Uzasadnienie
Sygn. akt II SA/Lu [...]
E. H. - L. (dalej jako "strona", "skarżąca", "wnioskodawczyni"), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 23 listopada 2022 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że wnioskiem złożonym w dniu 22 października 2021 r. (data wpływu do organu 28 października 2021r.) skarżąca wystąpiła do Burmistrza Miasta Biłgoraja o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką - J. L., legitymującą się orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 4 września 1995r. na podstawie, którego zaliczono ją do I grupy inwalidów oraz wskazano, że inwalidztwo "trwa nadal".
Decyzją z dnia 23 maja 2022 r. Burmistrz Miasta Biłgoraja, odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego wskazując, że w sprawie nie został spełniony warunek art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. - dalej: "u.ś.r.") do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż niepełnosprawność J. L. powstała w późniejszym okresie, to jest po przekroczeniu wieku, określonego wymienioną wyżej ustawą. Nadto organ podkreślił, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od 1 października 2021r.
W wyniku rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia 23 listopada 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, organ odwoławczy przytoczył treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych mających zastosowanie w sprawie oraz zwrócił uwagę na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym stwierdzono, że przepis art. 17 ust.1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę na osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności - został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78 poz. 483 ze zm.). Kolegium podniosło, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się już pogląd, iż nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji i w związku z tym wadliwie Wójt oparł decyzję odmowną na art. 17 ust.1b u.ś.r. Prawo do świadczenia przysługuje niezależnie od momentu, kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki.
W ocenie organu odwoławczego, w okolicznościach niniejszej sprawy nie ma jednak podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od 1 października 2021 r.
Kolegium wyjaśniło, że w aktach sprawy znajduje się decyzja wydana przez Burmistrza Miasta Biłgoraja z dnia 8 października 2020 r. na podstawie której stronie został przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. Ponadto postanowieniem z dnia 29 listopada 2021 r., w związku ze złożeniem przez pełnomocnika skarżącej wniosku z dnia 26 listopada 2021 r. zawieszono postępowanie w przedmiocie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 28 października 2021 r. Następnie postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2022 r. postępowanie zostało ponownie podjęte na wniosek pełnomocnika strony z dnia 30 marca 2022 r.
Wskazano także, że Kolegium pismem z dnia 2 listopada 2022r. wystąpiło do pełnomocnika skarżącej o udzielenie wyjaśnień czym uzasadniony jest wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 października 2021 r. mając na uwadze posiadanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przez skarżącą do 31 października 2021 r. oraz faktu, iż postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było w opisanym powyżej okresie zawieszone. Ponadto Kolegium zobowiązało stronę do udzielenia informacji czy skarżąca pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy w kolejnym okresie. W dniu 21 listopada 2022r. do organu odwoławczego wpłynęło oświadczenie skarżącej o pobieraniu specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie zasiłkowym 2021/2022 oraz decyzja z dnia 26 listopada 2021 r. o przyznaniu wnioskodawczyni specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r. Następnie w dniu 22 listopada 2022 r. wpłynęły do organu odwoławczego wyjaśnienia pełnomocnika odnośnie żądania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od 1 października 2021 r.
W związku ze zgromadzonym materiałem dowodowym w sprawie, zdaniem Kolegium brak jest możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od 1 października 2021 r. w związku z tym, że specjalny zasiłek opiekuńczy został wypłacony skarżącej, a jest on konkurencyjnym świadczeniem, pozostającym w zbiegu ze świadczeniem pielęgnacyjnym.
Ponadto Kolegium uznało, że zakres opieki sprawowanej nad matką nie wymaga konieczności rezygnacji przez skarżącą z aktywności zawodowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem Kolegium obiektywnie jest możliwe takie zorganizowanie tej opieki, aby strona dalej ją sprawując, mogła pracować. Brak jest zatem bezpośredniego i ścisłego związku między rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) przez stronę, a sprawowaną przez nią opieką nad matką.
