Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] października 2011 r., znak: [...], wydaną po rozpatrzeniu odwołania Z. W., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w N. z dnia [...] lipca 2011 r., znak: [...] o odmowie odstąpienia od żądania zwrotu odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze za miesiące maj – grudzień 2010 r. w łącznej kwocie [...] zł.
W uzasadnieniu kolegium wyjaśniło, że decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. przyznano Z. W. specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi na okres od [...] stycznia do [...] grudnia 2010 r., określając odpłatność w wysokości 1,5% kosztu 1 godziny usługi, tj. 0,18 zł – płatne do 15 dnia następnego miesiąca. Następnie, decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. przyznano wnioskodawcy świadczenie na dożywianie w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] stycznia do [...] grudnia 2010 r., które było wypłacane od stycznia 2010 r.
W związku ze zmianą sytuacji dochodowej Z. W., decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. zmieniono odpłatność za przyznane usługi i ustalono ją od dnia [...] stycznia 2010 r. na poziomie 5% kosztu usługi za 1 godzinę, czyli 0,60 zł.
W dniu [...] kwietnia 2011 r. Z. W. wniósł o odstąpienie od zwrotu przedmiotowej odpłatności za okres maj – grudzień 2010 r.
Organ ustalił, że wnioskodawca utrzymuje się z renty w wysokości [...] zł, z której potrącana jest co miesiąc kwota [...] zł na spłatę zaciągniętych kredytów. Ponadto decyzją z dnia [...] marca 2011 r. otrzymał pomoc na dożywianie w kwocie [...] zł miesięcznie na okres od [...] stycznia do [...] grudnia 2011 r. W tej sytuacji, zdaniem organu, dochód wnioskodawcy wyniósł [...] zł, z tym, że po odliczeniu spłaty kredytów, do jego dyspozycji pozostawała kwota – [...] zł.
Kolegium wyjaśniło, że Z. W. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, mieszka w murowanym domu, którego część zajmuje jego żona T. W. Mieszkanie ogrzewane jest węglem i drewnem. Wnioskodawca jest osobą niepełnoprawną – posiada orzeczenie z dnia [...] czerwca 2002 r. zaliczające go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności w związku z chorobą psychiczną.
Kolegium podzieliło ustalenia organu pierwszej instancji, że dochód Z. W. został wyliczony prawidłowo, z uwzględnieniem świadczenia na dożywianie, jakie wnioskodawca otrzymuje co miesiąc w wysokości [...] zł, a także zasiłku celowego specjalnego na zakup opału w kwocie [...] zł, przekazanego do wypłaty w październiku 2011 r.
Skarga Z. W. na decyzję kolegium z dnia [...] października 2011 r. została oddalona wyrokiem tutejszego sądu z dnia 6 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 978/11.
W uzasadnieniu wyroku podniesiono, że wydanie decyzji zostało poprzedzone czynnościami wyjaśniającymi zmierzającymi do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, a rozstrzygnięcie zostało należycie uzasadnione. Organy nie zakwestionowały trudnej sytuacji życiowej skarżącego, spowodowanej w szczególności przez chorobę, ale wskazały, że skarżący posiada stałe źródło dochodu i systematycznie otrzymuje pomoc, dlatego jego sytuacja nie należy do wyjątkowych. Sąd wyjaśnił, że miesięczna kwota, jaką dysponuje skarżący, wynosi [...] zł (renta wraz ze świadczeniem na dożywianie) i jest wyższa niż ustawowe kryterium dochodowe, a jednocześnie skarżący – pomimo wezwania przez organ – nie wykazał znacznych, szczególnych wydatków, co wskazuje, że uiszczenie opłat za przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze, wynoszących w okresie od maja do grudnia 2010 r. ok. [...] zł miesięcznie nie będzie stanowić nadmiernej uciążliwości dla skarżącego ani nie zniweczy skutków udzielonej mu pomocy, tym bardziej że skarżący otrzymuje okresowo dodatkową pomoc w postaci zasiłków celowych (m.in. zasiłek celowy na opał przyznany decyzją z dnia [...] lipca 2011 r.). Wobec powyższego – zdaniem sądu – organowi nie można zarzucić przekroczenia granic przysługującego mu uznania administracyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Z. W. Wyrokiem z dnia 12 lutego 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie.
