Uzasadnienie
J. G. (dalej jako "strona", "skarżąca", "wnioskodawczyni"), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Chełmie z dnia 27 grudnia 2022 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że wnioskiem złożonym w dniu 14 listopada 2022 r. skarżąca zwróciła się do Wójta Gminy Chełm o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem - M. G. (ur. 8 listopada 2019 r.), legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności [...] z dnia 12 października 2022 r.
Decyzją z dnia 12 grudnia 2022 r. Wójt Gminy Chełm, odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazując na treść art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. - dalej: "u.ś.r.") organ I instancji stwierdził, że nie został spełniony warunek określony w tym przepisie, gdyż niepełnosprawność M. G. nie powstała w okresie wskazanym w treści powyższego przepisu, w związku z czym nie została spełniona ustawowa przesłanka do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Ponadto organ I instancji wskazał, że strona do dnia uzyskania przez syna orzeczenia o niepełnosprawności prowadziła z mężem gospodarstwo rolne, którego profil to produkcja rzepaku i zboża. Wskazując, że rolnik nie jest poddany reżimowi pracy co do godziny i miejsca jej wykonywania oraz biorąc pod uwagę zakres opieki nad synem Wójt uznał, że skarżąca nie zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym
W wyniku rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z dnia 27 grudnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, organ odwoławczy przytoczył treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych mających zastosowanie w sprawie oraz wskazał na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym stwierdzono, że przepis art. 17 ust.1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności - został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 78 poz. 483 ze zm.). Wskazując na orzecznictwo sądów admiracyjnych Kolegium stwierdziło, że organ I instancji, stosując w niniejszej sprawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. w jego literalnym brzmieniu, po ogłoszeniu powołanego wyżej wyroku Trybunału, naruszył dyspozycję art. 7 i art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, a także art. 6 k.p.a. Obowiązkiem organu było rozpatrzenie wniosku strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o treść normy zawartej w art. 17 u.ś.r., z pominięciem zastrzeżenia z art. 17 ust. 1b tej ustawy, dotyczącego wieku, w którym osoba stała się niepełnosprawna.
W konsekwencji organ pierwszej instancji nie mógł odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z uwagi na to, że niepełnosprawność powstała w wieku późniejszym niż wskazany w tym przepisie. Ze względu na powołany wyrok Trybunału, organ I instancji nie powinien był w ogóle stosować kryterium wiekowego osoby niepełnosprawnej.
Następnie Kolegium wskazało, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżąca zamieszkuje wraz z trojgiem dzieci. Jej mąż, - A. G., z którym pozostaje w nieformalnej separacji, utrzymuje kontakt z dziećmi i często je odwiedza. W trakcie wywiadu odwołująca oświadczyła, że jej najmłodszy syn - M. G. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. Syn skarżącej aktualnie nie jest jednak leczony w żadnej poradni specjalistycznej, a rodzice na własną rękę starają się zdiagnozować jego dolegliwości. Dotychczas diagnozowany był w kierunku autyzmu oraz zatruć metalami ciężkimi. W toku postępowania ustalono, że chłopiec nie komunikuje się z otoczeniem, nie mówi, nie reaguje na słowa, nie kontroluje potrzeb fizjologicznych, nie rozumie żadnych poleceń. Ze względu na posiadane zaburzenia, poddawany jest zabiegom rehabilitacyjnym dwa razy w tygodniu w godz. 12.30-14.00 w poradni logopedycznej, sensorycznej oraz psychologicznej, a także przyjmuje lekarstwa.
Ponadto, uczęszcza do przedszkola niepublicznego z oddziałami integracyjnymi. W trakcie wywiadu organ I instancji ustalił również, że strona nigdy nie podejmowała zatrudnienia, a od 2007 r. objęta jest ubezpieczeniem społecznym w KRUS z racji posiadania z gospodarstwa rolnego o powierzchni 6 ha, które uprawia wspólnie z mężem - funkcjonariuszem Straży Granicznej.
Nie kwestionując niepełnosprawności M. G. i konieczności sprawowania nad nim opieki, organ odwoławczy jest zdania, że zakres wykonywanych czynności opiekuńczych nie wymaga od odwołującej absencji zawodowej. Jak wynika z akt sprawy, odwołująca wykonuje przy synu m.in. następujące czynności: pobudka, prowadzanie do toalety, czynności higieniczne, przygotowywanie i podawanie posiłków oraz przygotowywanie ubrań i ubieranie. W ocenie Kolegium, wymienione przez stronę czynności nie są bezpośrednio związane z niepełnosprawnością jej syna, przeciwnie - są zwykłymi czynnościami, standardowo wykonywanymi przez rodziców przy małoletnim dziecku, celem wyprawienia go do szkoły lub przedszkola, niezależnie od tego, czy jest ono niepełnosprawne, czy też nie. Podniesiono, że z ustaleń organu jednoznacznie wynika, iż niepełnosprawny uczęszcza do niepublicznego przedszkola z oddziałami integracyjnymi, gdzie spędza znaczną część dnia.
