Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania R. B., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...]. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.), dalej "kpa" oraz art. 2 pkt 1, art. 5 ust. 4, art. 7 ust. 2, ust. 5, art. 48 ustawy z dnia [...] r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. 2016 r., poz. 195), dalej "ustawa" - utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] r., znak: [...] odmawiającą przyznania R. B. świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie tj. na M. B., ze względu na przekroczenie ustawowego kryterium dochodowego.
Jak wynika z akt, postępowanie zostało wszczęte na wniosek skarżącego z dnia [...] r., który był już przedmiotem dwukrotnego rozpatrywania przez organy obu instancji, a podstawowym problemem było prawidłowe ustalenie dochodu skarżącego.
Organ I instancji obecnie ustalił, że na dochód ten (za 2014 r.) składają się:
dochód z renty rodzinnej - [...] zł (PU 40A), dochód z tytułu zatrudnienia w okresie od 1 października do [...] r. - [...] zł oraz kwota [...]zł wypłacona z tytułu odszkodowania za niesłuszne zwolnienie z pracy, a więc przeciętny miesięczny dochód skarżącego w 2014 r. wyniósł: z tytułu renty [...] zł, z tytułu zatrudnienia.- [...] zł (dochód: [...] zł pomniejszony o składki na ubezpieczenie społeczne - [...] zł, zdrowotne - [...] zł podzielony przez 3 miesiące), dochód z tytułu odszkodowania - [...] zł. Przeciętny dochód z tych wszystkich źródeł to [...] zł.
Ustalając te dochody organ odniósł się w szczególności do wypłaconego skarżącemu odszkodowania w kwocie [...]zł, stwierdzając, że podlegało ono opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, o czym świadczy złożona do urzędu skarbowego drogą elektroniczną informacja o wysokości zaliczek [...]
Organ ustalił, że poza tym skarżący uzyskuje dochód z gospodarstwa rolnego.
Organ wskazał na zaświadczenie Urzędu Gminy B. z dnia [...] r. i zawiadomienie Starosty [...] z dnia [...] r. o zmianie danych w ewidencji gruntów i budynków, z których wynika, że skarżący w 2014 r. posiadał gospodarstwo rolne o powierzchni 3,23 ha fizycznych, co stanowi 3,8330 ha przeliczeniowych, w okresie od [...] r. do [...] r. - 0,90 ha fizycznych, co stanowi 1,0255 ha przeliczeniowych, a od [...] r. do [...] r. - udział [...] w gruncie o powierzchni 0,90 ha fizycznych, co stanowi 1,0255 ha przeliczeniowych. Na podstawie wyroku Sądu z dnia [...] r. ustalono, że z chwilą śmierci E. B., skarżący wraz z dziećmi nabył spadek, a zatem przyjąć należy, że od [...] r. miał prawo do udziału [...] w gospodarstwie rolnym, o powierzchni 1,0255 ha przeliczeniowych. Organ ustalił więc, że w 2014 r. skarżący posiadał gospodarstwo rolne o powierzchni 4,4739 ha przeliczeniowych, a zatem na podstawie przepisów obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia [...] r., zgodnie z którym przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wyniósł w 2014 r. - [...] zł (1/12- [...] zł), dochód z gospodarstwa rolnego skarżącego wyniósł [...] zł (4,4739 ha przeliczeniowe x [...] zł).
Organ nie uwzględnił natomiast przy ustalaniu dochodu z gospodarstwa rolnego udziału [...] w gruncie o powierzchni 0,90 ha fizycznych, co stanowi 1,0255 ha przeliczeniowych, przypadającego M. B. w okresie od [...] r. do [...] r. wyjaśniając, że gospodarstwo to ze względu na swoje rozmiary nie jest gospodarstwem rolnym w rozumieniu art. 2 pkt 7 ustawy.
Łączny dochód rodziny skarżącego w 2014 r. wyniósł zatem [...] zł (934,28 zł z gospodarstwa rolnego + [...] zł z pozostałych, wymienionych źródeł), a w przeliczeniu na osobę [...] zł.
