Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...]., znak: SKO. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania E. K., reprezentowanej przez radcę prawnego B. S. - P. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - utrzymało w mocy decyzję Kierownika Działu Świadczeń Miejskiego Centrum Pomocy Rodzinie w Z. z dnia [...]., znak: [...] o odmowie przyznania E. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką Z. J..
W uzasadnieniu Kolegium przedstawiło następujący stan faktyczny i prawny:
We wniosku z dnia 10 października 2019 r. (wpływ 18 października 2019 r.) E. K. domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką Z. J., a także uchylenia decyzji z dnia [...] przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy.
Wskazaną wyżej decyzją z dnia [...]. organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, stwierdzając, że matka skarżącej nie spełnia warunku przewidzianego w art. 17 ust. 1 i ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018r., poz. 2220, z późn. zm.), dalej jako "u.ś.r.", gdyż jej niepełnosprawność powstała później niż w terminach wskazanych w tym przepisie, tj. po ukończeniu 18. roku życia i nie w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej (nie później niż do ukończenia 25. roku życia). Z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności Z. J. wynika bowiem, że jej niepełnosprawność istnieje od 15 lipca 2011r. (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Z. z dnia 22 sierpnia 2012r., nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności), a więc w wieku 73 lat.
W odwołaniu pełnomocnik E. K. zarzucała błędną wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r. tj. z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez co narusza art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło w tym zakresie argumentację odwołania, mimo to - z innych powodów - utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.
Przytaczając treść spornego art. 17 ust. 1 i ust. 1 b u.ś.r. Kolegium stwierdziło, że okoliczność powstania niepełnosprawności matki skarżącej w wieku 73 lat, nie może stać na przeszkodzie w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K [...] stwierdził, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Jak jednolicie wskazuje orzecznictwo sądów administracyjnych, wydanie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w takiej sprawie na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji nie jest dopuszczalne (tak. m. in. wyrok NSA z dnia 2 marca 2017r. sygn. akt I OSK 2407/16).
W odniesieniu więc do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, czyli po ukończeniu 18 roku życia, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (tak. m. in. wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2017r. sygn. akt I OSK 2920/16 i z dnia 21 lutego 2018r. sygn. akt I OSK 2758/17). Odmowa przyznania przez organ I instancji E. K. takiego świadczenia z powodu niespełnienia warunku z art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie była więc zasadna.
Zdaniem Kolegium, odmowa jest natomiast uzasadniona z innej przyczyny, wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 1 pkt b u.ś.r., z którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego (a także innych świadczeń wymienionych w tym przepisie). E. K. ma aktualnie ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką sprawowaną nad matką - decyzją Kierownika MCPR w Z. z dnia [...]. - na okres od 1 listopada 2019r. do 31 października 2020r., a zatem zachodzi przesłanka negatywna przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium wyjaśniło przy tym, że strona ma oczywiście, w świetle przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i do specjalnego zasiłku opiekuńczego, ale wymagana jest wówczas jej rezygnacja z przysługującego już świadczenia.
Zaistnieć muszą więc okoliczności, zainicjowane przez zainteresowaną osobę, uprawniające organ do uchylenia decyzji o przyznaniu konkurencyjnego świadczenia. Ze względu na przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. rozstrzygnięcie w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powinno nastąpić po uchyleniu lub wraz z uchyleniem decyzji ustalającej prawo do konkurencyjnego świadczenia. Wprawdzie wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego pełnomocnik E. K., ra S., wniosła również o uchylenie decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, ale wniosek dotyczył już zrealizowanej decyzji z dnia [...]. o przyznaniu zasiłku na okres od 1 listopada 2018r. do 31 października 2019r. - organ stwierdził więc, że kwestia uchylenia jest już bezprzedmiotowa i nie rozpatrzył tego wniosku.
Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że aktualnie w obrocie prawnym pozostaje kolejna decyzja Kierownika MCPR w Z. z dnia [...]. o przyznaniu skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego na kolejny okres od 1 listopada 2019r. do 31 października 2020r., co do funkcjonowania której w obrocie prawnym skarżąca nie wypowiedziała się. Skarżąca ma więc aktualnie ustalone ostateczną decyzją prawo do konkurencyjnego świadczenia, co w świetle przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. uniemożliwia przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego.
W związku z powyższym, pomimo tego, że Kolegium podzieliło argumenty skarżącej dotyczące stosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., to ze względu na zaistnienie negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., zasadna była decyzja o odmowie przyznania tego świadczenia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie E. K., reprezentowana przez radcę prawnego B. S. - P. domagała się uchylenia decyzji organów obu instancji, zarzucając ich wydanie z naruszeniem:
- - prawa materialnego tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że okoliczność pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;
- - przepisów postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art.7 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. przez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i niezasadne uznanie, naruszające zasadę praworządności, że skarżąca nie spełnia ustawowych przesłanek do ustalenia na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego.
