Uzasadnienie
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 127 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez A. G. – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję własną z dnia [...] (Nr [...]) o odmowie przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich z tytułu służby w [...] w latach 1943-44.
W uzasadnieniu stwierdził, że w świetle oświadczeń dwojga świadków: M. H. i H. Ł., strona w czerwcu 1943 r. złożyła przysięgę w samoobronie ([...]) w R. i pełniła funkcję gońca i odwoziła rannych do szpitala. Jednak, zdaniem organu świadkowie nie wskazują, żeby skarżący miał konkretny przydział organizacyjny, stopień wojskowy oraz pseudonim.
Natomiast art. 1 ust. 2 pkt 3 cyt. ustawy stanowi, że za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Ponadto, chociaż w powyższym przepisie ustawodawca nie wprowadza granicy wieku jako warunku przyznania uprawnień, jednak konieczne jest wykazanie, że osoba ubiegająca się o uprawnienia pełniła służbę w organizacji – zaś możliwość pełnienia służby wiązała się ściśle z osiągnięciem odpowiedniego wieku.
Z kolei, podkreśla organ, w [...] dolna granica wieku (na mocy Instrukcji Komendanta Gł. na Kraj gen. K. S. z 4 grudnia 1939 r.) wynosiła lat 17, choć w późniejszym okresie obniżono ją do lat 16. Był to rozkaz podyktowany małą odpornością psychiczną dzieci na metody śledztwa w razie aresztowania przez Niemców, co prowadziłoby do dekonspiracji.
Ponadto, przesłanka wieku wg instrukcji gen. K.S. – jako istotny element służby w organizacji podziemnej – była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z 30 kwietnia 2002 r. sygn. akt V SA 2427/01). Natomiast strona skarżąca urodziła się [...], a zatem w czerwcu 1943 r. - w miesiącu złożenia przysięgi była 12-letnim dzieckiem. Z kolei świadkowie czy też skarżący, nie podają powodów jakimi miał kierować się dowódca [...] odbierając przysięgę od osoby, której brakowało czterech lat do dolnej granicy wieku umożliwiającego wstąpienie do [...]. Dlatego też, oświadczenia świadków nie zasługują na uznanie ich za wiarygodne w kwestii złożenia przysięgi przez stronę jak i nie posiadała pseudonimu i stopnia wojskowego oraz konkretnego przydziału organizacyjnego. Oznacza to, zdaniem Kierownika Urzędu, że A. G. nie pełnił służby w [...], lecz - co wydaje się prawdopodobne - pomagał partyzantom wykonując sporadycznie określone czynności konspiracyjne jak np. przenoszenie meldunków czy pomoc w transporcie rannych.
Natomiast, co stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 kwietnia 2002 r. sygn. akt V SA 2157/01 przepisy art. 1 ust. 2 pkt 3 i 5 ustawy o kombatantach stanowią, że warunkiem uznania za działalność kombatancką było pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach. Pełnienie służby w ruchu oporu oznacza prowadzenie w sposób zorganizowany i systematyczny działalności skierowanej przeciwko okupantowi. Była to zorganizowana forma przede wszystkim walki w ramach oddziałów partyzanckich utworzonych na wzór wojskowy, stosujących dyscyplinę wojskową.
Z kolei, dopuszczalne było także wykonywanie wyłącznie czynności usługowych np. zaopatrzeniowych lub związanych ze zbieraniem informacji, jednak zawsze było uzależnione od przynależności do określonej formacji, wyrażającej się w podporządkowaniu służbowym, wyznaczeniu służbowego stanowiska i wykonywaniu określonych zadań (por. wyrok NSA z dnia 12 sierpnia 1993 r. sygn. akt SA/Wr 243/93). W tym świetle, pomaganie partyzantom było działaniem, które zasługuje na społeczny szacunek, lecz nie stanowi podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich, gdyż między uczestnikiem ruchu oporu a osobą działającą na rzecz ruchu oporu występuje zasadnicza różnica. W tym ostatnim wypadku jest to cenna lecz świadczona dobrowolnie i okazjonalnie pomoc organizacjom ruchu oporu, która nie była wymuszana, czy też rozliczana według zasad dyscypliny obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych. W wyroku z 28 stycznia 2000 r. (sygn. akt V SA 884/99), Sąd orzekł, że do utrzymania uprawnień nie wystarcza współpraca z oddziałami podziemia, lecz powinno to być pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach.