Kolegium wskazało, że z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 16 maja 2022 r. wynika, że strona zamieszkuje w [...] natomiast jej matka mieszka w T.. Skarżąca jest rozwiedziona, ma dwóch synów i jak wynika z wywiadu środowiskowego dojeżdża do matki codziennie w celu sprawowania nad nią opieki. Niepełnosprawna cierpi z powodu reumatoidalnego zapalenia stawów i choroby układu krążenia. Porusza się za pomocą kul. Skarżąca przygotowuje matce posiłki, podaje leki, pomaga w utrzymaniu higieny osobistej, sprzątaniu mieszkania, robieniu zakupów i załatwianiu spraw urzędowych.
Organ odwoławczy podniósł także, że z akt sprawy wynika ponadto, iż oprócz skarżącej jej matka - ma jeszcze dwie córki (zamieszkałe w B.). Mając na uwadze, że obowiązek opieki nad niepełnosprawnym rodzicem obciąża wszystkie dzieci w równym stopniu, niezależnie od tego, że mają one własne rodziny czy zobowiązania zawodowe, Kolegium uznało, iż skarżąca i jej rodzeństwo są w stanie wspólnie zorganizować opiekę nad matką, bez konieczności rezygnacji z aktywności zawodowej przez skarżącą.
Kolegium podkreśliło, że ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby zakres opieki wymuszał rezygnację z podjęcia pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Ponadto ze względu na to, że skarżąca nie mieszka z matką, tylko do niej dojeżdża, należy domniemywać, iż niepełnosprawna nie wymaga ciągłej i nieprzerwanej opieki. Zwrócono uwagę, że wymagana opieka musi mieć charakter stały, permanentny, osobisty, bezpośredni i długoterminowy oraz uniemożliwiać wykonywanie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zdaniem organu odwoławczego wiele czynności, które wykonuje skarżąca wynikają z moralnego obowiązku opieki nad niepełnosprawnym rodzicem i przy odpowiednim połączeniu starań wszystkich dzieci opieka mogłaby być sprawowana bez konieczności rezygnacji z pracy przez skarżącą.
Kolegium nie podzieliło poglądu organu I instancji, że przesłanką odmowy mógłby być wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki (przesłanka z art. 17 ust. 1b, ale uznało, że przeszkodą dla przyznania świadczenia od 1 października 2021 r. było pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego pozostającego w zbiegu ze świadczeniem pielęgnacyjnym - art. 17 ust 5 pkt 1 lit. b uś.r. Ponadto Kolegium stwierdziło, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie wymaga rezygnacji z pracy zarobkowej lub jej niepodejmowania. Brak takiego związku w ocenie organu odwoławczego przesądza o niespełnieniu przesłanki pozytywnej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).
W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie:
- I. prawa materialnego, przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
- - art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej J. L. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia,
- - art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej J. L. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie ma związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką;
- II. przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię, tj.
- - art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Komisję Lekarską do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia [...], że niepełnosprawna J. L., pomimo stwierdzonej niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki córki, która nie musi rezygnować z zatrudnienia.
Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych. Jednocześnie wniesiono o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu podniesiono m.in., że w ocenie strony skarżącej organ dokonał błędnej, ale przed wszystkim dowolnej oceny zebranego materiału w kwestii czasookresu opieki, której wymaga niepełnosprawna podopieczna oraz możliwości podjęcia pracy zawodowej przez skarżącego. Strona podkreśliła, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie o niepełnosprawności J. L., z którego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, iż wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zdaniem strony organ II instancji w przedmiotowej sprawie wyszedł poza zakres swoich kompetencji i wbrew orzeczeniu specjalistów, uznał, że podopieczna niepełnosprawna, nie wymaga stałej lub długotrwałej opieki swojej córki. Takie ustalenia bez wątpienia wykraczają poza kompetencje tych organów i sprzeczne są z zasadami dobrej administracji i swobodnej oceny dowodów.
