Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Z. J. K. od decyzji wydanej z upoważnienia Zarządu Województwa przez pełniącego obowiązki Dyrektora Zarządu Dróg Wojewódzkich znak: [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 2003 r. w przedmiocie obciążenia karą pieniężną w kwocie 3.120 zł za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia po drodze wojewódzkiej Nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 13 ust. 2a i 2b ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych /Dz.U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze zm./ i na podstawie art. 61 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym /Dz.U. z 2003 r. Nr 58, poz. 515/ w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia /Dz.U. z 2003 r. Nr 32, poz. 262/; utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W motywach tej decyzji podniesiono, że w dniu [...] czerwca 2003 r. upoważnieni inspektorzy Zarządu Dróg Wojewódzkich dokonali kontroli pojazdu członowego przewożącego meble, składającego się z samochodu marki DAF i naczepy marki ZREMB, którego właścicielem jest Z. K. Zmierzono wysokość pojazdu, długość, szerokość, naciski na poszczególne osi oraz masę całkowitą, a wyniki pomiarów zawarto w protokole kontroli. Stwierdzono, że pojazd miał przekroczenie dopuszczalnego nacisku na drugiej osi o 13,34 kN.
Kierowca nie dysponował zezwoleniem na przejazd pojazdem o takim nacisku na oś.
Zarówno waga, jak i przyrządy pomiarowe posiadają aktualne dokumenty legalizacyjne wydane [...] grudnia 2002 r., ważne do 31 grudnia 2004 r. Przeczy to twierdzeniom skarżącego, że waga była niesprawna. Waga ta sprawdzana była przez serwis producenta pod koniec czerwca 2003 r., a kontrola nie wykazała wadliwości jej działania.
Odnosząc się do zarzutu odwołania odnośnie wyników powtórnego ważenia pojazdu przez stronę po dokonaniu kontroli Kolegium stwierdziło, że użyta wówczas waga służyła do pomiarów statystycznych i stąd mogła wynikać różnica w wynikach ważenia. Waga ta wskazuje całkowitą masę pojazdu, podczas gdy waga do pomiaru pojazdu w ruchu mierzy siłę nacisku poszczególnych osi pojazdu i masę całkowitą wyznacza poprzez sumowanie wyznaczonych obciążeń poszczególnych osi. Porównywalne wyniki ważenia mogłaby dać tylko inna waga do ważenia pojazdów w ruchu.
Fakt przekroczenia nacisku na oś, pociąga za sobą obowiązek organu wymierzenia kary administracyjnej, z zastosowaniem stawek przewidzianych w załączniku do cyt. na wstępie ustawy o drogach publicznych. Tego rodzaju decyzje są decyzjami związanymi. Nie ma zastosowania zasada winy, gdyż przewoźnik odpowiada na zasadzie ryzyka.
Decyzję powyższą zaskarżył do Sądu Z. K., zarzucając naruszenie przepisów art. art. 7, 8, 77 § 1, 107 § 3 kpa i wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu skargi podniósł, że waga użyta w czasie kontroli działała wadliwie, co potwierdziły późniejsze wyniki ważenia na innej wadze w Spółdzielni Pracy Transportu Wiejskiego. Do skargi dołączył protokół z kontroli przeprowadzonej w dniu [...] października 2003 r. W tym dniu użyto tej samej wagi, jaka była używana w czasie kontroli w dniu [...] czerwca 2003 r. Z protokołu wynika, że pusty 14-tonowy pojazd ważył na tej wadze 18 ton.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Sąd, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazanymi w niej podstawami prawnymi zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stwierdzić naprzód trzeba, że wbrew stanowisku skarżącego wyniki ważenia dokonane na jego życzenie po przeprowadzeniu kontroli przez inspektorów Zarządu Dróg Wojewódzkich w dniu [...] czerwca 2003 r., w Spółdzielni Pracy Transportu Wiejskiego nie mogą być miarodajne, skoro użyto wagi przeznaczonej do pomiarów statycznych.
Tymczasem do ważenia pojazdu, które m.in. wyznacza obciążenie osi pojazdu w ruchu stosowane są specjalne wagi samochodowe /stacjonarne lub przenośne/.
