Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]. Wójt Gminy B., po rozpoznaniu wniosków Z. O. z [...]. i [...]., zezwolił na usunięcie w terminie do [...]. z nieruchomości nr [...], położonej w miejscowości B. 7 robinii akacjowych, 4 lip drobnolistnych, 2 jesionów wyniosłych i jednej olszy czarnej oraz odmówił udzielenia zezwolenia na usunięcie jednego jesionu wyniosłego. Jednocześnie uzależniono zezwolenie na usunięcie drzew od zastąpienia ich 20 sztukami drzew z gatunku: lipa, jesion, dąb i wiąz oraz określono termin nasadzeń do [...]. Ponadto zobowiązano stronę do złożenia w terminie 14 dni od daty posadzenia drzew pisemnego oświadczenie o posadzeniu drzew, ustalono opłatę za usunięcie drzew w wysokości [...] zł. oraz odroczono termin uiszczenia opłaty na okres 3 lat od dnia upływu terminu na wykonanie nasadzeń zastępczych tj. do dnia [...]. W uzasadnieniu decyzji podano, że o usunięciu drzew orzeczono po uzyskaniu opinii Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w L. Delegatura w Z.. Wskazano w niej drzewa kwalifikujące się do usunięcia oraz zalecenia co do kompensaty przyrodniczej w celu przywrócenia równowagi przyrodniczej i zachowania walorów krajobrazowych zespołu dworskiego.
Po rozpoznaniu odwołania wnioskodawczyni Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzje w całości i sprawę przekazało organowi I instancji do ponownego rozpoznania. Kolegium zwróciło uwagę, że stosownie do art. 83a ust.1 ustawy z dnia [...]. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2016r. poz. 2134) zezwolenie na usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości wydaje wójt, burmistrz albo prezydent miasta, a w przypadku gdy zezwolenie dotyczy usunięcia drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków - wojewódzki konserwator zabytków. W przedmiotowej sprawie przedmiotem wniosku była wycinka drzew rosnących na działce nr [...], stanowiącej teren parku dworskiego w miejscowości B.. W Gminnej Ewidencji Zabytków ujawniony jest PARK (pozostałości) w zespole folwarcznym. Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w L. Delegatura w Z. w swoim piśmie z dnia [...]. stwierdził, że pozostałości parku dworskiego w miejscowości B. wraz z dawnym dworem, oborą, chlewem z XIX wieku zostały ujęte w wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków i podlegają prawnej ochronie w oparciu o przepisy ustawy z dnia 23 lipca 2003r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U.z 2014r. poz.1446 z późn.zm.).
Zdaniem Kolegium art.83a ust.1 ustawy o ochronie przyrody należy rozpatrywać w jego normatywnym kontekście, który stanowią nie tylko pozostałe przepisy rozdziału IV ustawy o ochronie przyrody, dotyczące ochrony terenów zieleni i zadrzewień, ale także przepisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Wspólnie tworzą one mechanizm prawnej ochrony zadrzewień oraz zabytków, którego elementem jest zezwolenie wojewódzkiego konserwatora zabytków na usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków. Ustawa o ochronie przyrody nie definiuje pojęcia "nieruchomość wpisana do rejestru zabytków", o której mowa w art.83a ust.1 tej ustawy. Takie pojęcie nie występuje również w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami posługuje się określeniem "zabytek nieruchomy", które oznacza nieruchomość, jej część lub zespół nieruchomości, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową (art.3 pkt 1 i 2).
Szczególnym rodzajem zabytku nieruchomego są układy urbanistyczne, ruralistyczne i zespoły budowlane art.6 ust.1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami). Przez "historyczny układ urbanistyczny lub ruralistyczny" należy rozumieć przestrzenne założenie miejskie lub wiejskie, zawierające zespoły budowlane, pojedyncze budynki i formy zaprojektowanej zieleni, rozmieszczone w układzie historycznych podziałów własnościowych i funkcjonalnych, w tym ulic lub sieci dróg (art.3 pkt 12 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami). W art.3 pkt 13 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami zdefiniowano "historyczny zespół budowlany" jako powiązaną przestrzennie grupę budynków wyodrębnioną ze względu na formę architektoniczną, styl, zastosowane materiały, funkcje, czas powstania lub związek z wydarzeniami historycznymi.