Sąd drugiej instancji wskazał, że wbrew stanowisku sądu pierwszej instancji wyrażonemu w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, organy nie uwzględniły całokształtu okoliczności sprawy i nie załatwiły sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Zdaniem NSA, zarówno organy, jak i sąd pierwszej instancji błędnie zaliczyły do dochodu skarżącego świadczenie na dożywianie w kwocie [...] zł miesięcznie i w konsekwencji przekroczyły granice uznania administracyjnego, przyjmując, że uiszczenie należności za specjalistyczne usługi opiekuńcze nie będzie stanowić dla skarżącego nadmiernej uciążliwości ani nie zniweczy skutków udzielonej mu pomocy.
W związku z powyższym, sąd drugiej instancji stanął na stanowisku że prawidłowa ocena całokształtu okoliczności prowadziłoby do uchylenia zaskarżonych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.).
Ponadto NSA wskazał, że rozpoznając sprawy w granicach skargi kasacyjnej, nie mógł ocenić legalności decyzji z dnia 8 kwietnia 2010 r., w której dokonano zmiany odpłatności za usługi opiekuńcze, przyjmując - z naruszeniem art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej - zmianę sytuacji dochodowej Z. W. W ocenie NSA, do kwestii tej powinien odnieść się sąd pierwszej instancji, stosując przepisy art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a.
Rozpoznając sprawę ponownie, tutejszy sąd z urzędu powziął wiadomość, że w obrocie prawnym istnieje prawomocna decyzja Wójta Gminy N. z dnia [...] sierpnia 2012 r., wydana po rozpatrzeniu wniosku Z. W. z dnia [...] marca 2012 r., o odstąpieniu od żądania od wnioskodawcy zwrotu odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze w kwocie [...] zł za lata [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Postępowanie sądowoadministracyjne w niniejszej sprawie podlega umorzeniu, gdyż stało się bezprzedmiotowe.
W myśl art. 161 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania:
- 1) jeżeli skarżący skutecznie cofnął skargę;
- 2) w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania;
- 3) gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe.
Bezprzedmiotowość postępowania, o której mowa w pkt 3 powołanego przepisu, oznacza, że po wniesieniu skargi do sądu a przed wydaniem rozstrzygnięcia w sprawie nastąpiło zdarzenie prawne lub faktyczne, które spowodowało, że przestał istnieć związek między sytuacją faktyczną danego podmiotu a jego sytuacją prawną, z którym prawo łączy obowiązek wydania rozstrzygnięcia co do istoty sprawy.
Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, w której przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej stanowią decyzje odmawiające Z. W. odstąpienia od żądania zwrotu odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze za miesiące maj – grudzień 2010 r. w łącznej kwocie [...] zł.
Należy zważyć, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., wydaną po rozpatrzeniu wniosku Z. W. z dnia [...] marca 2012 r., Wójt Gminy N. odstąpił od żądania od wnioskodawcy zwrotu odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze w kwocie [...] zł za lata [...].
Decyzja ta została wydana po wniesieniu skargi w niniejszej sprawie i jako prawomocna funkcjonuje w obrocie prawnym.
Wprawdzie w uzasadnieniu wyroku uchylającego orzeczenie tutejszego sądu z dnia 6 marca 2012 r. i przekazującego niniejszą sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że prawidłowa ocena całokształtu okoliczności sprawy prowadziłoby do uchylenia zaskarżonych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a., to jednak w świetle powyższych okoliczności brak jest podstaw do wydania takiego rozstrzygnięcia.
W myśl art. 153 w związku z art. 193 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wiążą w sprawie wojewódzki sąd administracyjny, którego orzeczenie było przedmiotem zaskarżenia oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.
Ciążący na sądzie pierwszej instancji oraz na organach administracji obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej oraz wskazaniom co do dalszego postępowania wyrażonym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego może być jednak wyłączony w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej tę ocenę bądź wskazania nieaktualnymi (por. m.in. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2000 r., I SA/Ka 2408/98, LEX 44392, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 16 czerwca 2009 r., II SA/Ol 443/09).
W niniejszej sprawie taką okolicznością jest istnienie w obrocie prawnym decyzji Wójta Gminy N. z dnia [...] sierpnia 2012 r. o odstąpieniu od żądania od Z. W. zwrotu należności z tytułu przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych za lata [...].
Skoro na mocy przedmiotowej decyzji skarżący został prawomocnie zwolniony z obowiązku zwrotu należności z tytułu przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych za rok [...] i [...], a zatem również za okres objęty decyzjami zaskarżonymi w niniejszej sprawie, to merytoryczna ocena decyzji odmawiających skarżącemu odstąpienia od zwrotu tych należności za okres [...] r. stała się bezprzedmiotowa, co skutkuje umorzeniem postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu sąd orzekł na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 19 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c/ w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461).
Z tych względów sąd orzekł, jak w sentencji.