Ma natomiast rację Kolegium w zakresie twierdzenia, że decyzje wydawane na podstawie art. 13 ust. 2a i 2b ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych /Dz.U. z 2000 r. Nr 71, poz. 838 ze zm./ mają charakter decyzji związanych, co oznacza, że uprawniony organ w razie stwierdzenia określonego w tych przepisach stanu rzeczy, obowiązany jest wymierzyć karę pieniężną i to w ściśle określonej wysokości. Dodać należy, że odpowiedzialność za przejazd drogą publiczną pojazdem "nienormatywnym" jest uniezależniona od winy podmiotu dokonującego przejazd /por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 maja 2003 r. Sygn. akt II SA 1825/2002 – niepublikowany/.
Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja pierwszoinstancyjna nie mogą się jednak ostać, skoro zapadły z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu, mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji z naruszeniem prawa materialnego, co skutkuje ich uchyleniem.
Prawidłowe rozstrzygnięcie indywidualnej sprawy, wiążące się z właściwym zastosowaniem określonych norm materialnoprawnych, uzależnione jest od uprzedniego dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zebrania materiału dowodowego oraz jego wszechstronnego rozważenia i oceny, w myśl zasad określonych w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Zmaterializowanie tych zasad powinno znaleźć odzwierciedlenie m.in. w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym stosownie do art. 107 § 3 kpa.
Analiza akt sprawy i uzasadnień decyzji organów obu instancji przekonuje, że zostały one wydane z naruszeniem wyżej wskazanych przepisów.
Podstawę wszelkich ustaleń faktycznych mogą stanowić wyłącznie dowody prawem dopuszczone, które zostały właściwie przeprowadzone, prawidłowo utrwalone i poddające się weryfikacji.
Organy decyzyjne nie wskazały, na podstawie jakich uregulowań prawnych dokonano pomiaru dynamicznego obciążenia osi pojazdu, co umożliwiałoby weryfikację tych ustaleń. Pomiar taki nie może być pomiarem dowolnym, przeprowadzonym wyłącznie według kryteriów przyjętych przez organ. Musi on odpowiadać kryteriom wyznaczonym przez odpowiedni akt normatywny, wydany przez właściwy organ administracji rządowej.
Prezes Głównego Urzędu Miar w dniu 22 grudnia 2000 r. wydał zarządzenie Nr 39 w sprawie wprowadzenia przepisów metrologicznych o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu /Dz. Urz. Miar i Probiernictwa Nr 6/2000, poz. 40/.
Przepisy te precyzują warunki, od których spełnienia uzależnione jest prawidłowe określenie masy pojazdu, masy przewożonego ładunku oraz oznaczenie obciążenia osi pojazdu w ruchu.
Niesporne jest, że w czasie kontroli przeprowadzonej w dniu [...] czerwca 2003 r. użyto przenośnej wagi samochodowej do pomiarów dynamicznych /por. protokół nr 31/2003 – k. 4-1 akt administracyjnych/. Waga ta posiadała świadectwo legalizacji, ważne do dnia 31 grudnia 2004 r. /k. 42 akt administracyjnych/.
Z protokołu kontroli nie wynika jednak, czy pomost wagi był prawidłowo umieszczony /por. § 4 zarządzenia/ oraz, czy dopełniono warunków, przewidzianych m.in. w § 7, ust. 4, ust. 6 zarządzenia.
Najbardziej jednak istotne w sprawie jest to, że w świetle obowiązujących przepisów obciążenie maksymalne wagi powinno wynosić co najmniej 10 ton i nie przekraczać 15 ton. Jedynie dla specjalnych zastosowań mogą być ustalone w decyzji o zatwierdzeniu typu wagi, inne wartości maksymalne /§ 2 ust. 3 zarządzenia/.
W aktach sprawy brak jest decyzji o zatwierdzeniu typu wagi, zaś ze świadectwa legalizacji wynika, że jej obciążenie maksymalne nie powinno przekraczać 20 ton.
Z protokołu zatrzymania i kontroli pojazdu wynika, że obciążenie każdej z ważonych kolejno osi /w tym osi nr 2/ był niższy niż 10 ton. Skoro tak, to uzyskane wyniki ważenia nie mogły być miarodajne i stanowić podstawy do wymierzenia kary pieniężnej.
Nadto brak jest w aktach komputerowego wydruku przeprowadzonego ważenia.
