Uzasadnienie
Decyzją z dnia 15 grudnia 2022r., znak: SKO.4004.ŚW/862/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej po rozpatrzeniu odwołania A. I., reprezentowanej przez pełnomocnika adwokata K. G. od decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy Milanów z dnia 13 lipca 2022r., Nr 000116/SP/07/2022 o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 3, ust. 3d oraz art. 24 ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022r., poz. 615), dalej jako "u.ś.r." uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało skarżącej A. I. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem na okres od dnia 1 października 2022r. na czas nieokreślony.
W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek z 30 czerwca 2022r., do którego skarżąca dołączyła oświadczenie, że na podstawie art. 27 ust. 5 u.ś.r. z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ I instancji odmawiając przyznania świadczenia podniósł, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r., którą jest powstanie niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Ponadto świadczenie nie może być przyznane, ponieważ wnioskodawczyni ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, a więc zachodzi negatywna przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Organ I instancji stwierdził jednocześnie, że zachodzą przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r.
W odwołaniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 17 ust 1b u.ś.r., powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 oraz naruszenie art. 27 ust. 5 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b u.ś.r., z których wynika, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego (organ omyłkowo wskazał na "zasiłek stały") nie stanowi negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż strona ma prawo wyboru świadczenia i faktycznie skarżąca wyboru dokonała składając oświadczenie z 30 czerwca 2022r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze uwzględniło odwołanie.
Kolegium podzieliło zarzuty skargi, że okoliczność powstania niepełnosprawności matki skarżącego po upływie okresów, o których mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie ma znaczenia, gdyż stosownie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 - przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
W związku z tym wyrokiem, w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przyznawanie świadczenia pielęgnacyjnego powinno odbywać się z pominięciem kryterium z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na datę powstania niepełnosprawności matki skarżącego była więc błędna.
Następnie Kolegium stwierdziło, że zachodzą przesłanki przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Niekwestionowane jest, że niepełnosprawność S. I. w stopniu znacznym została udokumentowana orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 20 grudnia 2013r. wydanym na stałe. W orzeczeniu stwierdzono, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, natomiast znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 20 listopada 2013r. Ponadto wskazano w nim, że S. I. wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a przyczyną niepełnosprawności są schorzenia okulistyczne (we wcześniejszym orzeczeniu z 15 marca 2013r., wydanym do 31 marca 2016r., stwierdzono, że przyczyną niepełnosprawności są choroby psychiczne, niepełnosprawność datowana jest od listopada 2010r., a znaczny stopnień niepełnosprawności od 29 stycznia 2013r. Z wywiadu środowiskowego z 13 lipca 2022r. wynika, że w 2010r.
S. I. miał wypadek samochodowy, w którym doznał urazu głowy, uszkodzenia mózgu, stracił wzrok i od tej pory ma ataki epilepsji. Z dokumentów lekarskich wynika, że był leczony psychiatrycznie z powodu organicznych zaburzeń nastroju i zaburzeń osobowości, tendencji samobójczych. Żona pomaga mężowi w poruszaniu się, w czynnościach higienicznych, podaje ubrania, przygotowuje i podaje posiłki, podaje leki, mierzy ciśnienie, wychodzi z nim na spacery, czyta książki i prasę, wozi do lekarza (średnio jeden raz w miesiącu). Nadzoruje też męża w dzień i w nocy i w razie ataku padaczki udziela mu pomocy.
Ponadto wykonuje wszystkie czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (pierze, sprząta, robi zakupy pali w piecu, odśnieża, kosi trawę), załatwia sprawy urzędowe. Zakres tej opieki uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, dlatego z tego tytułu pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy przyznany przez Prezydenta Miasta decyzją z 22 grudnia 2021r. na okres od 1 listopada 2021r. do 31 października 2022r.
W związku z tym, Kolegium mając na względzie treść art. 24 ust. 2 u.ś.r. przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne począwszy od 1 października 2022 r. tj. od miesiąca, kiedy nie występował zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna. Z akt sprawy wynika bowiem, że decyzją z dnia 18 października 2022r. uchylono za zgodą skarżącej decyzję przyznającą jej specjalny zasiłek opiekuńczy od 30 września 2022r.
Określając wysokość świadczenia Kolegium wyjaśniło, że stosownie do art. 17 ust. 3 u.ś.r. w związku z obwieszczeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia z 27 października 2021r. (M.P.2021.1021) - świadczenie pielęgnacyjne w 2022r. przysługuje w wysokości 2.119 zł, zaś w 2023r. w wysokości 2.458 zł zgodnie z nowym obwieszczeniem z 1 listopada 2022r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie A. I., reprezentowana przez adwokata K. G., domagała się uchylenia decyzji Kolegium w zakresie daty początkowej przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego tj. za okres od 1 czerwca 2022r. czyli od miesiąca złożenia wniosku.
