta". Wskazane wyżej przez stronę czynności kończą się – jak wynika z jej oświadczenia – zasadniczo o godz. 20, a w razie potrzeby odbywają się "także nocą" (k. 9 akt adm. I inst.).
Zdaniem Sądu, trafne jest stanowisko Kolegium, że choć matka strony wymaga pomocy w niektórych czynnościach życia codziennego, jednakże nie są to czynności na tyle absorbujące, aby uniemożliwić stronie podjęcie zatrudnienia. Z ustaleń wywiadu i twierdzeń samego skarżącego wynika bowiem, że w ramach wykonywanych czynności opiekuńczych skarżący pomaga matce w porannej toalecie, przygotowuje i podaje posiłki, dawkuje lekarstwa (rano i wieczorem), sprząta, pierze i prasuje, wykonuje ćwiczenia, umawia wizyty lekarskie, zawozi matkę do lekarza i chodzi z matką na spacery.
Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że czynności takie jak: przygotowywanie posiłków, czy pomoc w myciu, czy dawkowanie lekarstw nie zajmują całej doby. Zasadniczo są to bowiem standardowe czynności związane z codziennym funkcjonowaniem, wykonywane przez większość ludzi, także tych, którzy są aktywni zawodowo. Bezsprzecznie więc czynności te mogą być wykonywane przez stronę poza godzinami jej aktywności zarobkowej. Znajduje też oparcie w regułach doświadczenia życiowego ocena Kolegium, że skarżący, mieszkając razem z matką, przygotowując się rano do wyjścia do pracy, jest w stanie przy okazji pomóc jej w codziennej toalecie, przygotować śniadanie oraz podać lekarstwa, a po pracy przygotować i podać matce obiad oraz kolację oraz ponownie podać lekarstwa. Zarazem, co do zasady, możliwe jest też, aby robiąc sobie zakupy, skarżący zakupił również dodatkowo artykuły potrzebne matce czy także wykupił dla niej lekarstwa.
Podejmując więc wspomniane czynności związane z codziennym funkcjonowaniem, równolegle jest w stanie wykonać analogiczne czynności względem swojej matki, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Zdaniem Sądu, stanowisko Kolegium w tym zakresie, wbrew twierdzeniom strony, nie jest ani dowolne, ani sprzeczne z dowodami oraz z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.
W taki sam sposób Sąd ocenił wyrażone w zaskarżonej decyzji twierdzenie organu odwoławczego, iż również pozostałe czynności opiekuńcze wykonywane przez stronę nie wymagają od niej absencji zawodowej. Istotnie bowiem czynności takie, jak: pranie, sprzątanie, czy wykonywanie innych czynności porządkowych w domu nie należą do czynności wykonywanych codziennie, lecz podejmuje się – co do zasady cyklicznie albo w razie potrzeby, poświęcając na ich wykonanie tylko część dnia. W konsekwencji skarżący może wykonywać te czynności w czasie wolnym od pracy. Dotyczy to także wykonywania ćwiczeń z matką przez godzinę dziennie, zwłaszcza, że jak dostrzegło Kolegium strona nie przedstawiła dokumentu, z którego wynikałoby, że ćwiczenia muszą być wykonywane obowiązkowo o ściśle określonej porze, co pozwala przyjąć, że mogą być one wykonywane w czasie wolnym skarżącego. Również wychodzenie z matką na spacer może odbywać się po zakończeniu pracy w gospodarstwie rolnym.
Z powyższego wynika, że zakres opieki, jakiej wymaga matka skarżącego i zarazem jaką skarżący świadczy matce, nie usprawiedliwia jego bierności zawodowej. Nie wykonuje ona bowiem przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby go nieustannie. Jakkolwiek nie tylko czynności związane bezpośrednio z opieką nad osobą niepełnosprawną wchodzą w zakres "opieki" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., to trzeba podnieść, że skarżący, który mieszka wspólnie z niepełnosprawnym rodzicem, również dla siebie zmuszony jest podejmować znakomitą większość czynności, które wskazał jako wchodzące w zakres opieki nad matką. Trafna jest ocena Kolegium, że skarżący bez względu na opiekę nad matką i przygotowywałby posiłki, sprzątał w domu, prał, prasował, umawiał wizyty lekarskie, jeździł do lekarza czy wychodził na spacer. Wówczas te czynności realizowałby wyłącznie dla siebie, tak jak znaczna większość osób, które nie opiekują się niepełnosprawnym rodzicem.