Dodatkowo zauważyć należy, że w pkt 10 protokołu /k. 2 akt administracyjnych/ istnieje adnotacja kierującego, że pojazd był dwukrotnie ważony, ponieważ "za pierwszym razem była pomyłka".
Organy nie ustosunkowały się w ogóle do tej kwestii, co dodatkowo utwierdza przekonanie o wadliwości procedury, zakończonej wydaniem decyzji.
Powyższe spostrzeżenia poczyniono na gruncie cytowanego wcześniej zarządzenia Prezesa Głównego Urzędu Miar Nr 39 z dnia 22 grudnia 2000 r.
W tym miejscu należy jednak rozstrzygnąć kwestię, czy owo zarządzenie jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego.
W myśl art. 87 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej źródłami powszechnie obowiązującego prawa są: Konstytucja, ustawy i ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia.
Stosownie do art. 92 ust. 1 Konstytucji - rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. W myśl zaś art. 92 ust. 2 Konstytucji – organ upoważniony do wydania rozporządzenia nie może przekazywać swoich kompetencji, o których mowa w ust. 1, innemu organowi.
W kontekście wyżej przytoczonych przepisów Konstytucji, w/w zarządzenie Prezesa Głównego Urzędu Miar Nr 39 z dnia 22 grudnia 2000 r. nie stanowi źródła powszechnie obowiązującego prawa.
Owo zarządzenie wydano na podstawie art. 8 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. Prawo o miarach /Dz.U. Nr 55, poz. 248 ze zm./. Ten ostatni przepis nowelizowany był dwukrotnie. Pierwotnie przyznawał on upoważnienie do wydania rozporządzenia Radzie Ministrów, później zaś Ministrowi właściwemu do spraw gospodarki /por. art. 47 ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r. – Dz.U. Nr 120, poz. 1268 i art. 11 ustawy z dnia 21 grudnia 2001 r. – Dz.U. Nr 154, poz. 1800/.
Stwierdzić należy, iż pod rządem "starej" ustawy z dnia 3 kwietnia 1993 r. – Prawo o miarach ani Rada Ministrów, ani Minister właściwy do spraw gospodarki nie wydali stosownego rozporządzenia na podstawie art. 8 pkt 1 i 2 tej ustawy.
W dniu 1 stycznia 2003 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 maja 2001 r. – Prawo o miarach /Dz.U. z 2001 r. Nr 63, poz. 636 ze zm./.
Art. 9 pkt 3 "nowej" ustawy upoważnił Ministra właściwego do spraw gospodarki, do określenia w drodze rozporządzenia wymogów metrologicznych, którym powinny odpowiadać przyrządy pomiarowe podlegające prawnej kontroli metrologicznej, uwzględniając rodzaje dowodów tej kontroli, a także warunki właściwego stosowania i warunki techniczne ich użytkowania.
Minister właściwy do spraw gospodarki nie wydał dotychczas rozporządzenia, zawierającego przepisy o wagach samochodowych do ważenia pojazdów w ruchu w tym m.in. dotyczące warunków właściwego ich stosowania.
Niezależnie zatem od stwierdzonych na wstępie nieprawidłowości, dyskwalifikujących ustalenia faktyczne zawarte w decyzjach organów obu instancji zauważyć należy, że wobec braku stosownych przepisów wykonawczych, metody i warunki w jakich dokonano pomiaru obciążenia osi pojazdu w ruchu – były dowolne, "uznaniowe", co jest niedopuszczalne w Państwie Prawa. Skoro tak, to ustalenia dokonane przez organy nie mogły stanowić podstawy do wymierzenia kary pieniężnej.
Wskazać również należy, że stosownie do art. 1 "nowej" ustawy o miarach – jej celem jest zapewnienie jednolitości miar i wymaganej dokładności pomiarów wielkości fizycznych w Rzeczypospolitej Polskiej.
W konkluzji stwierdzić trzeba, że przepisy art. 13 ust. 2a i ust. 2b ustawy o drogach publicznych, są /jak dotychczas/ przepisami "martwymi".
Wobec braku rozporządzenia wykonawczego, o którym była wcześniej mowa, stosowanie powyższych przepisów jest niemożliwe.
Z tych też względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153 poz. 1270/, należało orzec jak w sentencji.
Rozstrzygnięcie, zawarte w punkcie II i III sentencji uzasadniają przepisy art. 200 i art. 152 w/w ustawy.