Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 5 września 2019 r. sygn. akt II SA/Lu 847/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – po rozpoznaniu skargi M. Ś. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie nakazania przedłożenia określonych dokumentów w celu doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem – oddalił skargę oraz przyznał radcy prawnemu K. G. (ustanowionej pełnomocnikiem skarżącego w ramach prawa pomocy na podstawie postanowienia starszego referendarza sądowego WSA w Lublinie z dnia 10 grudnia 2018 r. sygn. akt II SA/Lu 847/18) wynagrodzenie z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w kwocie 295 złotych (w tym VAT).
Żadna ze stron postępowania nie złożyła w ustawowym terminie wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia powyższego wyroku. Orzeczenie to stało się prawomocne od dnia 8 października 2019 r. (postanowienie referendarza sądowego z dnia 18 października 2019 r. o stwierdzeniu prawomocności – k. 81v akt sprawy II SA/Lu 847/18).
W piśmie z dnia 29 listopada 2019 r. M. Ś. zwrócił się o wznowienie postępowania i ponowne rozpatrzenie jego sprawy bez udziału radcy prawnego K. G.. Następnie w piśmie z dnia 20 grudnia 2019 r. skarżący wyjaśnił, że ww. pismo stanowi skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie zakończonej powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 5 września 2019 r. W kolejnym piśmie z dnia 11 lutego 2020 r. skarżący – uzupełniając na wezwanie Sądu braki formalne złożonej skargi o wznowienie postepowania – wskazał, że wnosi o uchylenie w całości orzeczenia zapadłego w sprawie II SA/Lu 847/18 i uwzględnienie jego pierwotnej skargi po ponownym rozpoznaniu sprawy. Jako podstawę żądania wznowienia postępowania sądowego skarżący wskazał przepis art. 271 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), w zakresie odnoszącym się do braku należytego reprezentowania strony przed sadem administracyjnym oraz braku możności działania wynikającego z naruszenia przepisów prawa i etyki zawodowej przez radcę prawnego.
Skarżący wyjaśnił, że złożenie skargi o wznowienie postępowania uzasadnia niedopełnieniem obowiązków przez radcę prawnego ustanowionego jego pełnomocnikiem w ramach prawa pomocy. Wskazał, że po otrzymaniu informacji o wyznaczeniu jego pełnomocnikiem radcy prawnego K. G., skontaktował się telefonicznie z kancelarią tego pełnomocnika. Wówczas otrzymał zapewnienie, że gdy tylko pełnomocnik zapozna się z aktami, wyznaczy spotkanie w celu omówienia dalszych działań w sprawie. Skarżący oczekiwał na kontakt ze strony pełnomocnika, co jednak nie nastąpiło. Zaniepokojony przedłużającym się czasem oczekiwania, skontaktował się z sekretariatem WSA w Lublinie, by uzyskać informacje o stanie swojej sprawy. Wówczas został poinformowany, że w przedmiotowej sprawie nie wyznaczono jeszcze terminu rozprawy, lecz gdy do tego dojdzie, skarżący zostanie o tym powiadomiony. W dniu 26 listopada 2019 r. skarżący ponownie skontaktował się telefonicznie z sekretariatem tut. Sądu i wówczas dowiedział się, że rozprawa w jego sprawie odbyła się w dnia 5 września 2019 r., jego skarga została – jak wskazał – odrzucona, a orzeczenie Sądu uprawomocniło się.
W dniu 28 listopada 2019 r. skarżący zapoznał się z aktami sprawy i przebiegiem postępowania. Wówczas stwierdził, że radca prawny K. G. działała samowolnie, bez porozumienia ze skarżącym. Początkowo złożyła zażalenie do NSA, a później nie wystąpiła nawet o pisemne uzasadnienie orzeczenia. Skarżący podkreślił, że nie wyraził zgody na czynności, które jego pełnomocnik podjęła w sprawie, a przede wszystkim nie miał o nich wiedzy. W ocenie M. Ś., jego interesy nie byty w tej sprawie należycie reprezentowane, został pozbawiony informacji i możliwości działania.
Skarżący podkreślił, że niezwłocznie po uzyskaniu wiedzy o rozstrzygnięciu sprawy i fakcie niedopełnienia obowiązków przez pełnomocnika, tj. w dniu 29 listopada 2019 r., złożył do Wojewódzkiego Administracyjnego w L. pismo szerzej opisujące sytuację, wnosząc o ponowne rozpoznanie sprawy. Następnie w piśmie z dnia 20 grudnia 2019 r. potwierdził, że wnosi o wznowienie postępowania. Zdaniem skarżącego, okoliczności te potwierdzają zachowanie terminu do wniesienia skargi o wznowienie, określonego w art. 277 p.p.s.a.
W odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego nie odniósł się do podniesionych przez skarżącego podstaw wznowienia, bowiem – jak stwierdził - zarzuty te nie dotyczą postępowania administracyjnego prowadzonego przez organy nadzoru budowlanego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje
Zgodnie z art. 270 p.p.s.a., w przypadkach przewidzianych w dziale niniejszym można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem.
Skarga o wznowienie postępowania podlega w pierwszej kolejności badaniu formalnemu, pod kątem tego, czy jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej przesłance. Badanie to sąd przeprowadza zarówno wstępnie, na posiedzeniu niejawnym (art. 280 § 1 p.p.s.a.), jak i ponownie, na rozprawie (art. 281 p.p.s.a.). Dopiero stwierdzenie, że skarga o wznowienie postępowania spełnia wymogi formalne oraz została wniesione w terminie, upoważnia Sąd do jej merytorycznego rozpoznania, przy czym stosownie do art. 282 § 1 p.p.s.a. sąd wówczas rozpoznaje sprawę na nowo w granicach, jakie zakreśla podstawa wznowienia.
W ocenie Sądu w sprawie nie było podstaw do odrzucenia skargi o wznowienie postępowania, ponieważ skarżący powołał ustawowe przesłanki wznowieniowe oraz zachował termin do wniesienia przedmiotowej skargi.
Jak podstawę wznowienia postępowania skarżący wskazał art. 271 pkt 2 p.p.s.a., odwołując się do dwóch przesłanek określonych w tym przepisie, mianowicie braku należytej reprezentacji strony oraz pozbawienia strony możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa. (art. 271 pkt 2 p.p.s.a.).
Odnośnie zachowania terminu do wniesienia skargi wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 277 p.p.s.a., skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy.
W przypadku obu podanych przez skarżącego podstaw wznowienia, bieg terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania rozpoczął się zatem od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, w sprawie o sygnaturze II SA/Lu 847/18, wyroku z dnia 5 września 2019 r., oddalającego jego skargę. Skarżący jako dzień ten wskazał 26 listopada 2019 r., kiedy to – jak wyjaśnił – skontaktował się telefonicznie z sekretariatem tut. Sądu i uzyskał informację o rozstrzygnięciu jego sprawy. Wobec baraku jakichkolwiek podstaw do zakwestionowania tego twierdzenia, Sąd uznał, że skarżący wnosząc skargę o wznowienie postępowania w dniu 29 listopada 2019 r., zachował ustawowy termin do dokonania tej czynności. Ubocznie wypada zauważyć, że również usunięcie przez skarżącego braków formalnych przedmiotowej skargi nastąpiło przed upływem terminu do jej wniesienia (tj. w dniu 11 lutego 2020 r.), przy czym i tak – wobec skutecznego usunięcia braków formalnych skargi - o zachowaniu terminu decydowała data złożenia pierwszego pisma (skargi), którego braki zostały następnie usunięte.
Przechodząc do merytorycznej oceny skargi pod kątem powołanych podstaw wznowienia postępowania, stwierdzić trzeba, że wbrew argumentom skarżącego podstawy te nie zaistniały w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem z dnia 5 września 2019 r., sygn. akt II SA/Lu 847/18.
Przypomnieć należy, że zarówno podstawę braku należytej reprezentacji, jak i podstawę pozbawienia możności działania wskutek naruszenia prawa, skarżący oparł na zarzutach względem sposobu działania radcy prawnego K. G., która została ustanowiona pełnomocnikiem skarżącego w sprawie II SA/Lu 847/18 w ramach prawa pomocy. Skarżący zarzucił w tym względzie, że wyznaczony pełnomocnik – pomimo starań skarżącego – nie nawiązał z nim kontaktu, nie poinformował go o wyznaczonej na dzień 5 września 2019 r. rozprawie sądowej, podejmował w sprawie czynności bez uzgodnienia ze skarżącym oraz zaniechał złożenia wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadniania wydanego na rozprawie wyroku oddalającego skargę, co uniemożliwiło skarżącemu zapoznanie się z motywami tego rozstrzygnięcia i jego ewentualne zaskarżenie w drodze skargi kasacyjnej.