Zważywszy na argumentację podniesioną w skardze, podkreślenia wymaga dodatkowo, że jeśli chodzi o ocenę dowodów, to skuteczne zarzucenie naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. wymaga wykazania, że organy uchybiły zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. W związku tym tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie wykracza poza schematy logiki formalnej albo wbrew zasadom doświadczenia życiowego nie uwzględnia związków przyczynowo-skutkowych, przeprowadzona przez organy ocena dowodów może być skutecznie podważona.
Skarżący temu obowiązkowi nie podołał, gdyż w niniejszej sprawie wyraził jedynie własne zdanie na temat dowodów i ich oceny, nie wykazując w istocie w argumentacji organu zarzucanych błędów logiczne czy naruszenia zasad doświadczenia życiowego. Nie można też uznać, że postępowanie dowodowe w sprawie jest niepełne. Podkreślić należy, że z zasady prawdy obiektywnej nie można wywodzić obowiązku nieograniczonego poszukiwania przez organy dowodów dla potwierdzenia tez prezentowanych przez stronę ani obowiązku dopuszczania i przeprowadzania wszelkich wnioskowanych przez stronę dowodów. Organ jest zobowiązany zebrać te dowody, które jego zdaniem mają istotne znaczenie dla sprawy.
Ponownie należy podkreślić, że nie nosi znamion dowolności ocena organu odwoławczego co do tego, że na zakres sprawowanej przez stronę opieki składają się zasadniczo standardowe czynności związane z codziennym funkcjonowaniem, wykonywane przez większość osób, w tym również czynnych zawodowo. Dlatego też wspomniane czynności mogą być wykonywane przez stronę poza godzinami pracy w gospodarstwie rolnym. Natomiast pozostałe czynności opiekuńcze takie, jak: pranie, sprzątanie, czy wykonywanie innych czynności porządkowych w domu nie należą do czynności wykonywanych codziennie. Niezasadny jest też zarzut, że organ pominął to, że z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki strony wynika, że konieczna jest stała lub długotrwała opieka lub zapewnienie pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a zatem zakres opieki jest tego rodzaju, że wyklucza podjęcie przez skarżącego zatrudnienia.
Kolegium nie kwestionowało złego stanu zdrowia matki skarżącego ani pozostałych opisanych wyżej okoliczności, lecz zasadnie oceniło, że zakres opieki, jakiej ona wymaga nie powoduje konieczności całkowitej rezygnacji skarżącego z pracy w gospodarstwie rolnym. Jak już zostało to wskazane, trafnie też organ stwierdził, że ze zgromadzonych dokumentów (w tym dokumentów medycznych dołączonych do akt administracyjnych) nie wynika, by aby stan zdrowia matki strony był tego rodzaju, że wymagany zakres opieki wykluczał podjęcie przez skarżącego zatrudnienia.
Niezasadny jest więc zarzut skargi dotyczący naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Jak wspomniano wyżej, organy nie mają obowiązku nieograniczonego poszukiwania dowodów dla potwierdzenia tez prezentowanych przez stronę ani obowiązku dopuszczania i przeprowadzania wszelkich wnioskowanych przez stronę dowodów. Materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony w sposób wyczerpujący, a organ odwoławczy prawidłowo ocenił zebrane dowody i stwierdził, że nie spełnione zostały przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Fakt, że skarżący nie zgadza się z tą oceną nie świadczy o naruszeniu powołanych w skardze przepisów.
Zauważyć należy, że w odwołaniu nie wnosił on o dopuszczenie i przeprowadzenie jakichkolwiek nowych dowodów w tej sprawie. Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów postępowania, skarżący zaoferował własną – odmienną od organu – ocenę dowodów zebranych w toku postępowania. Nie oznacza to jednak, że organ naruszył standardy postępowania, bowiem zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. może zostać skutecznie podniesiony, jeśli zostanie jednocześnie wykazane (czego w sprawie nie dokonano), że organ uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie zaś zaskarżonej decyzji nie narusza wymogów art. 107 § 3 k.p.a., gdyż w sposób należyty odnosi się do wszystkich istotnych okoliczności sprawy.