Dochód ten przekracza zatem kryterium dochodowe, tj. kwotę [...]zł, a więc świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko nie mogło być przyznane.
W odwołaniu od decyzji organu I instancji, R. B. zarzucał nieuprawnione doliczenie do dochodu kwoty odszkodowania z tytułu niesłusznego zwolnienia z pracy, który – jego zdaniem – jest zarówno dochodem uzyskanym, jak i utraconym, co organ powinien uwzględnić.
Nawet jednak, gdyby przedmiotowego odszkodowania z tytułu niesłusznego zwolnienia z pracy w Spółdzielni Usług Rolniczych w B. nie traktować jako dochód uzyskany i utracony, to i tak w świetle art 3 pkt 1 lit. a i lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie można by było uznać go za dochód, gdyż zostało wypłacone na podstawie ugody sądowej zawartej przed Sądem Rejonowym w C. Wydział Pracy w dniu [...] r. Zgodnie bowiem z art. 21 ust.1 pkt. 3 lit g ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, odszkodowanie wypłacone byłemu pracownikowi nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, jeśli zostanie wypłacone na podstawie wyroku sądowego.
Z obliczeń strony wynika, iż dochód rodziny w 2014 r. wyniósł [...] zł, a w przeliczeniu na osobę [...] zł, a więc rodzina spełnia kryterium dochodowe (art. 5 ust 4 ustawy).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło zarzutów odwołania i wskazaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję tego organu.
Kolegium podzieliło ustalenia tego organu, że na dochód składają się: dochód z tytułu renty - [...] zł, dochód z tytułu zatrudnienia w okresie od [...] r. do [...] r. - [...] zł oraz kwota [...]zł wypłacona z tytułu odszkodowania za niesłuszne zwolnienie z pracy, a więc – mając na uwadze treść art. 7 ust. 2 ustawy - przeciętny miesięczny dochód skarżącego w 2014 r. wyniósł: z tytułu renty [...] zł, z tytułu zatrudnienia - [...] zł (dochód: [...] zł pomniejszony o składki na ubezpieczenie społeczne - [...] zł, zdrowotne - [...] zł podzielony przez 3 miesiące), dochód z tytułu odszkodowania - [...] zł.
Kolegium podzieliło również stanowisko i ustalenia organu I instancji, że skarżący w 2014 r. uzyskał również dochód z gospodarstwa rolnego.
Kolegium doprecyzowało, że R. B. w 2014 r. był właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,8330 ha przeliczeniowych, natomiast po śmierci żony E. B. (zm. [...] r.) nabył on dodatkowo udział [...] w gospodarstwie rolnym o powierzchni 1,0255 ha tj. 0,6409 ha przeliczeniowych, a jego syn - M. B. - udział [...] w gruncie o powierzchni 0,90 ha fizycznych tj. 1,0255 ha przeliczeniowych. Udział M. B. nie został uwzględniony, gdyż nie stanowił gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy o podatku rolnym.
Kolegium podzieliło więc ustalenia organu I instancji, że skarżący w 2014 r. osiągnął dochód z gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 4,4739 ha (3,8330 ha + 0,6409 ha) w wysokości [...] zł (4,4739 ha x [...] zł x 12 miesięcy), czyli miesięcznie [...] zł.
Łączny miesięczny dochód rodziny w 2014 r. po uwzględnieniu dochodu z gospodarstwa rolnego w wysokości 934,28 i dochodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych [...] zł wyniósł zatem [...] zł, a w przeliczeniu na osobę [...] zł.
Odnosząc się do zarzutu nieuzasadnionego uwzględnienia w dochodzie rodziny za 2014 r. kwoty [...]zł wypłaconej w 2014 r. z tytułu odszkodowania za niesłuszne zwolnienie z pracy, Kolegium stwierdziło, że dochód z tego tytułu podlegał opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, co potwierdza m.in. informacja o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2014 [...], wystawiona przez Spółdzielnię Usług Rolniczych w B.. Również Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. w piśmie z dnia [...] r. wskazał, że w złożonej informacji [...] za 2014r. wystawionej przez płatnika Spółdzielnię Usług Rolniczych w B. dla R. B., wykazana została kwota przychodu z tytułu "innych źródeł" w wysokości [...] zł, od której pobrano zaliczkę w kwocie [...]zł.