Co istotne, zdaniem Kolegium, na czas przebywania dziecka w placówce, to właśnie przedszkole przejmuje na siebie całkowitą opiekę nad nim włącznie z wyżywieniem, umożliwiając tym samym rodzicom realizację obowiązków zawodowych. Wobec powyższego, w ocenie Kolegium, wymienione przez stronę czynności mogą być z powodzeniem wykonywane poza godzinami pracy zawodowej, nie kolidując tym samym z obowiązkami zarobkowymi.
Organ odwoławczy stwierdził, że również pozostałe deklarowane czynności przez stronę nie wymagają od niej rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym. Czynności takie, jak: sprzątanie, pranie, prasowanie, umawianie wizyt lekarskich, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept oraz załatwianie spraw urzędowych są podstawowymi czynnościami związanymi z bieżącym funkcjonowaniem, które wykonywane są przez zdecydowaną większość ludzi, nawet tych pracujących. Nie należą one również do czynności wykonywanych codziennie, albowiem wykonuje się je w razie potrzeby. Oczywiście może zdarzyć się konieczność nagłego dowozu członka rodziny do lekarza w godzinach pracy, jednakże z reguły jest to czynność losowa i nieprzewidywalna, która może się przydarzyć każdemu człowiekowi.
W ocenie Kolegium, również pozostałe czynności opiekuńcze wykonywane przy synu nie wymagają od strony rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Wskazano, że rolnik nie jest poddany reżimowi pracy co do godzin i miejsca jej wykonywania, w związku z czym może elastycznie zarządzać swoim czasem, także w zakresie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Oznacza to, że przy właściwej organizacji pracy rolnik: może prowadzić gospodarstwo rolne i sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jako organizator własnej pracy, ma bowiem możliwość jej zaplanowania oraz dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb własnej rodziny, w tym swobodnego wyznaczania czasu: niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną. Powyższe stanowisko, zdaniem Kolegium jest szczególnie istotne zważywszy na rodzaj prowadzonej przez stronę działalności rolniczej. Z akt sprawy wynika bowiem, że w gospodarstwie rolnym J. i A. małż.
G. prowadzona jest działalność roślinna, głównie w zakresie uprawy zbóż i rzepaku. Uprawy te nie wymagają ciągłego nakładu pracy przez cały rok, a łatwość zmechanizowania wszystkich zabiegów pielęgnacyjnych i ochrony roślin skraca znacząco czas pracy w gospodarstwie rolnym. Zdaniem Kolegium o tym, że prowadzenie przedmiotowego gospodarstwa rolnego nie wymaga absencji zawodowej, świadczy fakt, że mąż strony, który jest funkcjonariuszem Straży Granicznej jest w stanie łączyć pracę w gospodarstwie rolnym z pracą zawodową.
Kolegium zwróciła także uwagę na zakres obowiązków strony w gospodarstwie rolnym. Jak wyjaśniła strona w oświadczeniu z dnia 14 listopada 2022 r., do jej obowiązków należy przede wszystkim prowadzenie kalendarza w zakresie nawożenia oraz oprysków. W ocenie Kolegium czynność ta nie wymaga pracy fizycznej przy uprawie, ani nie wiąże się z koniecznością organizowania opieki nad dzieckiem. Wręcz przeciwnie, ma ona charakter biurowy i może być z powodzeniem wykonywania w domu. Również wykonywanie oprysków czy nawożeń, nie wymaga od strony absencji zawodowej, strona nie jest bowiem jedyną osobą zobowiązaną do pracy w gospodarstwie rolnym. Z ustaleń organu wynika bowiem, że prowadzi gospodarstwo rolne wraz mężem A. G.. Oznacza to, że obowiązki związane z jego prowadzeniem nie spoczywają wyłącznie na skarżącej, lecz również na jej mężu, który pracuje zarobkowo (jest funkcjonariuszem Straży Granicznej) i łączy obowiązki służbowe z pracą w gospodarstwie rolnym.
Powyższe stanowisko zdaniem Kolegium potwierdza wykaz beneficjentów ARiMR, z którego wprost wynika że w 2021 r mąż strony pobierał dopłaty z ARiMR w wysokości [...] zł, co jednoznacznie wskazuje, że jest w stanie łączyć obowiązki w gospodarstwie rolnym z pracą zawodową.