Wskazano także, że zapoznając się z zakresem obowiązków ustalonych podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez organ, który nie pokrywa się ze stanem rzeczywistym, trudno się zgodzić z organem, aby można było pogodzić opiekę nad niepełnosprawną, nie poruszającą się samodzielnie matką, wymagającą nadzoru, dawkowania leków, sporządzania posiłków, robienia zakupów, pomocy przy załatwianiu spraw urzędowych oraz dyspozycji z pracą zawodową. Zdaniem strony konsekwencją błędnej oceny zakresu opieki nad niepełnosprawną było niezasadne uznanie, że skarżąca wcale nie musi rezygnować z pracy, aby zajmować się matką. Natomiast biorąc pod uwagę zakres opieki trudno się zgodzić w tym zakresie z organem II instancji.
Skarżąca podkreśliła, że z akt sprawy bezspornie wynika, iż jednostka orzecznicza orzekła o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji przez niepełnosprawną. Natomiast z przeprowadzonego wywiadu przez organ I instancji wynika, że skarżąca opiekuje się matką, która potrzebuje wsparcia. W ocenie strony za niezasadne uznać należy stanowisko organu wyrażone w kwestii niespełnienia przez skarżącą określonej w art. 17 ust. 1 oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r. przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na charakter, częstotliwość czy też czasochłonność czynności podejmowanych przez skarżącą w ramach opieki sprawowanej przez nią nad matką z punktu widzenia oceny możliwości podjęcia zatrudnienia. W rozpoznawanej sprawie okoliczność, że matka skarżącej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej opieki drugiej osoby, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ, który w ww. orzeczeniu wyraził swoje stanowisko uznając brak możliwości samodzielnej egzystencji.
W ocenie strony organ II instancji błędnie ustalił fakt, że mama skarżącej nie wymaga pełnej opieki a następnie niezasadnie uznał, że nie musi ona rezygnować z pracy, aby zajmować się niepełnosprawną. Skarżąca podejmowała zatrudnienie, jest osobą zdrową i zdolną do pracy, nie podejmuje jednak zatrudnienia, gdyż przejęła na siebie obowiązek opieki nad matką.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga podlega oddaleniu.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Kwestie związane z przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej reguluje art. 17 u.ś.r., który w art. 17 ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W pierwszej kolejności należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP – wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.
W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że orzeczeniem Obwodowej Komisji Lekarskiej do spraw inwalidztwa i zatrudnienia z dnia 4 września 1995 r. J. L. zaliczona została do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia. Taki stan odpowiada definicji normatywnej znacznego stopnia niepełnosprawności dla potrzeb ustawy o świadczeniach rodzinnych - art.3 pkt 21 lit. d. Skarżąca również niewątpliwe znajduje się w kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem ciąży na niej, w myśl przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny wobec matki.
Wyjaśnić należy, że celem tego przepisu było częściowe wynagrodzenie – poprzez ww. świadczenie – osobom zdolnym do pracy - faktu rezygnacji z tego zatrudnienia (lub niepodejmowania zatrudnienia), z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu wskazanym w ustawie. Nie jest to zatem świadczenie adresowane do osoby niepełnosprawnej ale do podmiotu sprawującego opiekę. Nie chodzi tu także o jakąkolwiek opiekę ale taką, której zakres, natężenie wykluczy możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. Powyższe oznacza, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej.
Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Tym samym analiza istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją (niepodejmowaniem zatrudnienia) wymaga oceny i zbadania kilku obszarów. Po pierwsze istotny jest stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, w szczególności ocena zakresu czynności, które jest w stanie wykonać samodzielnie a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki. W tym ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza w żadnej mierze kwestionowania stanu jej zdrowia. Podkreślić należy, że legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21).
Zatem organy są nie tylko uprawnione, ale i zobowiązane do przeprowadzania takich analiz, a umocowanie to wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Kluczowym i ważącym elementem podlegającym ocenie na gruncie ww. przepisu jest zakres czynności faktycznie realizowanych przez opiekuna w relacji do możliwości wykonywania pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w każdym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.
Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie Kolegium prawidłowo uznało, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki uzasadniające ustalenie prawa do wnioskowanego przez skarżącą świadczenia. Zebrany materiał dowodowy nie potwierdza, że zakres czynności podejmowanych przez skarżącą względem matki wpisuje się w zakres stałej lub długotrwałej opieki, która spowodowała, że zrezygnowała ona z zatrudnienia (nie podejmuje pracy). Należy zwrócić uwagę, że ustawodawca nie wymaga aby możliwość zatrudnienia odnosiła się do pracy w pełnym jej wymiarze. W tym zakresie istnieje możliwość dostosowania warunków i czasu pracy do potrzeb własnych i rodziny. Definicja zawarta w art. 3 pkt 22 ustawy (obejmująca zatrudnienie i inną pracę zarobkową) jest szeroka - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.
Z ustaleń faktycznych wynika bezspornie, że J. L. mieszka sama w T., natomiast skarżąca mieszka wraz z synami w B.. Niepełnosprawna przewlekle choruje na reumatoidalne zapalenie stawów, a także cierpi na choroby układu krążenia, porusza się po mieszkaniu przy pomocy kul ortopedycznych. Sama pozostaje w mieszkaniu w nocy. Skarżąca natomiast przygotowuje i podaje matce posiłki i leki, pomaga w utrzymaniu higieny osobistej, towarzyszy podczas wizyt u lekarza, sprząta, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe.
W ocenie Sądu znaczna część z opisanych przez skarżącą czynności jakie wykonuje w związku z opieką nad matką wpisuje się w normalne działania związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Są one charakterystyczne dla większości osób, które są aktywne zawodowo, prowadzą gospodarstwo domowe i mają pod opieką osoby wymagające wsparcia, a nie legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności. Pranie, sprzątanie, gotowanie, podawanie posiłków, robienie zakupów, opłacanie rachunków są czynnościami, które mogą być przy odpowiedniej organizacji wykonywane przed lub po pracy. Pozostałe zaś czynności opisane przez skarżącą nie absorbują ją w takim zakresie aby wykluczało to podjęcie zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Pomoc świadczona matce dotyczy czynności, które zasadniczo podejmowane są rano lub wieczorem (pomoc w czynnościach higienicznych, podanie leków) lub też nie są wykonywane codziennie (załatwienie spraw urzędowych, umawianie wizyt lekarskich lub zakupy).
Ponadto niepełnosprawna w obrębie mieszkania porusza się samodzielnie, a zatem nie wymaga takiego wsparcia jak osoba obłożnie chora. Sąd zwraca także uwagę, że w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze skarżącą w dniu 25 marca 2022 r. w toku postępowania dotyczącego specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką oświadczyła ona, że co drugi dzień dojeżdża do matki. Natomiast w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 16 maja 2022 r. skarżąca oświadczyła, że dojeżdża do matki codziennie. Wskazany wywiad przeprowadzany był w toku postępowania dotyczącego świadczenia pielęgnacyjnego.
W ocenie Sądu akta sprawy nie potwierdzają, aby niepełnosprawna potrzebowała w związku ze swoimi schorzeniami nieustannej pomocy lub dozoru ze strony osoby trzeciej. Przeciwnie, porusza się po mieszkaniu samodzielnie, samodzielnie spożywa posiłki oraz przyjmuje leki. Zakres wykonywanych przez skarżącą czynności nie wymaga ich świadczenia codziennie, co zresztą wynika z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w toku postępowania dotyczącego specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stan zdrowia niepełnosprawnej jest na tyle stabilny, że może ona mieszkać sama w miejscu dość odległym od miejsca zamieszkania córki (odległość między miejscowością, w której mieszka skarżąca a miejscem zamieszkania jej matki to około 20 km), może pozostawać sama na noc, spożywać przygotowane dla niej wcześniej posiłki i leki.
