Uzasadnienie
Sygn. akt II SA/Lu [...]
Pismem z dnia [...] lipca 1919r. Prezydent Miasta L. poinformował A. C. o przyznaniu świadczenia wychowawczego na syna S. w kwocie [...]zł miesięcznie od [...] lipca 2019r. do [...] maja 2021r. Po otrzymaniu w dniu [...] lutego 2021r. informacji, że wnioskodawca nie zamieszkuje razem z synem oraz nie sprawuje nad nim opieki organ [...] listopada 2020r. zawiadomił o wszczęciu postępowania w sprawie pobieranego przez niego świadczenia, a następnie decyzją z dnia [...] marca 2021r. prawo do niego uchylił. Kolejną decyzją z dnia [...] maja 2021r. świadczenie wypłacone za okres od [...] października 2020r. do [...] lutego 2021r. w wysokości [...] zł uznał za nienależnie pobrane i nakazał ich zwrot wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od kwoty: [...] zł od dnia [...] listopada 2020 r. do dnia zapłaty; [...] zł od dnia [...] grudnia 2020 r. do dnia zapłaty; [...] zł od dnia [...] stycznia 2021 r. do dnia zapłaty; [...] zł od dnia [...] lutego 2021 r. do dnia zapłaty; [...] zł od dnia [...] marca 2021 r. do dnia zapłaty.
W uzasadnieniu decyzji organ podał, że w dniu [...] lutego 2021 r. otrzymał wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie III Wydział Cywilny Rodzinny z dnia [...] lipca 2020 r., prawomocny z dniem [...] września 2020 r., ustalający między innymi miejsce pobytu dziecka - S. C. przy matce - K. C.. Z przeprowadzonego [...] marca 2021r. wywiadu wynikało, że A. C. od lutego 2021 r. nie zamieszkuje razem z synem. Mając na uwadze, że wyrok ustalający miejsce zamieszkania dziecka przy matce uprawomocnił się w dniu [...] września 2020 r., świadczenie wychowawcze wypłacone stronie w okresie od dnia [...] października 2020 r. od dnia [...] lutego 2021 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do ich zwrotu. Jak stanowi art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.
Zgodnie z art. 25 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, 3, 5 i 6 naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty (art. 25 ust. 9 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci). Świadczenie wychowawcze za dany miesiąc wypłacane jest nie później niż do ostatniego dnia miesiąca (np. za czerwiec do dnia 30 czerwca). Dlatego też odsetki naliczane są od 1 dnia miesiąca następującego po miesiącu wypłaty.
W związku z powyższym zobowiązano stronę do zwrotu kwoty świadczeń nienależnie pobranych wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Po rozpoznaniu odwołania strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzję organu I instancji utrzymało w mocy. Zdaniem organu odwoławczego ocena materiału dowodowego została dokonana przez organ pierwszej instancji z uwzględnieniem reguł zawartych w kpa, a więc jest bezstronna i nie narusza granic swobodnej oceny oraz jest zgodna z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy, nie zawiera błędów faktycznych logicznych, znajduje oparcie w prawidłowo dokonanej ocenie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego i ujawnionego w toku postępowania. Zastrzeżeń nie budzi także kwalifikacja prawna. Kolegium w pełni podzieliło w tej kwestii argumentację organu pierwszej instancji zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy wskazał, że we wniosku z dnia [...] lipca 2019 r. strona została poinformowana, że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach gminny organ realizujący świadczenie wychowawcze.
Niepoinformowanie gminnego organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego o zmianach, o których mowa we wniosku, może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Również według Kolegium wnioskodawca tego obowiązku nie spełnił, nie informując, że od [...] lutego 2021r. nie zamieszkuje już razem z synem. Według wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie III Wydział Cywilny Rodzinny z dnia [...] lipca 2020 r., prawomocnego z dniem [...] września 2020 r., miejsce pobytu syna ustalono przy matce. Zgodnie natomiast z art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2 a. Stąd też także organ odwoławczy uznał, że świadczenia wychowawcze wypłacone stronie w okresie od dnia [...] października 2020 r. od dnia [...] lutego 2021r. jest świadczeniem nienależnie pobranym.
Jak stanowi art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. Zgodnie natomiast z art. 25 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest natomiast obowiązana do ich zwrotu wraz z odsetkami.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. C. zarzucił decyzji Samorządowego Kolegium naruszenie art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez bezpodstawne przyjęcie, że świadczenie wychowawcze wypłacone na syna w okresie od dnia [...] października 2020 r. do dnia [...] lutego 2021 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu ustawy, w sytuacji, gdy jako ojciec dziecka, zamierzał tą kwotę przeznaczyć wyłącznie na potrzeby syna. Zdaniem skarżącego naruszono również art. 8 § 1 kpa przez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz naruszający zasadę bezstronności i równego traktowania oraz art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa poprzez dokonanie pobieżnej i fragmentarycznej oceny materiału dowodowego oraz przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy; art. 80 kpa poprzez opacie się przez organy na niedokładnie wyjaśnionym jego stanie finansowym i rodzinnym.