Ponadto skarżąca - na podstawie art. 119 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz.2325), dalej jako p.p.s.a. wniosła o rozpoznanie przedmiotowej sprawy w trybie uproszczonym.
Argumentując naruszenie prawa materialnego skarżąca powołując się na wybrane orzeczenia sądów administracyjnych (wyroki NSA z dnia: 13 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 235/18; z dnia 5 października 2018 r., sygn. akt I OSK 2763/17; z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 2758/17; z dnia 13 kwietnia 2018 r.,sygn. akt I OSK 82/18; z dnia 16 maja 2018 r.,sygn. akt I OSK 132/18) - podniosła, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy wykładać w ten sposób, że wprawdzie wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Aby ten wybór zagwarantować stronie, nie musi ona rezygnować z przyznanego jej już świadczenia, przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wolno pomijać, że ustawa o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów została uchwalona na skutek niekonstytucyjnego wygaszenia przez ustawodawcę decyzji przyznających świadczenia pielęgnacyjne.
To, że w następstwie kolejnych zmian art. 17 doszło do sytuacji, że określona grupa osób spełnia warunki do uzyskania i jednego i drugiego świadczenia różniącego się znacznie wysokością (aktualnie zasiłek dla opiekuna wynosi 520 zł, zaś świadczenie pielęgnacyjne 1477 zł i to ostatnie podlega waloryzacji) nie może pozbawiać jej prawa wyboru, z którego z nich skorzystać. Dostrzegł to również ustawodawca, wskazując w art. 27 ust. 5 u.ś.r., że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, przysługuje jedno z tych świadczeń "wybrane przez osobę uprawnioną". Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego.
Kierując się zasadami zawartymi w przepisach art. 7, 8 i 9 k.p.a. organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia pozostałe przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie zasiłku dla opiekuna. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. Organ może także rozważyć zawieszenie postępowania w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do czasu wyeliminowania decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna. W grę może wchodzić także jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji.
Wprawdzie na gruncie prawa administracyjnego obowiązuje wyprowadzana z przepisów art. 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 104 k.p.a. zasada "jedna sprawa (uprawnienie lub obowiązek wynikający z przepisu prawa) — jedna decyzja", tym niemniej z uwagi na to, że z przepisu prawa wynika, że strona może otrzymywać w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych tylko jedno ze świadczeń wybrane przez nią, to kwestia tego wyboru, a tym samym i rezygnacji z zasiłku dla opiekuna stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość załatwienia rezygnacji z zasiłku dla opiekuna w decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.
W związku z tym, zdaniem pełnomocnika skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze błędnie uznało, że pobieranie przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do rozpoznania jej wniosku o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego.
Dodatkowo pełnomocnik wskazała, że we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego domagała się także uchylenia decyzji przyznającej skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy, lecz w dacie składania tego wniosku tj. 10 października 2019 r. funkcjonowała w obrocie prawnym wyłącznie decyzja z dnia [...] r. przyznająca skarżącej taki zasiłek do 31 października 2019 r. Trudno więc oczekiwać, aby pełnomocnik składał wniosek o uchylenie kolejnej decyzji, która jeszcze nie obowiązywała. Ponadto zasady logicznego rozumowania przemawiają za uznaniem, że skoro we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego pełnomocnik wnosił o uchylenie aktualnej decyzji zasiłkowej, to oczywistym jest, że dotyczyć to będzie również następnej takiej decyzji. Pełnomocnik przytoczyła przy tym treść art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., a także art. 8 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji zobowiązane są prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, co wyraża się również m.in. w podejmowaniu czynności zmierzających do dokonania wyczerpującej oceny. Podniosła, że organy obu instancji pominęły te przepisy.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Bezsporne jest, że skarżąca spełnia przesłanki przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z powodu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką Z. J., która posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności - orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Z. z dnia 22 sierpnia 2012r., nr [...] o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Słusznie stwierdziło Kolegium, że okoliczność powstania niepełnosprawności w wieku 73 lat nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Warunek powstania niepełnosprawności w określonym wieku został sformułowany w art. 17 ust. 1 b u.ś.r., ("Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstało nie później niż do ukończenia 18. roku życia"), jednak został on uznany przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 za niekonstytucyjny. W związku z tym – jak wskazało Kolegium – w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że pomimo właściwych zmian ustawowych w tym zakresie, przy przyznawaniu świadczenia pielęgnacyjnego warunek wieku należy pomijać.