Zarzuciła wydanie decyzji z naruszeniem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. "b" i art. 27 ust. 5 u.ś.r. oraz art. 24 ust. 2 u.ś.r. Podniosła, że dokonała wyboru świadczenia, a więc nie może zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku. Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się bowiem począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jej zdaniem nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, mimo że wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne. Przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r. przewiduje wyłącznie możliwość dokonania wyboru świadczenia i nie reguluje kwestii uchylenia decyzji przyznającej mniej korzystne świadczenie. Nie zachodzi więc konieczność uprzedniej rezygnacji z przyznanego i pobieranego świadczenia przed wydaniem rozstrzygnięcia o przyznaniu świadczenia wybranego przez uprawnionego.
Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, ale powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia (por. wyrok NSA z 15 września 2020r., sygn. akt I OSK 2199/19).
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga podlega oddaleniu.
W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że sąd stosownie do swojej kognicji kontroluje zgodność z prawem m.in. decyzji administracyjnych pod względem ich zgodności z prawem. Kontrola ta obejmuje legalność zaskarżonych decyzji, a więc prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni.
Przedmiotem żądania skarżącego, wyrażonego we wniosku wszczynającym postępowanie administracyjne było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Wniosek ten podlegał rozpatrzeniu w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (powoływanej wyżej jako u.ś.r.), w szczególności jej art. 17.
W przedmiotowej sprawie Kolegium przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne prawidłowo oceniając, że spełniła ona wszystkie przesłanki do jego uzyskania.
Kwestią sporną pozostaje wyłącznie istnienie przesłanki negatywnej, określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., a w konsekwencji - od kiedy świadczenie powinno być przyznane skarżącej.
Zdaniem Kolegium, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje skarżącej dopiero od 1 października 2022r., a więc od miesiąca, w którym wydano decyzję uchylającą decyzję przyznającą skarżącej inne świadczenie tj. specjalny zasiłek opiekuńczy. Skarżąca podnosi natomiast, że przedmiotowe świadczenie powinno zostać jej przyznane od miesiąca złożenia wniosku tj. od 1 czerwca 2022r.
W ocenie Sądu stanowisko skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. zasiłku dla opiekuna. W myśl tego unormowania nie można w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Potwierdzeniem powyższego jest treść normy prawnej zawartej w art. 27 ust. 5 u.ś.r., która wprost potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z jego wyborem.
Przywołane unormowania mają jeden wspólny cel w postaci uniemożliwienia kumulatywnego pobierania świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, wymagającym stałej lub długotrwałej opieki. Nie jest więc możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym skarżący posiadał jednocześnie prawo do zasiłku dla opiekuna, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres.
Wbrew zarzutom skargi, powyższe stwierdzenie w żaden sposób nie stoi w sprzeczności z treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r., który stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Odnosząc się do treści tego przepisu, należy wskazać, że sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się" tylko w sytuacji, gdy w miesiącu złożenia wniosku spełnione są wszystkie przesłanki pozytywne i nie występują przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i zasiłku dla opiekuna, warunkiem przyznania nowego świadczenia jest nie tylko rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, lecz zmaterializowanie się tego oświadczenia w postaci ustania dotychczasowego prawa. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (por. wyroki WSA w Olsztynie z 21 stycznia 2020 r. II SA/Ol 995/19 oraz z 28 września 2021 r., II SA/Ol 718/21).
Skarżąca złożyła oświadczenie o rezygnacji z przyznanego jej specjalnego zasiłku opiekuńczego. Prawo do tego zasiłku ustało natomiast dopiero na skutek uchylenia decyzją z 18 października 2022r. "realizacji" decyzji przyznającej jej ten zasiłek "od dnia 30 września 2022r.". Oznacza to, że dopiero od tego momentu tj. od kolejnego dnia, tj. od 1 października 2022r. przestała istnieć negatywna przesłanka przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Kolegium słusznie więc przyznało jej świadczenie pielęgnacyjne począwszy od 1 października 2022r., gdyż w świetle przytoczonych przepisów nie było możliwe przyznanie jej spornego świadczenia za okres wcześniejszy, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek (zob. wyrok NSA z 29 marca 2023r., I OSK 960/22). Podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. i art. 24 ust. 2 u.ś.r. są więc niezasadne.
Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.