Reasumując Kolegium stwierdziło, że czynności wykonywane przez skarżącą i jej męża są zwykłymi czynnościami dnia codziennego, związanymi z wychowywaniem dzieci i prowadzeniem gospodarstwa domowego, które wykonuje większość rodziców. Biorąc pod uwagę okoliczności takie jak: zakres sprawowanej przez stronę opieki; rodzaj prowadzonej działalności rolniczej, fakt, że skarżąca nie jest jedynym właścicielem gospodarstwa rolnego, jak również to, że jako rolnik skarżąca może elastycznie zarządzać swoim czasem, także w zakresie opieki nad niepełnosprawnym, przy właściwej organizacji i współpracy męża w zakresie czynności opiekuńczych i zawodowych, w ocenie Kolegium strona jest w stanie prowadzić gospodarstwo rolne i sprawować opiekę nad niepełnosprawnym synem.
W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania, według norm przepisanych.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu strona zarzuciła naruszenie:
art 6 i 7 k.p.a., tj. zasady praworządności oraz zasady prawdy obiektywnej, która nakłada na organy prowadzące postępowanie obowiązek wszechstronnego zbadania sprawy zarówno pod względem faktycznym, jak i prawnym celem ustalenia stanu rzeczywistego sprawy, art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co doprowadziło do nieuprawnionego przyjęcia okoliczności zawartych w treści zaskarżonego orzeczenia, 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. polegające na zaniechaniu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonaniu oceny faktów na podstawie tak nieprawidłowo zebranego materiału dowodowego, art. 107 § 3 K.p.a. polegające na nieprawidłowym, wybiórczym oraz zbyt ogólnikowym uzasadnieniu faktycznym decyzji w szczególności z pominięciem, jakie fakty Organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji uznanie, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej wnioskowanego świadczenia.
Do skargi załączono:
- - orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 12 października 2022 r.,
- - zaświadczenie lekarskie z dnia 26 kwietnia 2022 r.,
- - zaświadczenie lekarskie z dnia 25 kwietnia 2022 r.,
- - orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego,
- - orzeczenie o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, na okoliczność stanu zdrowia syna skarżącej - M. G., a w szczególności jego niepełnosprawności powodującej niemożliwość samodzielnego wykonywania jakichkolwiek czynności samoobsługowych.
W uzasadnieniu skargi strona podniosła m.in., że stopień zaawansowania niepełnosprawności uniemożliwia małoletniemu nawet w minimalnym zakresie samodzielną egzystencję. U M. G. zdiagnozowano globalne opóźnienie w rozwoju oraz autyzm. Ponadto występuje brak mowy, dziecko nie komunikuje się z otoczeniem, nie reaguje na słowa, nie kontroluje potrzeb fizjologicznych ani nie rozumie jakichkolwiek poleceń. Posiada on orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego oraz orzeczenie o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Szereg zaleceń koniecznych do realizacji w związku z chorobą syna uniemożliwia skarżącej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Naruszenie sprawności organizmu występujące u małoletniego M. G. uniemożliwia mu zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych. Wymaga on opieki i pomocy w wykonywaniu wszystkich czynności, w tym przygotowywaniu i spożywaniu posiłków, poruszaniu się w domu i poza nim, ponadto jest niesamodzielny w zakresie czynności samoobsługowych.
Nie potrafi samodzielnie się rozebrać i ubrać, nie porządkuje miejsca zabawy. Objęty jest terapią logopedyczną, sensoryczną oraz psychologiczną. Konieczność przyjmowania leków powoduje pilnowanie pory podawania ich dziecku. Zdaniem skarżącej nie sposób zgodzić się z stwierdzeniem organu II Instancji, że jest ona w stanie pogodzić pracę w gospodarstwie rolnym z opieką nad niepełnosprawnym synem. Nadto nie polegają zdaniem skarżącej na prawdzie twierdzenia Kolegium, że jej mąż po służbie w Straży Granicznej może pomagać jej w gospodarstwie. Poza uwagą organu pozostał fakt, że strony pozostają w separacji, także, że posiadają jeszcze dwoje małoletnich dzieci, które także wymagają opieki i troski ze strony rodziców. Po wtóre zaś stabilność zatrudnienia ojca powoduje, że dzieci mają zabezpieczone potrzeby bytowe.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.