Skarżący wskazał, powołując się na orzecznictwo, że nienależne świadczenie jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane", o którym mowa w art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinione zaniechania). Przyjmuje się ponadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.
Tymczasem przedmiotowe świadczenie było przelewane na specjalnie do tego celu przeznaczone jego konto, do którego upoważnienie miała i nadal ma również jego żona. Oznacza to, że nie przywłaszczył sobie świadczenia. Skarżący zaznaczył, że pomimo, iż miejsce syna zostało ustalone przy matce to również ponosi koszty jego utrzymania. Utrzymuje z nim kontakt, kilka razy w tygodniu dziecko przebywa u niego, kilka razy w tygodniu zawozi i przywozi syna ze szkoły, jeździ z nim na weekendy, wakacje i ferie. Ponadto płaci byłej żonie alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie, oraz przeznacza na utrzymanie syna dodatkowe środki. Nadmienił, że ze matka z synem zamieszkują lokal, który został przyznany jemu. Zdaniem skarżącego niezasadnym byłoby zatem zwracać zgromadzone pieniądze które mogłyby zostać wykorzystane zgodnie z przeznaczeniem, a więc na pokrycie wydatków związanych z wychowaniem syna. Jeśli natomiast miałyby zostać wydatkowane na pokrycie potrzeb dziecka, to pobrane świadczenia wychowawcze nie mogą być uznane za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 25 ust.2 pkt.6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Skarżący przekonywał, że przez świadczenie nienależnie pobrane należy rozumieć świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać świadome działanie w złej wierze. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, czy też w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma zatem świadomość osoby pobierającej świadczenie. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, iż okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia wystąpiła.
Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenia, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego. Przy czym, pouczenia adresowane do stron winny być czytelne i zrozumiałe dla świadczeniobiorcy. Organy muszą uwzględniać, kto jest adresatem kierowanego przez nie pouczenia i w myśl zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa kierować je w sposób zrozumiały, dostosowany dla danego adresata, z uwzględnieniem okoliczności faktycznych sprawy. Jest to szczególnie istotne z tego względu, że o świadczenia w ramach systemu wsparcia państwa dla rodzin ubiegają się osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej, spowodowanej różnymi okolicznościami, mającymi wpływ na postrzeganie rzeczywistości i percepcję, a niekiedy znajdującymi się w takim stanie zdrowia, w tym niepełnosprawności czy stanie psychicznym i emocjonalnym, wyłączającym zastosowanie do nich wzorca świadomości przeciętnie zorientowanego o świecie i otaczającej rzeczywistości człowieka.
Mimo formalnego pouczenia zawartego w decyzji, nie zostało mu poprawnie wyjaśnione, jakie sytuacje zobowiązują go do poinformowania organu. Jako osoba niemająca dużej świadomości prawnej i niepotrafiąca interpretować przepisów prawnych nie wiedział, jakie konkretne sytuacje uzasadniają konieczność zgłoszenia. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą pouczenia zamieszczane standardowo na drukach wniosków o przyznanie konkretnego rodzaju pomocy, z którym świadczeniobiorca ma możliwość zapoznania się jedynie w momencie składania wniosku, a które następnie pozostawione są w aktach administracyjnych sprawy lub pouczenia zawarte w decyzjach, lecz dotyczące wszystkich możliwych sytuacji, w odniesieniu do konkretnego świadczenia, nie mogą być uznane za należyte, w szczególności, gdy przytaczają jedynie przepis ustawy, bez nawet jakiejkolwiek próby jego wyjaśnienia. Takie sformułowania są bowiem dla większości osób nieposiadających wykształcenia prawniczego zupełnie nieczytelne i nie mogą być traktowane, jako pouczenie o tym, kiedy i jakie okoliczności osoba taka winna wziąć pod uwagę w toku pobierania świadczenia.
