Uzasadnienie
Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Rady Miejskiej w L. decyzją z dnia 20 sierpnia 1998 r. (...) wydaną na podstawie art. 163 Kpa oraz art. 2a ust. 1 pkt 6, art. 4 ust. 1, art. 31, art. 34 ust. 4a, art. 43 ust. 2a i art. 45 ustawy z dnia 29 list opada 1990 r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414/
- 1. zmienił decyzję z dnia 19 stycznia 1998 r. (...) przyznającą Krystynie G. zasiłek okresowy w wysokości 320 zł w okresie od stycznia do maja 1998 r. w części dotyczącej wysokości świadczenia od marca 1998 r.,
- 2. ustalił nową wysokość zasiłku okresowego od marca 1998 r. na kwotę 133,44 zł miesięcznie,
- 3. ustalił kwotę nadpłaty świadczenia za okres od marca do maja 1998 r. po 186,56 zł miesięcznie, co stanowi kwotę 559,68 zł łącznie jako świadczenie nienależnie pobrane,
- 4. ustalił termin zwrotu świadczenia nienależnie pobranego do kasy MOPS do 31 maja 1999 r.
Według ustaleń tej decyzji w marcu 1998 r. córka Krystyny G. -Emilia wyszła za mąż i prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Zmienił się zatem dochód ustawowy rodziny i od marca wynosi on 971 zł.
Zasiłek okresowy ustala się do wysokości różnicy pomiędzy kryterium dochodowym osoby lub rodziny wyliczonym zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy /o pomocy społecznej/ a dochodem uzyskanym przez osobę lub rodzinę. Mniejsza liczba Osób w rodzinie powoduje obniżenie kryterium dochodowego a w konsekwencji również obniżenie maksymalnej kwoty zasiłku okresowego, jaki może być przyznany.
W myśl art. 40 ust. 1 nienależnie pobrane świadczenie podlega ściągnięciu przymusowemu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, niezależnie posiadanego dochodu rodziny.
Osoby i rodziny korzystające ze świadczeń pomocy społecznej są zobowiązane poinformować właściwy organ o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej i majątkowej.
Krystyna G. nie dopełniła tego obowiązku.
Powyższą decyzję utrzymała w mocy Zastępca Dyrektora Wojewódzkiego Zespołu Pomocy Społecznej w L. działająca z upoważnienia Wojewody decyzją z dnia 12 października 1998 r. (...).
Decyzję Wojewody L. Krystyna G. zaskarżyła z kolei do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżąca podniosła, że w czasie, kiedy przyznano jej zasiłek, rodzina jej znajdowała się w tragicznej sytuacji finansowej. Mąż pobierał ok. 700 zł renty wraz z zasiłkiem rodzinnym, ona sama jest zaś bezrobotna od 1994 r. Na utrzymaniu ich w tym okresie pozostawało czworo dzieci w wieku szkolnym.
Krystyna G. wyjaśniła, że przypisaną jej do zwrotu kwotę 559,68 zł przeznaczyła na zakup obuwia i kurtek dla dzieci. Trudną sytuację materialną rodziny pogłębiają liczne schorzenia męża skarżącej, z czym wiąże się konieczność ponoszenia znacznych wydatków na leki.
W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę zważył, co następuje
W świetle materiałów zgromadzonych w aktach sprawy bezsporna jest okoliczność, że najstarsza córka skarżącej - Emilia w marcu 1998 r. zawarła związek małżeński i od tego czasu prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Bezsporne jest również, że w marcu 1998 r. rodzina osiągnęła dochód w wysokości 837,56 zł, podczas gdy kryterium dochodowe warunkujące przyznanie świadczenia pieniężnego dla tej rodziny, wyliczone zgodnie z zasadami określonymi w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej /t.j. Dz.U. 1998 nr 64 poz. 414/ wynosiło w tym czasie 971 zł.
Zgodnie z art. 31 ust. 4 tej ustawy, zasiłek okresowy ustala się do wysokości stanowiącej różnicę między kryterium dochodowym rodziny a dochodem osiąganym faktycznie przez rodzinę. W związku z tym maksymalna wysokość zasiłku okresowego, jaki mógł być przyznany skarżącej począwszy od marca 1998 r. wynosił 133,44 zł /971 zł - 837,56 zł/. Art. 43 ust. 2a ustawy obligował w tej sytuacji organ administracji do zmiany dotychczasowej decyzji /z dnia 14 stycznia 1998 r./ o przyznaniu zasiłku okresowego poprzez zmniejszenie jego wysokości a to ze względu na zmianę sytuacji dochodowej i osobistej osób otrzymujących świadczenie.
Należy raz jeszcze podkreślić, że kwota 133,44 zł miesięcznie, do jakiej obniżono wysokość zasiłku stanowi w świetle dyspozycji cyt. art. 31 ust. 4 jego wysokość maksymalną. Dlatego też argumentacja skargi kwestionująca rozstrzygnięcie dokonane w punktach 1 i 2 decyzji organu I instancji utrzymanej w mocy decyzją zaskarżoną, odwołująca się do trudnej sytuacji materialnej rodziny i złego stanu zdrowia męża skarżącej, nie mogła być skuteczna i skarga w tym zakresie podlegała oddaleniu.
Odmiennie przedstawia się sytuacja, gdy chodzi o orzeczenie w punktach 3 i 4 decyzji pierwszoinstancyjnej ustalające wysokość świadczenia nienależnie pobranego oraz określające termin jego zwrotu. Otóż stosownie do dyspozycji art. 40 ustawy o pomocy społecznej, tytułem egzekucyjnym w sprawach m.in. o zwrot nienależnie pobranych świadczeń jest wykaz należności, sporządzony przez właściwy organ /ust. 2/. W myśl ust. 3 powołanego przepisu wykaz należności organ doręcza, wraz z upomnieniem i pouczeniem, zobowiązanemu. Ten zaś może w terminie 30 dni od dnia doręczenia wykazu należności i upomnienia złożyć do sądu /powszechnego/ pozew o ustalenie, że należność nie istnieje w całości lub w części, albo uległa przedawnieniu.
Przedstawiona regulacja prawna oznacza, że ustalenie wysokości nienależnie pobranego świadczenia z pomocy społecznej oraz określenie terminu jego zwrotu nie dokonuje się w formie decyzji administracyjnej.
W tych warunkach, nienależnie od zarzutów skargi i korzystając z uprawnienia do wyjścia poza jej granice nadanych Sądowi w art. 51 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ należało uznać, że rozstrzygnięcie w przedmiocie świadczenia nienależnie pobranego dokonane zarówno w decyzji zaskarżonej jak i w utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji w istocie pozbawione jest podstawy prawnej.
Załatwienie sprawy poprzez wydanie decyzji następuje bowiem tylko wtedy, gdy z mocy przepisów prawa materialnego lub innych rozstrzygnięcie sprawy powinno nastąpić w tej formie prawnej.
Z tych względów należało w oznaczonej w sentencji wyroku części stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy o NSA w związku z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa.
W pozostałej części skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o NSA.
Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia przepis art. 55 ust. 1 tejże ustawy.