W rozpoznawanej sprawie Kolegium odmówiło skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia powołując się na brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 1, tj. brak istnienia związku pomiędzy koniecznością zapewnienia przez skarżącą niepełnosprawnemu synowi opieki, a koniecznością rezygnacji lub niepodejmowania przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej, w tym przypadku rezygnacji z pracy w gospodarstwie rolnym, którego jest współwłaścicielką.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r.
- - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Wskazać należy, że pojęcie opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., utożsamiać należy ze stałą i bezpośrednią troską o zapewnienie osobie niepełnosprawnej realizacji jej podstawowych potrzeb życiowych i społecznych, których sama nie jest ona w stanie zrealizować z uwagi na swoją niepełnosprawność. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla osoby niepełnosprawnej.
Należy podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną, w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
Zdaniem Sądu w realiach mniejszej sprawy stwierdzenie Kolegium o braku wystąpienia koniecznego związku przyczynowo-skutkowego jest co najmniej przedwczesne głównie z tego względu, że w sprawie nie ustalono w pełny sposób, jak rzeczywiście wygląda codzienna opieka skarżącej nad synem oraz czy możliwa byłaby realizacja potrzeb niepełnosprawnego dziecka gdyby matka nie zrezygnowała z pracy w gospodarstwie rolnym. W ocenie Sądu zakres wymaganej i koniecznej opieki wykonywanej przez skarżącą nad synem, rodzaj i waga tych czynności, stopień ich zaabsorbowania, nie został oceniony pod kątem możliwości kontynuowania przez skarżącą pracy w gospodarstwie rolnym. Podkreślić należy, że jak wynika z wywiadu środowiskowego zawartego w aktach sprawy M. G. – ur. 8 listopada 2019 r., diagnozowany jest w kierunku autyzmu, nie mówi, nie komunikuje się z otoczeniem, nie reaguje na słowa, nie kontroluje potrzeb fizjologicznych ani nie rozumie żadnych poleceń.
Z orzeczenia o niepełnosprawności M. G. wynika wyraźnie, że właściwy organ stwierdził konieczność stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz konieczność całkowitej opieki innych osób w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w tym wieku.
W niniejszej sprawie Kolegium skupiło się na uwypukleniu takich aspektów sprawy, jak czynności wykonywane przez skarżącą przy synu tj. pobudka, prowadzanie do toalety, czynności higieniczne, przygotowywanie i podawanie posiłków oraz przygotowywanie ubrań i ubieranie, uznając, że wymienione czynności nie są bezpośrednio związane z niepełnosprawnością M. G. i są wyłącznie standardowo wykonywanymi przez rodziców przy każdym małoletnim dziecku.
Ponadto Kolegium podnosiło fakt pracy skarżącej w gospodarstwie rolnym, którego profil to uprawa zbóż i rzepaku oraz wskazywało na możliwość elastycznego rozkładu pracy w nim. Sąd zwraca jednak uwagę, że skarżąca zrezygnowała z pracy w gospodarstwie po uzyskaniu przez syna orzeczenia o niepełnosprawności i w tym samym czasie wypowiedziała umowę dzierżawy gruntów, które także wchodziły w skład gospodarstwa. Należy także podkreślić, że to nie skarżąca, a jej mąż pobiera płatności rolne.
W ocenie Sądu okoliczności te same w sobie nie przesądzają o braku związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem aktywności zawodowej, a koniecznością opieki nad dzieckiem, niemniej jednak okoliczności niniejszej sprawy wymagają szczegółowego ustalenia i rozważenia jakiej opieki i w jakim rozmiarze potrzebuje niepełnosprawny syn skarżącej.
Bezspornie właśnie okoliczności sprawowanej opieki determinują spełnienie pozytywnej przesłanki przyznania świadczenia w postaci istnienia przeszkody w podjęciu przez skarżącą aktywności zarobkowej i zawodowej. W tej sytuacji zebrany materiał dowodowy jest niewystarczający.
Kolegium wskazywało, że syn skarżącej uczęszcza do przedszkola z oddziałem integracyjnym, w którym spędza znaczną część dnia i w którym ma zapewnioną opiekę oraz wyżywienie. Skarżąca na rozprawie przed tut. Sądem w dniu 11 maja 2023 r. oświadczyła, że od grudnia 2022 r. M. G. nie uczęszcza do przedszkola. Podkreślić należy, że wykonywanie przez opiekuna w czasie pobytu niepełnosprawnego na zajęciach rehabilitacyjnych, bądź w przedszkolu, nawet zwykłych czynności związanych z zapewnieniem podopiecznemu właściwych warunków życia (w tym załatwianie codziennych zakupów i dbałość o dom), z zapewnieniem stabilnego stanu zdrowia podopiecznego, również stanowi opiekę nad osobą niepełnosprawnym. Czas krótkiego pobytu niepełnosprawnego poza domem daje bowiem opiekunowi możliwość wykonywania czynności zabezpieczających podstawy ich wspólnej egzystencji i pozwala na całkowite skoncentrowanie się na pomocy niepełnosprawnemu w niezbędnym zakresie po jego powrocie do domu.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę (zob. wyrok NSA z 7 maja 2019 r. sygn. akt I OSK 3946/18). Warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez całą dobę, lecz ma to być stała w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie (por. wyrok WSA w Gdańsku z 18 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gd 359/22).
