Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] października 2017 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu sprawy M. B. (dalej: skarżąca), która złożyła odwołanie od decyzji z dnia [...] sierpnia 2017 r., znak: [...], wydanej z upoważnienia Wójta Gminy Z. przez Zastępcę Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., w przedmiocie zmiany oraz uchylenia decyzji Wójta Gminy Z. z dnia [...] czerwca 2017 r., znak: [...], w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko M. B., na podstawie art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257; dalej: k.p.a.) – stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania.
W uzasadnieniu postanowienia Kolegium wskazało, że opisana na wstępie decyzja doręczona została skarżącej w dniu [...] sierpnia 2017 r., co potwierdza data i podpis złożony przez jej matkę Z. T. na znajdującym się w aktach sprawy egzemplarzu decyzji. Fakt osobistego odbioru decyzji w tym dniu przez wymienioną potwierdza również jednoznacznie pismo organu pierwszej instancji z dnia [...] września 2017 r. Ustawowy termin do wniesienia odwołania upłynął zatem w dniu [...] sierpnia 2017 r. Jak wynika z akt sprawy odwołanie od tej decyzji sporządzone zostało przez skarżącą w dniu [...] września 2017 r. i w tym dniu złożono je bezpośrednio w Sekretariacie Kolegium. Termin do wniesienia odwołania nie został więc zachowany.
W skardze do Sądu na to postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie, wskazując, że nie uchybiła terminowi do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Sąd uwzględnił skargę także z przyczyn w niej niepodniesionych, które to przyczyny miał obowiązek wziąć pod rozwagę z urzędu w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Zgodnie bowiem z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Wskazać należy, że zgodnie z art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza, w drodze postanowienia, uchybienie terminu do wniesienia odwołania.
Podkreślenia wymaga, że wydanie powyższego postanowienia musi być poprzedzone – niebudzącym wątpliwości – ustaleniem uchybienia przez stronę wnoszącą odwołanie terminowi do podjęcia tej czynności procesowej. Obowiązkiem organu odwoławczego jest więc w pierwszej kolejności dokonanie oceny prawidłowości czynności doręczenia przesyłki.
Z przepisu art. 40 § 1 i 2 k.p.a. wynika, że co do zasady obowiązkiem organu administracji jest doręczenie pisma stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela bądź pełnomocnika – tym podmiotom.
Wyjątkowo przepisy dopuszczają doręczenie przesyłki innym podmiotom. W szczególności art. 43 zdanie pierwsze k.p.a. stanowi, że w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi.
Mając na uwadze powszechnie przyjęte reguły interpretacyjne, istotne jest jednak to, że wyjątków tych nie można interpretować rozszerzająco. W konsekwencji, o ile doręczenie nie nastąpi w warunkach opisanych w powołanym przepisie – w miejscu zamieszkania strony, w przypadku jej nieobecności w tym miejscu, to nie może być uznane za skuteczne doręczenie pisma domownikowi strony, który nie jest przedstawicielem bądź pełnomocnikiem strony. Oczywiste jest bowiem, że z art. 43 k.p.a. nie wynika dopuszczalność doręczania pism domownikom strony "w każdym miejscu, gdzie się ich zastanie", gdyż ta reguła dotyczy wyłącznie doręczenia pism bezpośrednio stronie, jej przedstawicielowi bądź pełnomocnikowi.
Tym samym doręczenie domownikowi strony pisma adresowanego do strony, poza miejscem jej zamieszkania, nie może być uznane za skuteczne, o ile nie jest on jednocześnie przedstawicielem lub pełnomocnikiem strony.
W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że decyzja organu pierwszej instancji odebrana została przez matkę skarżącej Z. T. w dniu [...] sierpnia 2017 r. W tej sytuacji obowiązkiem organu było zatem niebudzące wątpliwości ustalenie, że doręczenie zostało dokonane prawidłowo – zgodnie z zasadami określonymi w cytowanych przepisach art. 40 i 43 k.p.a. Niekwestionowane jest, że Z. T. nie jest przedstawicielem ustawowym ani pełnomocnikiem skarżącej. Zauważyć przy tym należy, że z adnotacji znajdującej się na znajdującej się w aktach sprawy kopii decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy Z. przez Zastępcę Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. w dniu [...] sierpnia 2017 r., ani z pisma organu pierwszej instancji z dnia [...] września 2017 r., nie wynika – wbrew twierdzeniom Kolegium – by decyzję tę doręczono matce skarżącej w trybie określonym w przepisie art. 43 zdanie pierwsze k.p.a. – jako dorosłemu domownikowi, który odebrał przesyłkę adresowaną do strony w jej miejscu zamieszkania, zobowiązując się zarazem do przekazania tej przesyłki stronie.
To oznacza, że nie sposób było przyjąć, jak to uczyniło Kolegium w zaskarżonym postanowieniu, że decyzja organu pierwszej instancji została doręczona prawidłowo skarżącej. Należy bowiem ponownie wskazać, że wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia wszystkich przesłanek określonych w art. 43 zdanie pierwsze k.p.a. doręczenie pisma, dokonane do rąk domownika strony, może być uznane za skuteczne. W tym przypadku, co uszło uwadze organu odwoławczego, niewątpliwie brak było podstaw do uznania doręczenia za prawidłowe, gdyż w świetle dokumentów zgromadzonych w akt administracyjnych sprawy nie wynikało, by doręczenie decyzji organu pierwszej instancji matce skarżącej dokonane zostało w warunkach określonych w powołanym przepisie – w miejscu zamieszkania skarżącej.
Trzeba mieć na uwadze, że jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 marca 2007 r. (sygn. akt I OSK 620/06) forma doręczenia zastępczego pism procesowych, przewidziana w art. 43 k.p.a., odnosi się tylko do doręczania pism adresatowi w miejscu zamieszkania. Wyłączone jest zatem w tym przypadku doręczenie pisma podmiotom wskazanym w tym przepisie w siedzibie organu, w miejscu ich zatrudnienia bądź "w każdym miejscu, gdzie się ich zastanie".
Nie budzi zarazem wątpliwości, że organ nie odniósł się w żaden sposób w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia do wspomnianych wyżej okoliczności.
Z powyższego wynika, że wobec nieprawidłowego doręczenia skarżącej decyzji Wójta Gminy Z. z dnia [...] sierpnia 2017 r., znak: [...], nie było podstaw do stwierdzenia, że odwołanie wniesione od tej decyzji przez skarżącą w dniu [...] września 2017 r., złożone zostało po upływie terminu przewidzianego w art. 129 § 2 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a.
Rozpoznając ponownie sprawę organ, w myśl art. 153 p.p.s.a., uwzględni dokonaną przez Sąd wykładnię przepisów prawa oraz wskazania co do dalszego postępowania zawarte w niniejszym wyroku. Organ dokona zatem ponownej, wszechstronnej oceny niniejszej sprawy i w zależności od tej oceny podejmie stosowne rozstrzygnięcie.
Z tych wszystkich względów Sąd orzekł, jak w sentencji.