Z kolei, także w wyroku z dnia 17 maja 2002 r. (sygn. akt II SA/Lu 164/01) Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie stwierdził, że wykonywanie przez kilkunastoletnie dziecko poleceń dowódców oddziałów partyzanckich oraz wykonywanie różnych czynności za ich przyzwoleniem jak przenoszenie korespondencji czy donoszenie żywności nie było pełnieniem służby w oddziale partyzantki podziemnej formacji lub organizacji w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy. Z kolei, w wyroku z dnia 21 czerwca 2001 r. (sygn. akt SA/Rz 2217/00) Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że z brzmienia art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy, w którym ustawodawca użył sformułowania "pełnienie służby", wynika, że status kombatanta przysługuje członkom tych formacji. Ponadto Sąd podniósł również kwestię wieku osoby, które mogła pełnić służbę organizacji – w tym zakresie powołując się na instrukcję gen. K. S. z dnia 14 grudnia 1939 r.
Z tych względów, stwierdził Kierownik Urzędu, istnieją podstawy do odmowy przyznania A. G. uprawnień kombatanckich, ponieważ charakter tej współpracy z [...] nie może być uznany za służbę w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 cyt. ustawy.
W skardze do Sądu, którą skarżący nazywa "prośbą o odwołanie", kwestionuje ustalenia faktyczne dokonane w tej sprawie przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
W szczególności podkreśla, że składał przysięgę co potwierdzają jego zdaniem dołączone do akt zeznania dwóch świadków. Z tych względów wnosi o rozpatrzenie jego sprawy przez sąd administracyjny.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna z tej przyczyny, że nastąpiło w tej sprawie naruszenie przepisów prawa procesowego, a w szczególności art. 7, 77 § 1 i 80 kpa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, co z kolei spowodowało błędną wykładnię przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
W szczególności, właściwy organ w tej sprawie nie przesłuchał skarżącego jak i dwóch świadków powołanych przez niego pod kątem ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, dotyczących przebiegu ewentualnej służby skarżącego w ramach [...] tj. jej charakteru, przynależności do danego oddziału [...] i czasookresu kiedy nastąpiło, czy też daty złożenia przysięgi i jej miejsca, oraz posiadania pseudonimu, co naruszyło także dyspozycję art. 75 § 1 w związku z art. 78 kpa. Ponadto nie wyjaśniono także czy skarżący posiada odpowiednią rekomendację właściwego stowarzyszenia.
Należy podkreślić, że dyspozycja art. 22 ust.1 cyt. ustawy o kombatantach stanowi, że Kierownik Urzędu orzeka w oparciu o udokumentowany wniosek zainteresowanej osoby oraz dołączonej przez nią rekomendacji właściwego stowarzyszenia. Jednak to Kierownik Urzędu jeżeli jest brak tej rekomendacji lub występują w tym zakresie istotne wątpliwości dowodowe, powinien zwrócić się do właściwego stowarzyszenia o zajęcie stanowiska w drodze wydania lub odmowy wydania rekomendacji. Taka jest także linia orzecznictwa sądowego wynikająca np. z wyroku NSA z dnia 30 maja 2001 roku (sygn.akt V SA 222/01 Lex Nr 56603) czy też wyroku NSA z dnia 4 lipca 2000 r. (sygn.akt V SA 1786/99 – Lex Nr 49296).
Dlatego też, w tej sytuacji faktycznej brak jest przesłanek do prawidłowego twierdzenia czy działalność skarżącego A. G. stanowiła tylko współpracę ludności cywilnej z ruchem oporu [...], czy też była to jednak służba w [...]. Także niespełnienie przez skarżącego wymogu odnośnie wieku określonego w instrukcji gen. K. S., biorąc również niewielką różnicę jaka dzieliła A. G. od spełnienia tego warunku nie może stanowić wyłącznego kryterium oceny działalności skarżącego w [...]. Znane są także przypadki zaprzysiężenia osób nawet w wieku do 16 lat. Tego rodzaju stanowisko podziela również obecne orzecznictwo NSA m.in. Wyrok NSA z dnia 25 października 2005 r. (sygn.akt II OSK 122/05). Oznacza to, że zebrany w tej sprawie materiał dowodowy został oceniony z naruszeniem dyspozycji art. 80 kpa jak i wymaga również uzupełnienia.
Ponadto zawarta w art. 80 kpa zasada swobodnej oceny dowodów, umożliwia organom administracji dokonywanie własnej oceny wyników postępowania dowodowego, jednak pod warunkiem, że będzie oparta na przekonywujących podstawach.
Natomiast z dyspozycji art. 7 kpa wynika obowiązek podejmowania przez organy wszelkich czynności, które mają na celu ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego i dokonanie jego prawidłowej oceny prawnej. Oznacza to, że wydanie decyzji, która jest oparta na błędnie ustalonym stanie faktycznym jest sprzeczne z zasadą ogólną kpa tj. prawdy obiektywnej. Dlatego też nie podjęcie przez organ administracji czynności, które zmierzają do zebrania kompletnego materiału dowodowego, stanowi uchybienie przepisom postępowania i powoduje wadliwość przedmiotowej decyzji administracyjnej jak i powoduje naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 1 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 22 ust. 1 cyt. ustawy o kombatantach w drodze ich nieprawidłowej wykładni w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) Sąd orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 powołanej wyżej ustawy.