Natomiast wbrew stanowisku Kolegium, nieuzasadniona była odmowa z powodu zbiegu świadczeń, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., który stanowi, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:
- 1) świadczenia rodzicielskiego lub
- 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub
- 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub
- 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub
- 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów
- - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Pełnomocnik skarżącej przytoczyła obszernie utrwalony w orzecznictwie pogląd, że na podstawie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" u.ś.r. organ powinien umożliwić stronie dokonanie wyboru świadczenia, a następnie urzeczywistnić ten wybór. Rolą organów jest bowiem umożliwienie stronie ostatecznego "zrezygnowania" z dotychczas pobieranego, w zbiegu z którym pozostaje świadczenie pielęgnacyjne. Obowiązek ten wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego tj. wyrażonej w art. 8 k.p.a. zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a także z wyrażonej w art. 9 k.p.a. zasady należytego i wyczerpującego informowania stron przez organy administracji o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a także czuwania nad tym, aby strony uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielania im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
W związku z tym, już po wszczęciu postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, organ powinien poinformować stronę, że powinna złożyć odrębny wniosek o uchylenie decyzji przyznającej jej inne świadczenie, zaś wszczęte postępowanie organ powinien zawiesić na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., bądź po zawieszeniu postępowania na podstawie art. 100 § 1 k.p.a. powinien wezwać skarżącą do wystąpienia z takim wnioskiem do właściwego organu. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. W grę może wchodzić przykładowo jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji.
Wprawdzie na gruncie prawa administracyjnego obowiązuje wyprowadzana z przepisów art. 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 104 kpa zasada "jedna sprawa (uprawnienie lub obowiązek wynikający z przepisu prawa) – jedna decyzja" tym niemniej z uwagi na to, że z przepisu prawa wynika, że strona może otrzymywać w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych tylko jedno ze świadczeń wybrane przez nią, to kwestia tego wyboru, a tym samym i rezygnacji z zasiłku dla opiekuna stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość załatwienia rezygnacji z zasiłku dla opiekuna w decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Najistotniejszą kwestią powinno być jedynie takie załatwienie sprawy, aby zagwarantować stronie wybór świadczenia i jednocześnie nie pozbawić jej należnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki wsparcia.
Stanowisko to w pełni podziela Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę.
Skarżąca miała zatem prawo dokonać wyboru i w ocenie Sądu, przedwczesne jest stanowisko Kolegium, że takiego wyboru nie dokonała.
Z akt wynika jednoznacznie, że pełnomocnik skarżącej we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego domagała się także uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy. Kolegium tej okoliczności nie zakwestionowało, ale uznało, że wniosek o uchylenie dotyczył wyłącznie poprzedniej decyzji z dnia [...] która obejmowała okres do 31 października 2019r. Kolegium uznało, że skoro pełnomocnik skarżącej nie wskazała wyraźnie, że domaga się uchylenia kolejnej decyzji z dnia [...] r. przyznającej skarżącej specjalny zasiłek opiekuńczy na dalszy okres, to oznacza, że skarżąca nie wybrała świadczenia pielęgnacyjnego.
Stanowisko Kolegium nie jest trafne. Gdyby rzeczywiście intencją skarżącej było pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego, nie złożyłaby – w trakcie pobierania takiego zasiłku - wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Jakkolwiek należy podkreślić, że od profesjonalnego pełnomocnika należy wymagać szczególnej staranności w dbałości o interesy strony, co obejmuje jasne, czytelne formułowanie w imieniu mocodawcy oświadczeń procesowych, zrozumiałych dla organu, który ma prawo oczekiwać od takiego pełnomocnika precyzyjnego wyrażania stanowiska strony. Takiej staranności w niniejszej sprawie zabrakło, skoro pełnomocnik skarżącej domagając się w imieniu skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wniosła jednocześnie o uchylenie jedynie decyzji z dnia [...] r. przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, natomiast nie wskazała, ze wnosi także o uchylenie kolejnej decyzji przyznającej taki zasiłek z dnia 17 września 2019 r. na dalszy okres.
Pełnomocnik powinna była wiedzieć o wydaniu tej decyzji i zażądać wprost jej uchylenia. To, że na podstawie tej decyzji wypłata zasiłku miała nastąpić dopiero od 1 listopada 2019 r. nie oznaczało – wbrew stanowisku pełnomocnika – że "decyzja zasiłkowa nie obowiązywała" w dacie składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne tj. 10 października 2019 r. Decyzja ta obowiązywała wywołując skutki prawne polegające na obowiązku wypłaty przez organ zasiłku za kolejne miesiące, a więc – przynajmniej częściowo - pokrywające się z okresem, na który miałoby być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Brak zatem żądania uchylenia także decyzji z dnia [...]. nie tylko mógł, ale spowodował istotne wątpliwości organu w zakresie wyboru przez skarżącą świadczenia, które chce pobierać.