W ocenie organu odwoławczego takie sformułowania przepisów obu ustaw, a zwłaszcza posłużenie się w art.83a ust.1 ustawy o ochronie przyrody określeniem "nieruchomość wpisana do rejestru zabytków", które nie zostało zdefiniowane, w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych wywoływały wątpliwości interpretacyjne i w konsekwencji prowadziły do rozbieżności w orzecznictwie, przede wszystkim w zakresie ustalenia, czy przepis art.83a ust.1 ustawy o ochronie przyrody ma zastosowanie w sytuacji, gdy drzewo (krzew) rośnie na nieruchomości położonej na obszarach, o których mowa w art.6 ust.1 pkt 1 lit. b) w związku z art.3 pkt 12 i 13 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (historycznego układu urbanistycznego, ruralistycznego lub historycznego zespołu budowlanego).
W związku z powyższym w dniu 19 października 2015r. została podjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Uchwała 7 sędziów NSA w Warszawie sygn.akt II OPS 3/15 następującej treści: "Zgodnie z art. 83a ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2013 r. poz. 627 ze zm.) organem właściwym do wydania zezwolenia na usunięcie drzewa łub krzewu z terenu nieruchomości, na której znajduje się wpisany do rejestru zabytków układ urbanistyczny, rurałistyczny lub zespół budowlany w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b/ w związku z art. 3 pkt 12 i 13 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2014 r. poz. 1446 ze zm.), jest wojewódzki konserwator zabytków." Zatem w stanie faktycznym sprawy organem właściwym do rozpatrzenia wniosku i wydania decyzji w przedmiocie zgody na wycinkę wnioskowanych do usunięcia drzew jest wojewódzki konserwator zabytków.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Z. O. _ S. zarzuciła decyzji Kolegium złamanie jej prawa do rozporządzania własnym mieniem oraz uniemożliwienie usunięcia zagrożenia dla zdrowia i życia osób mieszkających i przebywających na wskazanej działce, tym bardziej, że opinia Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w L. Delegatura w Z. jasno stwierdza zły stan zdrowotny 14 z 15 zgłoszonych drzew i zasadność ich usunięcia. W tej liczbie 15 zgłaszanych drzew dwa są wiatrołomami wydartymi częściowo z ziemi. W ocenie skarżącej Urząd Gminy B. nie opublikował żadnej Uchwały o Utworzeniu Gminnej Ewidencji Zabytków, nie posiada stosownego zarządzenia o ochronie zabytków do Uchwały o Utworzeniu Gminnej Ewidencji Zabytków, nie ma kart ewidencyjnych wymaganych wzorem, ani opinii odnośnie tych kart od Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków.
Zatem budynki na działce oraz tzw. Park nie są zabytkami i nie podlegają na chwilę obecną ochronie prawnej jako zabytki. Tym bardziej że przed styczniem tego roku nikt jej nie informował o prowadzeniu jakiegokolwiek postępowania, czy dokonaniu wpisu do jakiejkolwiek ewidencji. Również w posiadanym akcie notarialnym nie ma wpisu, aby na działce znajdowały się budynki, czy drzewostan chronione przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Na stronie internetowej Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w L., w zakładce rejestr zabytków, również nie ma informacji o obwieszczeniu o wpisie do gminnej ewidencji jej własności, a zatem stosowna procedura nie została przeprowadzona, ani upubliczniona. Sam Urząd Gminy powołuje się na ustawę o zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Województwa Lubelskiego nr 83, poz 1443, Uchwała Rady Gminy nr XV/56/2004 z dn.11.05.2004), a więc o zamiarze ochrony, a nie o objęciu ochroną jej własności.
Skarżąca podkreśliła, że Kolegium nie wyjaśniło dlaczego trzy poprzednie decyzje o wycince Urząd Gminy B. zatwierdził bez jakiejkolwiek procedury, zdjęć czy opinii. Decyzje były wydane w latach 2014-2015, a ustawa o ochronie parku w ramach Uchwały Gminnej, na którą się Urząd Gminy powołuje jest z 2004 roku i dotyczy wyłącznie planu zagospodarowania przestrzennego. Dodatkowo decyzje na wycinkę wydane w latach 2014-2015 wydawano przy bardziej restrykcyjnym prawie niż obecne. W tym stanie skarżąca wniosła o wydanie zgody na wycinkę przedmiotowych drzew.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoją dotychczasową argumentację i wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Niejasny jest zarzut skargi skupiający się na wytknięciu Kolegium uniemożliwienie usunięcia zagrożenia dla zdrowia i życia osób przebywających i mieszkających na działce objętej wnioskiem o usunięcie drzew. Organ odwoławczy takim aspektem sprawy w ogóle się nie zajmował, wskazując jedynie na naruszenie właściwości organu udzielającego zezwolenia na usunięcie drzew, co w jego przekonaniu stanowiło wystarczająca przesłankę do uchylenia decyzji Wójta Gminy B.. Wniosek taki uzasadniono ujawnieniem działki w wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków, a w konsekwencji wskazaniem Konserwatora Zabytków jako organu właściwego w sprawie. Wbrew przekonaniu skarżącej powyższe stanowisko nie było błędne.