Odnośnie pierwszej z powołanych przez stronę przesłanek wznowieniowych należy wskazać, że ewentualne niewłaściwe wykonywanie obowiązków przez pełnomocnika, nawet prowadzące do negatywnych dla strony konsekwencji, nie mieści się w zakresie przesłanki braku należytej reprezentacji, o której mowa w art. 271 pkt 2 p.p.s.a. Jest to pogląd ugruntowany i niekwestionowany w orzecznictwie, który Sąd w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie w pełni podziela (por. przykładowo: postanowienie NSA z dnia 11 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1160/04; postanowienie NSA z dnia 15 lutego 2012 r., sygn. akt I GSK 155/12; postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II SA/Gl 50/10; wyrok WSA w Lublinie z dnia 14 lutego 2013 r., sygn. akt III SAB/Lu 26/12; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 17 października 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 369/13 – dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Prezentowany przez skarżącego punkt widzenia może nawiązywać do potocznego rozumienia "nienależytej reprezentacji", jednak w języku prawnym ugruntowane jest stanowisko, że chodzi o przypadki braku lub wadliwego umocowania osoby, która miała być pełnomocnikiem, nie zaś o brak skutecznego działania w procesie prawidłowo ustanowionego pełnomocnika. W niniejszej sprawie bezsporne natomiast pozostaje, że radca prawny K. G. zostało prawidłowo ustanowiona pełnomocnikiem skarżącego. Jak wynika z akt sprawy, została ona wyznaczona do tej funkcji przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w [...] na podstawie prawomocnego postanowienia starszego referendarza sądowego WSA w Lublinie z dnia 10 grudnia 2018 r., którym uwzględniono wniosek skarżącego z dnia 24 października 2019 r. o przyznanie prawa pomocy, w części obejmującej żądanie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Zastrzeżenia mocodawcy co do sposobu wypełniania obowiązków przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu nie mogą być natomiast przedmiotem oceny sądu administracyjnego.
Relacje te podlegają przede wszystkim aktom określającym zasady deontologii zawodów prawniczych (kodeksy etyki), a niewłaściwe wypełnianie obowiązków przez pełnomocnika może stać się przyczyną wystąpień mocodawcy do właściwych organów samorządu zawodowego (w tym przypadku - Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] względnie podnoszenia roszczeń odszkodowawczych wobec samego pełnomocnika.
Również druga z powołanych przez skarżącego podstaw wznowienia okazała się chybiona. Jak bowiem podkreśla się w orzecznictwie sądowym, niemożność działania, czyli niemożność obrony swoich praw, jest pozbawieniem możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych, przy czym pozbawienie strony możliwości działania musi być skutkiem naruszenia w sprawie przepisów prawa przez sąd (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 2213/17, LEX nr 2730650; wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OSK 2557/11, LEX nr 1167138). Tymczasem skarżący naruszenie prawa, z którego wywodzi skutek w postaci pozbawienia go możność obrony swoich praw, zarzuca nie Sądowi rozpoznającemu jego skargę w sprawie II SA/Lu 847/18, lecz reprezentującemu go w tej sprawie pełnomocnikowi. Ocena prawidłowości działania pełnomocnika ustanowionego z urzędu – jak już wyżej wskazano – nie należy natomiast do kompetencji sądu administracyjnego.
Nie sposób natomiast stwierdzić naruszenia prawa przez Sąd w tym, iż skarżący w przedmiotowej sprawie nie został (bezpośrednio) powiadomiony o wyznaczonym na dzień 5 września 2019 r. terminie rozprawy. Wobec bowiem skutecznego ustanowienia dla skarżącego w tej sprawie pełnomocnika z urzędu, Sąd wszelką korespondencję dla skarżącego (w tym również zawiadomienie o terminie rozprawy) – stosownie do art. 67 § 5 p.p.s.a. – zobowiązany był kierować do wyznaczonego pełnomocnika. Ubocznie wypada podkreślić, że radca prawny K. G. została prawidłowo powiadomiona o terminie rozprawy w sprawie II SA/Lu 847/18 – zawiadomienie w tym przedmiocie doręczono jej skutecznie w dniu 12 sierpnia 2019 r. (potwierdzenie odbioru – k. 73 akt sprawy II SA/Lu 847/18).
Co więcej, na rozprawie przed Sądem w dniu 5 września 2019 r. w imieniu skarżącego wziął udział upoważniony przez jego pełnomocnika aplikant radcowski, który prezentując stanowisko w sprawie popierał skargę (zob. protokół rozprawy - k. 80 akt sprawy II SA/Lu 847/18). Wobec tych okoliczności nie sposób uznać, że skarżący został pozbawiony możności działania, w rozumieniu art. 271 pkt 2 p.p.s.a., a tym bardziej, że został pozbawiony takiej możności wskutek naruszenia prawa przez Sąd, który orzekał w jego sprawie.
Z tych wszystkich względów skargę o wznowienie postępowania należało oddalić, o czym orzeczono na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a.