Niemniej jednak, w ocenie Sądu, wątpliwości organu nie powinny skutkować odmową przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Obowiązkiem organu, w takiej sytuacji, było podjęcie czynności wyjaśniających i zapewnienie skarżącej wyrażenia jednoznacznego oświadczenia co do tego, które ze świadczeń chce otrzymywać. To, że skarżąca wniosła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego już w trakcie pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i jednocześnie domagała się uchylenia decyzji przyznającej ten zasiłek, sugerowało w dużym stopniu prawdopodobieństwo, że skarżąca rezygnuje z zasiłku i wybiera świadczenie pielęgnacyjne, mimo nieprecyzyjnego wniosku pełnomocnika.
W związku z tym, organ miał obowiązek wyjaśnić istniejące wątpliwości i umożliwić skarżącej dokonanie wyboru świadczeń, czego nie uczynił w żaden z wyżej wymienionych w orzecznictwie sądowym sposobów. Okoliczność ta stanowi naruszenie art. 27 ust. 5 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" u.ś.r. i art. 7, 77 i 80 k.p.a., co uzasadnia uchylenie decyzji organów obu instancji.
Wyprzedzając ewentualne przyszłe wątpliwości organu, dodać należy również, że nie stoi na przeszkodzie przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za ten sam okres, w którym już wypłacono specjalny zasiłek opiekuńczy (skarżąca złożyła wniosek w niniejszej sprawie w dniu 10 października 2019 r., a więc ponad pół roku temu, a jak wynika z akt, na ten okres miała przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy, decyzją z dnia [...] r. i jest możliwe, że zasiłek ten został jej wypłacony wobec odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego).
Trafnie stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 19 grudnia 2019 r., sygn. II SA/Ol 897/19 - "Strona nie może otrzymać dwóch świadczeń w postaci świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego za ten sam okres. Istnieje jednak możliwość wyrównania różnicy między już wypłaconym świadczeniem, a świadczeniem korzystniejszym dla strony przyznanym zgodnie z jej wyborem". Prawo wyboru świadczeń na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r., dotyczy także świadczeń już przyznanych, a więc gdy ostateczna decyzja je przyznająca została w całości wykonana. W orzecznictwie przyjmuje się, że istnieje możliwość zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznych z mocą wsteczną, o ile następuje to za zgodą lub na korzyść zainteresowanego (por. wyroki NSA: z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. I OSK 1129/12; z dnia 17 kwietnia 2014 r. sygn. I OSK 980/13; z dnia 4 sierpnia 2017 r., sygn. I OSK 2257/16), a więc nawet wypłata świadczenia za cały okres zasiłkowy, czy upływ tego okresu, nie czynią postępowania w przedmiocie zmiany (uchylenia) decyzji przyznającej to świadczenie bezprzedmiotowym (wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2017r., sygn. I OSK 1987/15).
Sąd podziela w pełni więc stanowisko wyrażone w cyt. wyroku sygn. II SA/Ol 897/19, że "nawet w przypadku, gdy na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) specjalny zasiłek opiekuńczy, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres (por. wyrok NSA z 13 kwietnia 2018 r., sygn. I OSK 82/18)". W konsekwencji, pomimo że strona nie może otrzymać dwóch świadczeń w postaci świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego za ten sam okres, to jednak istnieje możliwość wyrównania różnicy między już wypłaconym świadczeniem a świadczeniem korzystniejszym dla strony przyznanym zgodnie z jej wyborem, z zachowaniem zasady określonej w art. 24 ust. 2 u.ś.r., tj. od miesiąca, w którym wpłynął wniosek wraz z wymaganymi dokumentami.
Podobnie wypowiadają się sądy administracyjne w odniesieniu do zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego i renty/emerytury (art. 17 ust. 5 lit. "a’" u.ś.r."). (zob. wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 757/19; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Go 833/18; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 16 października 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 828/19; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 5 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 714/19). Argumentacja wyrażona w tych wyrokach jest – zdaniem Sądu - aktualna także w odniesieniu do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż od początku jego wprowadzenia jego wysokość nigdy nie była wyższa niż wysokość świadczenia pielęgnacyjnego (początkowo wynosił 520 zł, obecnie 620 zł).
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł natomiast na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1801, z późn. zm.).
Ponowne rozpatrzenie sprawy będzie wymagało podjęcia czynności zmierzających do jednoznacznego wyjaśnienia, czy skarżąca wybiera świadczenie pielęgnacyjne rezygnując ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, a jeśli tak, ustalenie okresu na jaki świadczenie zostanie przyznane.