Nie można zgodzić się ze skarżącą, że budynki na działce oraz park nie są zabytkami i nie podlegają ochronie jako zabytki, skoro nie opublikowano żadnej uchwały o utworzeniu gminnej ewidencji zabytków, nie ma stosownego zarządzenia o ochronie zabytków do takiej chwały, nie ma kart ewidencyjnych, wymaganych wzorem, ani opinii odnośnie tych kart od Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Wskazać należy, że stosownie do art. 21 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U z 2014r. poz. 1446 ze zmianami) ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy. Art. 22 ust. 2 ustawy stanowi, że Wojewódzki Konserwator Zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa. Według z kolei art. 22 ust. 4 ustawy wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy.
W gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte zabytki nieruchome wpisane do rejestru, inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków, jak też inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków (art. 22 ust. 5 powołanej ustawy). Warto przy tym wspomnieć, że w postanowieniu z dnia 14 września 2012 r, (II OSK 1950/12, LEX nr 1413428) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż skutek prawny objęcia nieruchomości zabytkowej ochroną w świetle przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wynika nie tyle z czynności materialno-technicznych polegających na opracowaniu dla obiektu zabytkowego karty ewidencyjnej i dołączeniu jej do prowadzonego zbioru, ale ze stwierdzenia, że dany obiekt spełnia warunki do ujęcia go w gminnej ewidencji zabytków. W orzecznictwie podkreśla się, że opracowanie dla obiektu zabytkowego karty ewidencyjnej i dołączenie jej do prowadzonego zbioru, czyli włączenie do ewidencji zabytków, ma charakter czynności materialno-technicznej, nie jest zaś aktem administracyjnym przybierającym postać decyzji, postanowienia bądź zarządzenia.
Takiego sposobu wpisu do ewidencji nie przewidują bowiem żadne przepisy ustawy. Nie przewiduje ona również obowiązku organu w zakresie informowania stron, w tym przede wszystkim właścicieli nieruchomości, o podjętych czynnościach zmierzających do włączenia karty zabytku do ewidencji, ani nawet o samym dokonaniu takiego włączenia. W tym przypadku ustawodawca odstąpił od traktowania działań wojewódzkiego konserwatora zabytków jako działań, które jako zorganizowany ciąg czynności proceduralnych wymagają dla zapewnienia ich poprawności szczegółowego unormowania. W rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości, że działka nr [...] znajduje się w gminnej ewidencji zabytków, co potwierdza znajdująca się w aktach sprawy karta adresowa zabytku opisanego jako park (pozostałości) w zespole folwarcznym.
Co więcej, fakt ujęcia zarówno w gminnej, jak i wojewódzkiej ewidencji zabytków pozostałości parku dworskiego w B. wraz z budynkami, potwierdził L. Wojewódzki Konserwator Zabytków w piśmie z dnia [...]. Z tego też powodu oględziny nieruchomości i ocena drzewostanu [...].zostały przeprowadzone również przy udziale konserwatora zabytków. W efekcie Samorządowe Kolegium Odwoławcze słusznie wskazało na uchwałę 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2015r. (II OPS 3/15 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych) w której wyrażono pogląd, że zgodnie z art. 83a ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2013 r. poz. 627 ze zm.) organem właściwym do wydania zezwolenia na usunięcie drzewa łub krzewu z terenu nieruchomości, na której znajduje się wpisany do rejestru zabytków układ urbanistyczny, rurałistyczny lub zespół budowlany w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b/ w związku z art. 3 pkt 12 i 13 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. z 2014 r. poz. 1446 ze zm.) jest wojewódzki konserwator zabytków.
Warto dodać, że taki też zapis został wprowadzony do art. 83a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody przez art. 2 ust.2 ustawy z dnia 24 listopada 2017r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz ustawy o ochronie przyrody (Dz. U z 2018r. poz. 10).
Z tych powodów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2017r. poz. 1369) skargę należało oddalić.