Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 19 lipca 2012 r. P. Ś. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad prababką H. Ś. Decyzją z dnia 9 sierpnia 2012 r. działając z upoważnienia Burmistrza Miasta Zastępca Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił przyznania żądanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że stosownie do unormowania art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane z tytułu rezygnacji z zatrudneinia lub innej pracy zarobkowej osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkime osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Jak zaś wynika ze złożonego przez P. Ś. oświadczenia jest ona uczennicą Liceum Ogólnokształcącego w L., pobierającą naukę w trybie dziennym. Nie można więc przyjąć, aby w jej przypadku zachodziła przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ponadto H. Ś. jest dla wnioskodawczyni prababką, co oznacza III stopień pokrewieństwa w linii prostej. Ten stopień pokrewieństwa wywołuje obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie ma krewnych w I lub II stopniu lub osoby spokrewnionej w I lub II stopniu nie mogą sprawować opieki z uwagi na zły stan zdrowia, jeżeli same wymagają opieki osób drugich. Z akt sprawy wynika, że H. Ś. ma wnuczkę A. Ś. i wnuka G. B., ktorzy są spokrewnieni w II stopniu i zobowiązani do alimentacji na rzecz babki.
W ocenie organu I instancji wnuki H. Ś. są w stanie sprawować nad nią opiekę. Przeszkodą w tym nie jest to, że pracują. Skoro zatem występują osoby inne, które są bliżej spokrewnione z H. Ś. i jednocześnie mogące sprawować nad nią opiekę nie można przyjąć, aby obowiązek alimentacyjny spoczywał na P. Ś. Od decyzji tej odwołanie wniosła P. Ś. Zarzucając naruszenie art. 17 ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych i art. 7 kpa oraz art. 77 § 1 kpa stwierdziła, że nie zgadza się z przytoczoną w decyzji argumentacją, gdyż organ I instacji nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, dcecyzję zaś wydano na podstawie dowolnych ustaleń. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgancyjne przysługuje również osobie inej, niż spokrewniona w stopniu I, a więc w tym wypadku prawnuczce, gdy osoba spokrewniona w bliższym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki.
W ocenie skarżącej organ I instancji nie wziął pod uwagę, że wnuki H. Ś. pracują, zaś osiągane przez nich dochody są wyższe od świadczenia pielęgancyjnego. Mają oni ponadto na utrzymaniu rodziny i zobowiązania do spłacenia. W przypadku rezygnacji z zatrudnienia sytuacja materialna wnuków H. Ś. i ich rodzin uległaby znacznemu pogorszeniu. Popadliby w długi, a ich rodziny nie miałyby się z czego utrzymać. Niezasadny jest też argument, że skoro jest ona uczennicą liceum ogólnokształcącego, to nie może być mowy o rezygnacji z zatrudnienia lub podjęcia pracy zarobkowej. Opiekuje się prababką od wielu lat, na niej spoczywa obowiązek pomagania jej w codzinnym funkcjonowaniu i zaspokajania potrzeb. Ma z prababką bardzo dobry kontakt. Sprawując opiekę zrezygnowała z podjęcia zatrudnienia. Nie może podjąć pracy, gdyż czas poświęcany prababce musiłaby przeznaczać na pracę. Zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest uzależnione ani od wieku osoby sprawujacej opiekę, ani od tego, czy uczęszcza na studia czy do szkoły.
Jedynym kryterium jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca podkreslila, że jest osobą pełnoletnią, młodą, zdrową, zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, która rezygnuje z podjęcia pracy zarobkowej, aby zapewnić opiekę swojej prababce.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoąłwcze decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy decyzję organu i instancji. Kolegium podkreśliło, że H. Ś. ma dwoje wnuków, którzy są zobowiązani do alimentacji na jej rzecz przed prawnuczką. W aktach sprawy brak jest natomiast materiału dowodowego, z którego wynikałoby, że jej wnuki nie są w stanie sprawować nad nią opieki. Nie można więc przyjąć, aby zachodziła przesłanka z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zatrudnienie osoby zobowiązanej do alimentacji nie powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne automatycznie może otrzymać spokrewniony w trzecim stopniu – prawnuk. Fakt pozostawania w zatrudnieniu nie zwalnia osoby zobowiązanej do alimentacji z obowiązku jej świadczenia względem uprawnionego. W takim przypadku obowiązek ten może polegać na opłaceniu osoby trzeciej, która taką opiekę zapewni.
P. Ś. wniosła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego domagając się jej uchylenia w całości. Zarzuciła ona organowi I instancji, że wydając decyzję naruszył art. 17 ust. 2 i art. 17 ust. 1a ustawy o śiwadczeniach rodzinnych oraz art. 7 kpa oraz art. 77 § 1 kpa. W ocenie skarżącej organ odwoławczy nie wziął pod uwagę, że osoby wskazane w decyzji nie są w stanie sprawować opieki nad H. Ś. Wnuk prowadzi działalność gospodarczą, zaś wnuczka jest zatrudniona na umowę o pracę. Osiągane prze nich dochody z tytułu zatrudnienia i działności gospodarczej przekraczają wysokość świadczenia pielęgnacyjnego. Oboje mają na utrzymaniu rodziny i zobowiązania do spłacenia. W przypadku zatrudnienia sytuacja materialna ich i ich rodzin uległaby pogorszeniu. Skarżąca zwróciła uwagę także na to, że nie jest prawdą, jak wywodzi organ odwoławczy, iż obowiązek alimentacyjny spoczywa na wnukach i to jedynie oni są zobowiązani do opieki nad babką.