Zdaniem Sądu uwadze organu odwoławczego w dużej mierze umknął stan zdrowia i sposób funkcjonowania niepełnosprawnego, w tym brak komunikacji z otoczeniem, brak mowy, reakcji na polecenia. Mając na uwadze doświadczenie życiowe należy wskazać, że zdrowe dziecko w wieku około 4 lat potrzebuje nadzoru i pomocy, zaś w sytuacji dziecka niepełnosprawnego z obniżonym poziomem rozwoju, wsparcie i opieka ze strony rodzica uzasadniona jest w nieporównywalnie większym zakresie.
Mając powyższe rozważania na względzie w ocenie Sądu organy orzekające w sprawie nie zrealizowały zasady prawdy obiektywnej, która została skonstruowana w art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Powyższa zasada ogólna odnosi się nie tylko do sposobu prowadzenia postępowania administracyjnego, lecz jest także wskazówką interpretacyjną prawa materialnego, gdyż organy administracji publicznej mają obowiązek uwzględniania jej przy "załatwieniu sprawy" (por. wyroki NSA z 4.06.1982 r., I SA 258/82, ONSA 1982/1, poz. 54, oraz z 28.11.2012 r., I OSK 641/12, LEX nr 1291400; wyrok WSA w Gdańsku z 14.09.2011 r., I SA/Gd 502/11, LEX nr 898927). Organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością.
Zasada prawdy obiektywnej została skonkretyzowana w art. 77 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Biorąc pod uwagę treść przytoczonych wyżej przepisów, należy uznać, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Okoliczność, w której strona również ma prawo wykazywania inicjatywy dowodowej, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej jest obowiązany z urzędu: 1. ustalić, jakie okoliczności faktyczne mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;
- 2. ustalić, jakie dowody powinny zostać przeprowadzone w celu ustalenia powyższych okoliczności (por. wyrok z 20.09.2012 r., IV SA/Wa 663/12, LEX nr 1347629, w którym WSA w Warszawie stwierdził, że "organ administracji jako gospodarz postępowania administracyjnego określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy", przy czym "aktywna rola organu administracji publicznej w procesie poszukiwania i gromadzenia materiału dowodowego może przejawiać się zarówno podejmowaniem czynności dowodowych z urzędu, a także gromadzeniem w aktach sprawy dowodów wskazanych lub dostarczonych przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy" – tak WSA we Wrocławiu w wyroku z 15.02.2012 r., IV SA/Wr 711/11, LEX nr 1139681);
- 3. przeprowadzić dowody, które uznał za niezbędne dla dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy;
- 4. dokonać oceny przeprowadzonych dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z 23.02.2012 r., II GSK 118/12, LEX nr 1125454).
Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organy z wyżej opisanych obowiązków, związanych z realizacją zasady prawdy obiektywnej, nie wywiązały się prawidłowo. Bez wszechstronnego i dogłębnego ustalenia charakteru i zakresu opieki organy przyjęły, że rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawnym synem jest możliwy do pogodzenia z równoczesnym prowadzeniem gospodarstwa rolnego i pracą w nim.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd stwierdził, że decyzja organu odwoławczego oraz poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy Chełm zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię, tj. art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy oraz z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., które miały istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji będzie zobowiązany do ustalenia: zakresu rzeczywistej codziennej opieka skarżącej nad synem, sposobu funkcjonowania niepełnosprawnego, kwestii uczęszczania do przedszkola, na zajęcia rehabilitacyjne i wspomagające rozwój, biorąc pod uwagę orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalistycznego, opinię o potrzebnie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Następnie organ I instancji dokona ponownej oceny spełnienia przez skarżącą przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy, warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oraz będzie miał na uwadze konieczność ustalenia czy w świetle zgromadzonych w sprawie dowodów skarżącej przysługuje wnioskowane świadczenie.
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 – dalej jako "p.p.s.a.") orzeczono jak w sentencji wyroku (pkt I).
O kosztach postępowania w kwocie 480 zł orzeczono w punkcie II sentencji wyroku na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800).