Ponadto sam skarżący złożył zeznanie podatkowe [...] za 2014r., dokonując rozliczenia powyższych kwot, chociaż w załączonym do niego formularzu [...] nie wskazał szczegółowo, jakiego rodzaju dochody są przedmiotem opodatkowania. Okoliczność tę skarżący potwierdził również w oświadczeniu z dnia [...] r. wyjaśniając, że Sąd Pracy przysądził mu odszkodowanie w kwocie [...]zł, którą rozliczył w Urzędzie Skarbowym w [...] za 2014 r. Skarżący nie kwestionował więc w Urzędzie Skarbowym faktu opodatkowania odszkodowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych, a więc – zdaniem Kolegium – nie ma obecnie podstaw do przyjęcia, że kwota odszkodowania nie stanowi dochodu. Z brzmienia art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika bowiem, że obliczanie dochodu musi uwzględniać rezultaty postępowania podatkowego prowadzonego na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Organ prowadzący postępowanie o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego nie jest uprawniony do samodzielnego ustalania, czy odszkodowanie za niesłuszne zwolnienie z pracy jest dochodem prawidłowo zaliczonym do dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
Organami wyznaczonymi do ustalania obowiązku podatkowego są organy podatkowe określone w art. 13 § 1 Ordynacji podatkowej. Zadania te nie należą natomiast do kompetencji organów rozstrzygających w przedmiocie świadczeń wychowawczych. Organ jest więc związany treścią danych uzyskanych drogą elektroniczną z Ministerstwa Finansów i nie może ustalić okoliczności z art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wbrew treści dołączonych dokumentów.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie R. B. domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji, zarzucając ich wydanie z naruszeniem art. 21 ust. 1 pkt 3 lit. g ustawy o podatku od osób fizycznych oraz przepisów postępowania tj. art. 7 i 77 k.p.a.
Zdaniem skarżącego organ wadliwie doliczył do dochodu dochód z tytułu odszkodowania, gdyż dochód ten został uzyskany w związku z ugodą sądową, a więc w świetle 21 ust. 1 pkt 3 lit. g ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie podlegał opodatkowaniu. Zarzucił, że dawny zakład pracy wadliwie uiścił zaliczkę na podatek dochodowy od odszkodowania z tytułu zwolnienia z pracy i skarżący nie powinien z tego powodu ponosić negatywnych konsekwencji w niniejszej sprawie.
Podniósł, że odszkodowanie jest zarówno dochodem uzyskanym, jak i utraconym, gdyż utrata może polegać nie tylko na zupełnej stracie, ale także na ubytku. Pod pojęciem utraty dochodu kryje się bowiem także i odpadnięcie tylko niektórych źródeł tego dochodu, o ile zostały one utracone w sposób faktyczny i bezpowrotny co nastąpiło w jego przypadku.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, 77 i 107 § 3 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195), zwanej dalej "ustawą" - świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości [...] zł miesięcznie na dziecko w rodzinie (ust. 1). W przypadku urodzenia dziecka, ukończenia przez dziecko 18 roku życia lub w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę tego świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które to świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę (ust.2), Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł (ust.3).
Jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty [...]zł (ust.4).
Z przepisu tego wynika, że podstawową przesłanką przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko jest spełnienie kryterium dochodowego wynoszącego zasadniczo [...] zł, a w przypadku dziecka niepełnosprawnego [...] zł.
Zgodnie z art. 2 pkt. 1 za dochód uważa się dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych, z kolei w myśl art. 3 pkt. 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych dochód to - po odliczeniu kwota alimentów świadczonych na rzecz innych osób – a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, b) deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, c) inne (ściśle wymienione) dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (...).
Przy czym - zgodnie z przepisem przejściowym tj. art. 48 ust. 1 i 2 ustawy - pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy i kończy się dnia [...] r.
W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na okres, o którym mowa w ust. 1, rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu.
