Uzasadnienie
W dniu 1 kwietnia 2009 r. E. i M. małż. P. wnieśli skargę na postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie obciążenia skarżących oraz innych osób kosztami wykonanej ekspertyzy technicznej. Następnie skarżący złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie im prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów i ustanowienie adwokata. Uzasadniając swój wniosek wskazali, iż nie stać ich na poniesienie kosztów postępowania sądowego, gdyż osiągane z tytułu renty i wynagrodzenia za pracę dochody wystarczają jedynie na bieżące niezbędne potrzeby życiowe.
Postanowieniami z dnia 7 maja 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił wniesioną skargę oraz odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy. Sąd uznał bowiem, iż skarga na przedmiotowe postanowienie jest niedopuszczalna, a tym samym oczywiście bezzasadna w rozumieniu art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.), co uprawnia do odmowy przyznania skarżącym prawa pomocy bez badania merytorycznych przesłanek wniosku o jego udzielenie.
Skarżący na powyższe postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy wnieśli zażalenie. W jego uzasadnieniu wskazali, iż przedmiotowa sprawa jest trudna, a oni sami nie potrafią się wysłowić, ukończyli bowiem jedynie szkołę podstawową. Pomoc adwokata jest więc niezbędna do przedstawienia we właściwy sposób argumentacji skargi. Sąd poprzez odmowę przyznania prawa pomocy pogarsza ich sytuację i odbiera im konstytucyjne prawo do sądu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 195 § 2 p.p.s.a., jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione, wojewódzki sąd administracyjny, który wydał zaskarżone postanowienie, może na posiedzeniu niejawnym, nie przesyłając akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo.
W literaturze przedmiotu zauważa się przy tym, że zażalenie jest "oczywiście uzasadnione" jeżeli sąd podziela zarzuty i żądania w nim zawarte, uznając swą pomyłkę w tym zakresie (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 2006, s. 433).
W niniejszej sprawie w ocenie Sądu ziściły się przesłanki wskazane w art. 195 § 2 p.p.s.a..
W pierwszej kolejności należy wskazać, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy ustawodawca uzależnił od spełnienia dwóch przesłanek. Pierwszą z nich reguluje art. 246 § 1 p.p.s.a., który uzależnia przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Druga z przesłanek została określona treścią art. 247 p.p.s.a. i ma charakter negatywny. Oznacza to, że jej wystąpienie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, chociażby spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 p.p.s.a.
W sprawie niniejszej tut. Sąd postanowieniem z dnia 7 maja 2009 r. odrzucił skargę jako niedopuszczalną. W tym samym dniu tj. 7 maja 2009 r. odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie całkowitym w rozumieniu art. 247 p.p.s.a, zgodnie z którym prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. Bezspornym również jest, iż odmowa przyznania skarżącym prawa pomocy nastąpiła z tej samej przyczyny co odrzucenie skargi. Działanie takie oznacza więc nijako badanie przez Sąd zasadności postanowienia o odrzuceniu skargi wskutek wniosku o przyznanie prawa pomocy. Takie zaś działanie Sądu pierwszej instancji jest nieuprawnione, z uwagi na przysługujące stronie prawo wniesienia skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę - art. 173 p.p.s.a. i wyłączną kompetencję Naczelnego Sądu Administracyjnego do oceny jej zasadności. Sąd zatem powinien ocenić wniosek strony w świetle przesłanek określonych w art. 246 § pkt 1 p.p.s.a.
Dokonując w tym miejscu tej oceny, zdaniem Sądu przedstawione przez skarżących okoliczności istotnie wskazują, iż nie są oni w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów niniejszego postępowania.
W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazali, że mieszkają w domu o pow. 30 m2 i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Utrzymują się z renty M. P. w wysokości 666,93 zł netto, oraz wynagrodzenia za pracę E. P. otrzymywanego w kwocie 1231,73 zł netto. Skarżący podali, że są właścicielami działki rolnej o powierzchni 56 arów i nie posiadają innych nieruchomości, oszczędności, papierów i przedmiotów wartościowych. Dodatkowo wskazali, iż kwota dochodów jakimi dysponują ledwie wystarcza na pokrycie kosztów utrzymania na które to składają się m. in. opłaty za energię elektryczną, wodę, wywóz nieczystości, gaz oraz wydatki na zakup węgla, rehabilitację dla skarżącego oraz bieżące wydatki na zakup żywności i lekarstw.
Mając powyższe okoliczności na uwadze należało przyjąć, iż obecna sytuacja finansowa skarżących daje podstawy do przyjęcia, iż nie są oni w stanie ponieść zarówno kosztów postępowania jak i kosztów związanych z ustanowieniem adwokata.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 195 § 2 p.p.s.a orzeczono, jak w pkt I postanowienia. O przyznania prawa pomocy orzeczono na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 tej ustawy.