Uzasadnienie
W dniu 30 marca 2015 r. wpłynęła do Sądu skarga J. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...], w przedmiocie uzgodnienia projektu decyzji o ustaleniu warunków zabudowy.
Zarządzeniem z dnia 22 kwietnia 2015 r. skarżący został wezwany do uiszczenia w terminie 7 dni wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Odpis tego zarządzenia został mu doręczony w dniu 5 maja 2015 r. (k. 12 akt sądowych).
W dniu 12 maja 2015 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
Zarządzeniem z dnia 1 lipca 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, z uwagi na niezłożenie w zakreślonym terminie tego wniosku na urzędowym formularzu (przesłanym stronie przez Sąd).
Po złożeniu przez skarżącego sprzeciwu od tego zarządzenia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zarządzeniem z dnia 23 września 2015 r. pozostawił bez rozpoznania opisany wniosek skarżącego.
W związku z uprawomocnieniem się tego orzeczenia, zarządzeniem z dnia 10 listopada 2015 r. skarżący został ponownie wezwany do uiszczenia w terminie 7 dni wpisu od skargi w kwocie 100 zł pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis tego zarządzenia został doręczony skarżącemu w dniu 4 grudnia 2015 r. (k. 36 akt sądowych).
Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2015 r. Sąd odrzucił skargę, z uwagi na nieuiszczenie przez skarżącego wpisu od skargi w zakreślonym terminie.
Odpis tego postanowienia doręczono skarżącemu w dniu 22 stycznia 2016 r.
W dniu 2 lutego 2016 r. skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia "stosownego odwołania" od zarządzenia Sądu z dnia 23 września 2015 r. o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Podkreślenia wymaga, że zarówno w dacie złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i w dacie wniesienia przez niego środka odwoławczego od zarządzenia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 1 lipca 2015 r. o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, obowiązujące wówczas przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej jako: "P.p.s.a."), w przypadku wydania przez tutejszy Sąd orzeczenia, wydanego po rozpoznaniu opisanego sprzeciwu, dawały stronie prawo do złożenia zażalenia na to orzeczenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wprawdzie w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie nowelizacja tej ustawy, wprowadzająca nowe rozwiązania m.in. w zakresie środków zaskarżenia przysługujących od orzeczenia Sądu wydanego na skutek wniesienia sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego, jednakże zmiany te nie mogą mieć zastosowania w niniejszej sprawie, albowiem sprawa ta została wszczęta przed wejściem w życie wspomnianych zmian.
W doktrynie i w orzecznictwie przyjmuje się, że w przypadku, gdy ustawodawca nie uregulował wyraźnie kwestii intertemporalnej, otwiera się droga do tego, aby w danej sytuacji stosować metodę tempus regit actum, zgodnie z którą do określonych zdarzeń, z którymi prawodawca wiąże określone skutki prawne, należy stosować przepisy obowiązujące w chwili powstania tych zdarzeń. W demokratycznym państwie prawa niedopuszczalne jest bowiem arbitralne znoszenie lub ograniczanie praw podmiotowych przysługujących jednostce (Naczelny Sąd Administracyjny Biuro Orzecznictwa, Prawo intertemporalne w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2014, s. 105). Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem przyjęcie zastosowania metody bezpośredniego działania nowego prawa, prowadziłoby do tego, że skarżący – w trakcie toczącego się postępowania w przedmiocie prawa pomocy – zostałby pozbawiony środka zaskarżenia od orzeczenia WSA w Lublinie w postaci zażalenia do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W związku z tym należało uznać, że na zarządzenie Sądu z dnia 23 września 2015 r., którym orzeczono o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, przysługiwało skarżącemu zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na powyższe zarządzenie Sądu z dnia 23 września 2015 r., podlega jednak odrzuceniu jako spóźniony.
Zgodnie z art. 260 zdanie 2 P.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015 r.) w związku z art. 194 § 2 P.p.s.a., zażalenie to należało złożyć w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego zarządzenia.
Poza sporem jest, że skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia tego zażalenia w dniu 2 lutego 2015 r. Jako przyczynę uchybienia terminu wskazał to, że w okresie, kiedy mógł odebrać zażalenie przebywał poza swoim stałym miejscem zamieszkania. W związku z tym, stwierdził, że w jego ocenie doręczenie tego zarządzenia nie było skuteczne.
Wbrew twierdzeniom skarżącego z akt sprawy wynika, że opisane zarządzenie zostało skutecznie doręczone stronie skarżącej – w trybie doręczenia zastępczego określonego w art. 73 P.p.s.a. – w dniu 19 października 2015 r. (k. 35 i 35v akt sądowych).