Należy zatem zgodzić się z oceną organów, że zakres koniecznej opieki wyznaczonej potrzebami osoby niepełnosprawnej nie wymaga od skarżącej całkowitej rezygnacji z zatrudnienia. Czynności jakie skarżąca wykonuje w ramach sprawowanej nad matką opieki nie są na tyle absorbujące, aby uniemożliwiały jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia.
W niniejszej sprawie organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że zakres deklarowanych przez skarżącą czynności związanych ze sprawowaną, wymaganą i konieczną – z uwagi na niepełnosprawność matki – opieką nie stanowi sam w sobie podstawy do powstrzymywania się od aktywności zawodowej przez skarżącą.
Odnosząc się do kwestii nieprzyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 października 2021 r. wskazać należy, że z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 26 listopada 2021 r. pełnomocnik skarżącej zwrócił się o zawieszenie postępowania w sprawie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które następnie zostało podjęte postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2022 r., na wniosek pełnomocnika strony z dnia 30 marca 2022 r. Podkreślić należy, że wnioskiem z dnia 2 sierpnia 2021 r. strona zwróciła się o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad J. L., który to zasiłek został skarżącej przyznany decyzją Burmistrza Miasta Biłgoraja z dnia 26 listopada 2021 r. na okres od 1 listopada 2021 r. do dnia 31 października 2022 r. Wyjaśnić należy, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami (art. 27 ust. 5 pkt 2 i 3 u.ś.r.).
Co do zasady nie jest bowiem możliwe jednoczesne pobieranie zasiłku dla opiekunów i świadczenia pielęgnacyjnego. Do takiego wniosku prowadzi wykładnia przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1b oraz art. 27 ust. 5 pkt 2 i 5 u.ś.r.
Dokonując wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy jednak uwzględniać, że z woli ustawodawcy sam tylko fakt uzyskania przez określoną osobę specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może stanowić przeszkody do przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby podopiecznej. W takiej sytuacji (zbiegu uprawnień do obydwu tych świadczeń) znajduje, bowiem zastosowanie art. 27 ust. 5 u.ś.r. Skoro nie jest możliwe kumulatywne pobieranie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, która nie może sprowadzać się tylko do deklaracji na przyszłość, ale jej wyrazem musi być ustanie dotychczasowego prawa, poprzez uchylenie, wygaśnięcie lub zmianę wcześniejszej decyzji. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia.
Przeszkoda normatywna do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, opisana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., ustaje z chwilą uchylenia decyzji przyznającej prawo do alternatywnego świadczenia. Nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym strona posiadała jednocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres. Warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, zmaterializowana w prawem przewidzianej procedurze.
Wskazać należy, że nie było możliwym przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia od dnia 1 października 2021 r., bowiem w tej dacie strona decyzją wydaną przez Burmistrza Miasta Biłgoraja z dnia 8 października 2020 r. była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r. Zwrócić należy uwagę, że strona również na następny okres zasiłkowy składała wniosek i specjalny zasiłek opiekuńczy został jej przyznany (od 1 listopada 2021 r. do 31 października 2022 r.). Natomiast na wniosek strony postępowanie dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego wszczęte na skutek wniosku z dnia 22 października 2021 r. w okresie od dnia 29 listopada 2021 r. do dnia 30 marca 2022 r. było zawieszone.
W związku z powyższym prawidłowe było stanowisko organów, że nie jest możliwe przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 października 2021 r. ze względu na pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Również organy zasadnie uznały, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką nie wymaga rezygnacji z pracy zarobkowej lub jej podejmowania.
Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy, to jest zakresu i rozmiaru sprawowanej przez skarżącą opieki nad matką. Ustalenia poczynione w tym zakresie znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na marginesie wskazać należy, że w zakresie możliwości sprawowania opieki przez innych zobowiązanych w tym samym stopniu, na które wskazywał organ, Sąd w tej kwestii odwołuje się do poglądów wyrażanych w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2022 r. sygn. akt I OSK 925/21 (dostępne w CBOSA). Zgodnie z jego tezą w sytuacji gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki.
Zatem w sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się oświadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając to na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.
Sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ww. ustawy na wniosek skarżącej i organu.