Ponieważ prawidłowe pouczenie stanowi warunek sine qua non żądania zwrotu nienależnie zrealizowanych kwot zasiłku, uznać należy, że brak prawidłowego pouczenia powoduje, że świadczeniobiorca nie ma obowiązku zwrotu pobranych kwot, choćby nawet z innych źródeł mógł powziąć wiadomość o tychże okolicznościach. W ocenie skarżącego pouczenie powinno być zawarte bezpośrednio w treści decyzji ustalającej prawo do świadczenia albo w odrębnej ulotce wydawanej stronie za potwierdzeniem odbioru, czyli w takiej formie, która umożliwia świadczeniobiorcy bezpośredni, wielokrotny dostęp do treści pouczenia. Pouczenie dotyczy, bowiem zmian w stanie faktycznym w stosunku do stanu istniejącego w dacie przyznania świadczenia, pobierający świadczenie musi mieć, zatem pełną możliwość skonfrontowania zmian, jakie zaszły w jego przypadku, z treścią pouczenia. Dopiero wówczas można uznać, że osoba pobierająca świadczenia została prawidłowo pouczona, ma świadomość i zrozumienie pojęcia nienależnie pobranego świadczenia oraz skutków i przyczyn, a także możliwości powstania takiej sytuacji.
Niepełnosprawność, brak możliwości samodzielnej egzystencji istniejąca w momencie składania wniosku wymusza na organach administracyjnych szczególną staranność w ocenie spełnienia przesłanki prawidłowego pouczenia warunkującej jego skuteczność.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona chociaż części jej argumentacji nie sposób podzielić. Błędnie przede wszystkim skarżący upatruje wadliwości zaskarżonej decyzji w wadliwym pouczeniu zawartym w informacji o przyznaniu świadczenia o konieczności informowania o okolicznościach powodujących ustanie prawa do świadczenia, co miało skutkować brakiem jego świadomości osoby, że świadczenie mu nie przysługuje. Jest jasne, że powyższy wywód ma swoje uzasadnienie w wielokrotnie podnoszonej w orzecznictwie konieczności rozróżnienia pomiędzy pojęciem "świadczeń nienależnie pobranych", a świadczeniem nienależnym, ukształtowanym na tle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, zachowującym jednak aktualność także na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Obowiązek zwrotu nie dotyczy bowiem "nienależnego świadczenia", ale "świadczenia nienależnie pobranego". Podkreśla się, że określenie "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła, natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania).
Obowiązek zwrotu pobranego świadczenia obciąża więc tylko tego, kto przyjął świadczenie wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń. Nawet zatem ustalenie przez organ, że wypłacone świadczenie w świetle dowodów ujawnionych po jego przyznaniu, okazało się świadczeniem nienależnym, nie przesądza jeszcze o tym, że było ono "świadczeniem nienależnie pobranym" w rozumieniu art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U z 2019r. poz. 2407). W tym sensie rację ma oczywiście skarżący, wskazując na cechy jakie powinno mieć właściwie sformułowane pouczenia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie przyjmowano, że ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, tj. czy był skutecznie pouczony o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia.
Skuteczność oznacza więc formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, a zatem nie wystarcza powołanie się na przepis prawa. Ponadto należy wskazać grożące stronie sankcje za wprowadzenie w błąd. Pouczenie takie powinno odpowiadać wymaganiom art. 8 i art.9 kpa (wyroki NSA z 27 października 2010 r. I OSK 981/10 i sygn. akt z 1 kwietnia 2011 r. I OSK 2078/10 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Warto zaznaczyć, że tak rozumiane pojęcie świadczenia nienależnie pobranego, jeśli chodzi o art. 25 ust. 2 pkt. 6 ustawy podanego w decyzji, według którego za nienależne pobrane świadczenie uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia, podzielił również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 października 2021r (I OSK 540/21 opubl. w CBOSA).
Sąd zwrócił wówczas uwagę, powołując się na poglądy w doktrynie, że w przypadku regulacji zamieszczonej w art. 25 ust. 2 pkt 6 nie bierze się pod uwagę świadomości strony, co do spełniania przesłanek ustawowych, ani nie ocenia się skutków braku pouczenia o prawie do świadczenia wychowawczego. Nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na podstawie tego przepisu jest pojęciem o charakterze obiektywnym. Na definicję świadczeń nienależnie pobranych w oparciu o ten przepis składa się wyłącznie element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku prawa do jego pobierania. Nie ma tutaj znaczenia element subiektywny, czyli stan świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenia wychowawcze, że świadczenie nie powinno zostać przyznane albo, że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do tego świadczenia.
Zatem dla uznania na podstawie tej przesłanki, że świadczenie zostało nienależnie pobrane nie jest istotne, że osoba uprawniona nie miała świadomości, że jej się ono nie należy. Ustawa nie przewiduje wymogu uznania świadczenia za nienależnie pobrane od konieczności pouczenia osoby pobierającej świadczenia o braku podstaw do jego pobierania. Jednocześnie jednak NSA analizując zmiany wprowadzone ustawą z dnia 26 kwietnia 2029r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2019r. poz. 924) z dniem 1 lipca 2019r. doszedł do wniosku, że określenie "brak prawa do świadczenia wychowawczego" będzie obejmowało wszystkie przypadki, kiedy osobie nieuprawnionej przyznano lub wypłacono świadczenie wychowawcze, a więc osobie, która nie miała prawa do świadczenia wychowawczego ubiegając się o nie albo to prawo utraciła w trakcie pobierania świadczenia wychowawczego.