Przede wszystkim skoro skarżący zaniedbał poinformowania Sądu o swej nieobecności w miejscu zamieszkania w czasie, gdy była kierowana do niego przez Sąd korespondencja zawierająca odpis powołanego zarządzenia, to nie może obecnie wywodzić z tego faktu korzystnych dla siebie konsekwencji. Zauważenia przy tym wymaga, że o opisanym obowiązku (art. 70 § 1 P.p.s.a.) skarżący został pouczony w piśmie Sądu z dnia 22 kwietnia 2015 r. (k. 11, 12 akt sądowych).
Nie budzi również wątpliwości, że w takich właśnie sytuacjach – co do zasady – ma zastosowanie przepis art. 73 P.p.s.a.
Powołany przepis normuje instytucję uniwersalnego doręczenia zastępczego pism w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W sytuacji, gdy doręczenie zastępcze pisma, o jakim mowa w art. 72 P.p.s.a. okaże się niemożliwe, takie pismo – po uprzednim zawiadomieniu adresata o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia – składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, po upływie których przyjmuje się fikcję doręczenia pisma. Uregulowana w tym przepisie instytucja fikcji doręczenia sprowadza się do stwierdzenia, że strona odebrała przesyłkę, podczas gdy fizycznie do takiego odbioru nie doszło. Strona miała jednakże możliwość odbioru przesyłki, ale z niej nie skorzystała (M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2013, s. 410-411 wraz z powołanym tam orzecznictwem).
W związku z nieobecnością skarżącego w miejscu zamieszkania, wskazanym przez niego w treści skargi (k. 3), przesyłka zawierająca odpis omawianego zarządzenia Sądu z dnia 23 września 2015 r., została awizowana oraz pozostawiona w placówce pocztowej w K. w dniu 5 października 2015 r. Ponownego awizowania dokonano po upływie 7 dni – w dniu 13 października 2015 r. (k. 33, 33v akt sądowych).
Zgodnie z art. 73 § 4 P.p.s.a. należało więc przyjąć, że przesyłka ta została skutecznie doręczona skarżącemu w dniu 19 października 2015 r., to jest z upływem ostatniego dnia 14-dniowego terminu przechowywania przesyłki w placówce pocztowej.
W myśl art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócić termin. Wniosek taki składa się do Sądu w terminie 7 dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 P.p.s.a.).
Spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym (art. 88 P.p.s.a.).
Skarżący nie wskazał w swym wniosku daty ustania przyczyny uchybienia terminu. Zauważyć jednak należy, że o wydaniu omawianego zarządzenia Sądu z dnia 23 września 2015 r. skarżący, przy dochowaniu należytej staranności, mógł się dowiedzieć najpóźniej w dniu 22 stycznia 2016 r., kiedy to odebrał osobiście odpis postanowienia Sądu z dnia 21 grudnia 2015 r. wraz z uzasadnieniem, odrzucającego jego skargę. W treści bowiem tego uzasadnienia wyraźnie wskazano na wydanie omawianego zarządzenia oraz na jego uprawomocnienie się, co wynikało z niezłożenia przez stronę ustawowego środka zaskarżenia.
Nie budzi zatem wątpliwości, że wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia na powyższe zarządzenie Sądu z dnia 23 września 2015 r., złożony przez skarżącego w dniu 2 lutego 2016 r., został wniesiony z uchybieniem siedmiodniowego terminu do złożenia takiego wniosku, stosownie do art. 87 § 1 P.p.s.a. Skoro skarżący w dniu 22 stycznia 2016 r. dowiedział się o wydaniu tego zarządzenia oraz o uchybieniu terminu do złożenia zażalenia od tego zarządzenia, to należy przyjąć, iż najpóźniej w tym dniu ustała przyczyna uchybienia terminu do złożenia skargi.
Stwierdzenie przez Sąd, że wniosek o przywrócenie terminu złożony został z uchybieniem terminu do dokonania tej czynności procesowej, obliguje Sąd, w myśl art. 88 P.p.s.a., do odrzucenia tego wniosku. W tej sytuacji Sąd odstąpił od wezwania skarżącego do usunięcia braku formalnego wniosku, to jest do złożenia zażalenia na skarżone zarządzenie (art. 87 § 4 P.p.s.a.).
Z tych względów i na podstawie powołanego art. 88 w zw. z art. 86 § 1 P.p.s.a. Sąd orzekł, jak w postanowieniu.