Raz jeszcze podkreślić trzeba, że świadczenie stałej pomocy osobie bliskiej, będące elementem obowiązku alimentacyjnego, stanowiące element tradycji, więzi rodzinnych i obowiązku moralnego jest czymś innym niż stałe i długotrwałe świadczenie czynności opiekuńczych wymuszonych stanem niepełnosprawności, bez wykonania których zagrożona byłaby egzystencja niepełnosprawnego i jego godne funkcjonowanie jako człowieka. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie. Nie spełnia tego warunku pomoc udzielana przez skarżącego, która – jak wynika z ustaleń organów – w znacznej mierze polega na czynnościach związanych przede wszystkim z prowadzeniem gospodarstwa domowego, zaś podejmowane przez niego czynności pielęgnacyjne nie są tego rodzaju, aby uniemożliwiały mu wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym.
Nie ma zatem racji skarżący, gdy twierdzi, że ustalenia Kolegium w zakresie możliwości zajmowania się gospodarstwem rolnym przez niego są dowolne. Sąd podziela pogląd wyrażony w uchwale NSA siedmiu sędziów z 11 grudnia 2012 r., I OPS 5/12 (ONSAiWSA 2013/3/40), że rolnik przy właściwej organizacji pracy może prowadzić gospodarstwo rolne i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Rolnik jest bowiem organizatorem własnej pracy i ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.
Co więcej, jak wyjaśnił NSA we wspomnianej uchwale, prowadzenie działalności rolniczej wiąże się ściśle z normalnymi działaniami koniecznymi dla prowadzenia gospodarstwa rolnego, to jest z wykonywaniem pracy w tym gospodarstwie lub wykonywaniem innych zwykłych czynności związanych z prowadzeniem takiej działalności z tym, że czynności te lub praca nie muszą mieć charakteru pracy fizycznej, a mogą polegać przykładowo na zarządzaniu gospodarstwem. Prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać zatem także tylko na zarządzaniu nim. Dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w tym gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim, z reguły stanowi obiektywną przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa, a tym samym osiągania z niego dochodu.
W świetle powyższego nie można wykluczyć, że praca skarżącego w gospodarstwie rolnym, którym obecnie "zajmuje się jego syn i on pobiera dopłaty" (zob. oświadczenie strony z 17 sierpnia 2023 r.; k. 10 akt adm. I inst.), polegać może nie tylko na fizycznej w nim pracy, lecz na zarządzaniu tym gospodarstwem oraz na takim podziale z synem pozostałych obowiązków, aby skarżący, który opiekuje się matką, nie musiał z tego powodu rezygnować z pracy w gospodarstwie.
Podsumowując, w ocenie Sądu, zebrany materiał dowodowy jest w pełni wystarczający, aby stwierdzić, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką nad matką a rezygnacją przez niego z pracy w gospodarstwie rolnym nie istnieje bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy. Pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy niepełnosprawnemu rodzicowi dotyczy niemal każdego dorosłego dziecka, gdy rodzic ten, ze względu na swą niedołężność, takiej gotowości wymaga. W żadnym jednak razie nie oznacza to automatycznie, że strona, będąca osobą opiekującą się swym rodzicem, musi z tego powodu rezygnować całkowicie z obowiązków związanych z pracą w gospodarstwie rolnym. Bezzasadne są więc również podniesione w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Prawidłowo organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, uznając, że mimo błędnego uzasadnienia (w zakresie zastosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r.) odpowiada ona prawu. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem, wbrew zarzutom skargi, art. 138 § 1 pkt 1 ani art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.
Całkowicie niezrozumiały jest natomiast zarzut naruszenia przez Kolegium art. 17 ust. 1b u.ś.r. i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez brak uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13. Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zawarło szeroki wywód dotyczący tego, że z uwagi na ten właśnie wyrok Trybunału Konstytucyjnego i ugruntowaną w tym zakresie linię orzeczniczą sądów administracyjnych, podstawy do odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego nie dawał fakt, że niepełnosprawność jego matki powstała po ukończeniu przez nią wieku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Sąd nie uwzględnił wniosku dowodowego zawartego w skardze. Wyjaśnić należy, że sąd administracyjny może przeprowadzać uzupełniające postępowanie dowodowe z dokumentów, na zasadach określonych w art. 106 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Przepis ten stanowi, że sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, lecz tylko jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Takie wątpliwości w sprawie nie występowały, albowiem wszystkie istotne okoliczności w sprawie zostały prawidłowo wyjaśnione przez Kolegium. Ubocznie wskazać jedynie należy, że dołączone do skargi zaświadczenie lekarskie z 12 października 2023 r. potwierdza w istocie, że matka skarżącego nie jest osobą leżącą, albowiem wskazuje, że wobec niej konieczne są "dalsze próby usprawniania – spacer".
Z tych wszystkich względów, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.