Zobowiązanie do alimentacji nie jest tożsame z uprawnieniem do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreśliła, że opiekuje się prababką od wielu lat, ma z nią dobry kontakt, dba o prababkę i zaspokaja jej potrzeby. Z tego powodu skarżąca zrezygnowałą z podjęcia zatrudnienia Nie może podjąć pracy zarobkowej i tym samym zdobyć doświadczenia zawodowego, gdyż musiałaby na ten cel przeznaczyć czas poświęcany opiece nad prababką. Zaznaczyla, że jest osobą młodą, zdrową, zdolną do podjęcia pracy, zrezygnowałą jednak z jej podjęcia, gdyż poświęciła się opiece nad prababką.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. W ocenie organu odwoławczego nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego.
Na rozprawie w dniu 15 stycznia 2013 r. pełnomocnik skarżącej złożył 5 kesrokopii kart informacyjnych, zaświadczenie lekarskie dotycząće stanu zdrowia G. B. oraz informację o prowadzonej przez niego działalności gospodarczej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., nr 139, poz. 992 ze zm.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu;
- 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisem ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 53 ze zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznej niepełnosprawności;
- 3) opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pracy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania, na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl natomiast art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobie innej, niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo, gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust.
- 1. Z przedstawionych przepisów wynika, że uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym, który polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Zgodnie z art. 617 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd.) oraz linię zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki, itd.). Zgodnie natomiast z art. 129 § 1 kodeksu obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Kolejność obowiązku alimentacyjnego polega natomiast na tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Jak zatem z powyższego wynika, opisane zasady dotyczące obowiązku alimentacyjnego, obowiązujące na gruncie prawa rodzinnego zostały przyjęte przez ustawę o świadczeniach rodzinnych. Zestawienie treści art. 17 ust. 1 z treścią art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie bowiem wskazuje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pierwszej kolejności osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom, czyli osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu. Natomiast dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych (spokrewnionych w pierwszym stopniu), albo osoby te nie mogą wypełnić swojego obowiązku (nie mogą sprawować opieki). Z niekwestionowanych przez skarżącą i niewadliwych ustaleń organów administracji wynika, że prababka skarżącej H. Ś. legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Świdniku z dnia 21 kwietnia 2008 r., Nr d/5863/08, w którym wskazano, iż jest ona niepełnosprawna w stopniu znacznym, co zgodnie z art. 3 pkt 21 lit a) ustawy o świadczeniach rodzinnych oznacza znaczny stopień niepełnosprawności. Bezsporne jest również, że H. Ś. ma dwoje pracujących wnucząt: A. Ś. i G. B. W świetle przytoczonych przepisów art. 17 ust. 1 i art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, skoro niepełnosprawna H. Ś. ma dwoje wnucząt, to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącej, będącej jej prawnuczką może nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że żadne z wnucząt nie jest w stanie sprawować opieki nad babcią. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wyjaśniają, w jakich przypadkach przyjąć należy, że osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki "nie jest w stanie" tej opieki świadczyć. Oceny tej okoliczności dokonują zatem organy administracji zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego. W ocenie Sądu nie ulega jednak wątpliwości, że przesłanka ta dotyczy okoliczności uniemożliwiających w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, sprawowanie przez te osoby opieki nad chorym krewnym. W sytuacji, gdy za okoliczność uniemożliwiającą sprawowanie opieki nad osobą spokrewnioną nie uznaje się zatrudnienia osoby zobowiązanej do alimentacji w stopniu I lub II organy administracji, organy administracji ustalić powinny, czy nie zachodzą inne okoliczności obiektywnie uniemożliwiające sprawowanie opieki. W przedmiotowej sprawie organy obu instancji poprzestały jedynie na ustaleniu, że A. Ś. i G. B. mają stałe źródła dochodu. Nie przeprowadziły zaś żadnych czynności wyjaśniających, zmierzających do ustalenia tego, czy w ich przypadku nie zachodzą okoliczności obiektywnie uniemożliwiające im sprawowanie opieki nad H. Ś. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się jedynie poświadczona za zgodność z oryginałem kserokopia zaświadczenia o zatrudnieniu A. Ś. oraz oświadczenie G. B. z dnia 16 sierpnia 2012 r. o prowadzeniu działalności gospodarczej. Na podstawie tych dokumentów nie można ustalić, w jakiej sytuacji ekonomicznej i rodzinnej znajdują się A. Ś. i G. B. W tej sytuacji wyprowadzenie jakichkolwiek wniosków jest przedwczesne. Dla usunięcia wątpliwości należało uzyskać oświadczenia, z których jednoznacznie wynikałoby, czy są oni w stanie sprawować opiekę. Podejmując rozstrzygnięcie niekorzystne dla skarżącej organ powinien dysponować informacjami, które takie stanowisko uzasadniają. Powyższe zaniechanie stanowi naruszenie art. 7 kpa, według którego organy administracji zobowiązane są do podejmowania wszelkich kroków, niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Konsekwencją powyższego naruszenia art. 7 kpa oraz art. 77 § 1 kpa jest wadliwe zastosowanie przez organy administracji obu instancji art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto organ administracji I instancji naruszył art. 17 ust. 2 tej ustawy przyjmując, że z samego faktu pobierania przez skarżącą nauki w trybie dziennym w liceum ogólnokształcącym wynika, że nie może ona zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Pobieranie nauki w trybie dziennym, czy to w szkole ogólnokształcącej, czy to na studiach nie wyklucza bowiem samo przez się możliwości podjęcia pracy w godzinach pozalekcyjnych.
Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U z 2012r. poz. 270 ze zmianami) należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję, jak i decyzję Zastępcy Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. O kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 powołanej ustawy i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 wrzesnia 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zmianami).