Rozpatrując niniejszą sprawę organy obu instancji błędnie wyliczyły dochód rodziny skarżącego, co – w świetle przytoczonych przepisów – jest okolicznością istotną dla rozstrzygnięcia.
Organy wskazały bowiem, że na dochód składają się: dochód z tytułu renty - [...] zł, dochód z tytułu zatrudnienia w okresie od [...] r. do [...] r. - [...] zł oraz kwota [...]zł wypłacona z tytułu odszkodowania za niesłuszne zwolnienie z pracy, a więc przeciętny miesięczny dochód skarżącego w 2014 r. wyniósł: z tytułu renty [...] zł, z tytułu zatrudnienia - [...] zł (dochód: [...] zł pomniejszony o składki na ubezpieczenie społeczne - [...] zł, zdrowotne - [...] zł podzielony przez 3 miesiące), dochód z tytułu odszkodowania - [...] zł.
Wadliwość polega na tym, że organy wyliczając średni w skali roku miesięczny dochód, zsumowały średnie dochody z trzech różnych źródeł (renta, wynagrodzenie za pracę, odszkodowanie), wyliczonych za różne okresy tj. średnią rentę i odszkodowanie wyliczały za okres 12 miesięcy, natomiast średnią wynagrodzenia za pracę za trzy miesiące.
Tymczasem zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie oznacza to dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych; zgodnie zaś z art. 3 pkt 2 tej ustawy – dochód rodziny to suma dochodów członków rodziny. Z kolei w świetle art. 2 pkt 2 ustawy – dochód członka rodziny to "przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, z zastrzeżeniem art. 7 ust. 1- 3", które dotyczą zasad wyliczania dochodu uzyskanego i utraconego.
Z powyższego wynika, że organ w niniejszej sprawie powinien zsumować dochody uzyskane przez rodzinę skarżącego w 2014 r. i podzielić całość przez 12. Możliwe było również zsumowanie średnich dochodów z różnych źródeł (poza dochodem z gospodarstwa rolnego, który wyliczany jest w odrębny sposób), ale wszystkie średnie powinny być wyliczane w odniesieniu do 12 miesięcy. Organy natomiast błędnie zsumowały średnie za różne okresy – tj. rentę i odszkodowanie za 12 miesięcy, a wynagrodzenie tylko za 3 miesiące.
Kolegium uzasadniając ten sposób liczenia błędnie powołał art. 7 ust. 2 ustawy, gdyż – jak wskazano – przepis ten dotyczy zasad ustalania dochodu uzyskanego (przed lub po danym rokiem kalendarzowym, którym w niniejszej sprawie jest rok 2014), a dochodem takim nie jest dochód uzyskany z tytułu zatrudnienia w okresie od [...] r. do [...] r.
Wadliwość ta skutkuje koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji organów obu instancji, gdyż ma ona istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia.
Natomiast zarzut skargi dotyczący nieuzasadnionego doliczenia do dochodu odszkodowania z tytułu niezgodnego z prawem zwolnienia z pracy, nie zasługuje na uwzględnienie.
Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że za dochód uważa się - w myśl art. 3 pkt. 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych dochód - a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.), a takim jest sporne odszkodowanie.
W toku postępowania zostało bowiem bezspornie ustalone, że skarżący uiścił zaliczki na podatek dochodowy od uzyskanego odszkodowania, a więc odszkodowanie to podlegało podatkowi dochodowemu. W tej sytuacji rację ma Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że nie ma obecnie podstaw do przyjęcia, że kwota odszkodowania nie stanowi dochodu. Z brzmienia art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika bowiem, że obliczanie dochodu musi uwzględniać rezultaty postępowania podatkowego prowadzonego na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Organ prowadzący postępowanie o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego nie jest uprawniony do samodzielnego ustalania, czy odszkodowanie za niesłuszne zwolnienie z pracy jest dochodem prawidłowo zaliczonym do dochodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.
Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz.718 ze zm.) uchylił decyzje organów obu instancji.
O wynagrodzeniu ustanowionego w ramach prawa pomocy adwokata Sąd orzekł na podstawie § 21 ust.1 pkt.1 lit. "c" i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz.1714) w zw. z art. 250 P.p.s.a.