Językowe brzmienie przesłanki wynikającej z art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy pozwala wręcz na uwagę, że przesłanka ta została ukształtowana w taki sposób, że pojemnością w istocie obejmuje także sytuacje wynikające z art. 25 ust. 2 pkt 2, 3 i 5 ustawy. Wszystkie wiążą się bowiem z pierwotnym albo wtórnym brakiem prawa do świadczenia wychowawczego na skutek okoliczności wymienionych w tych przepisach. Wobec tego należałoby uznać, że przesłanka nienależnie pobranego świadczenie wychowawczego określona w art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy nie ma charakteru jednorodnego, który pozwalałby na automatyczne przyjęcie, że w każdej sytuacji zakwalifikowanej przez organ jako podpadającej pod ten przepis, nie będzie on odnosił się do elementu subiektywnego, czyli stanu świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie wychowawcze co do tego, że to świadczenie nie powinno zostać przyznane albo że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do tego świadczenia.
W tej sytuacji nie wydaje się nieuprawnione sięganie do interpretacji wypracowanej na kanwie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz korzystanie z dorobku orzeczniczego sądów administracyjnych w tym przedmiocie na użytek interpretacji określenia świadczenia nienależnie pobranego w oparciu o przepisy art. 25 ust.2 pkt.6. Ustawa o świadczeniach rodzinnych również przewiduje obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, zawierając zamknięty katalog stanów faktycznych, wyczerpujących znamiona świadczenia nienależnie pobranego. Nie ma więc żadnych podstaw, aby przy analogicznych definicjach użytych w odrębnych ustawach, normujących różne formy pomocy państwa rodzinie, stosować odmienne reguły interpretacyjne tożsamych pojęć. Jednolite postępowanie organów ustalających prawo do wspomnianych świadczeń sprzyja zachowaniu ładu w przestrzeni prawnej. Zgodzić należy się z organami rozpoznającymi sprawę, że treść pouczenia zawartego w informacji o przyznaniu skarżącemu świadczenia, w tym o obowiązku informowania o sytuacji, gdy zaprzestaje wspólnego zamieszkiwania z synem, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczenia jest jasna, precyzyjna i logiczna, nie wymagająca żadnych wyjaśnień, dalszego skonkretyzowania, zindywidualizowania, wyjaśnienia czy wytłumaczenia.
Do jego zrozumienia nie jest też konieczne wykształcenie prawnicze. Poza tym, w razie zaistnienia jakichkolwiek wątpliwości co do treści w/w pouczenia, czy też powstania innych związanych ze sprawą wątpliwości, skarżący w każdym czasie mógł skontaktować się z organem celem ich wyjaśnienia, czego jednak nie uczynił. Mimo to jednak racje Kolegium nie są trafne. Rzeczywiście decyzją z dnia [...] marca 2021r. na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy uchylono skarżącemu prawo do świadczenia przyznane informacją z dnia [...] lipca 2029r., uzasadniając, że wyrokiem Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia [...] lipca 2020r. miejsce pobytu S. C. zostało ustalone przy matce.
Natomiast w lutym 2021r. skarżący wyprowadził się z dotychczas zajmowanego mieszkania, w którym pozostała jego była żona z dzieckiem. Niewątpliwie zasadnie Kolegium uznało, że z przepisów art. 4 ust. 1, art. 4 ust. 2 pkt 1, art. 4 ust. 3 i art. 5 ust. 2a ustawy wynika, że prawo do pobierania świadczeń powinno przysługiwać osobie sprawującej opiekę nad dzieckiem i ponoszącej związane z tym wydatki, a także wspólnie z nim zamieszkującej, o ile tylko należy do ustawowego katalogu osób uprawnionych do jego wnioskowania i pobierania (w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy. Rację ma także Kolegium, że niesprawowanie bezpośredniej opieki nad dzieckiem oznacza zmianę sytuacji rodzinnej strony powodującą brak uprawnień do pobierania świadczenia wychowawczego na dziecko. Nie oznaczało to jednak, że pobrane świadczenie za okres od [...] października 2020r. tj od miesiąca następującego po dacie uprawomocnienia się wyroku do końca lutego 2021r. należało automatycznie uznać za świadczenie nienależnie pobrane.
Sąd w składzie rozpoznającym skargę podziela stanowisko przedstawione w powołanym już wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego (I OSK 540/21, także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 luty 2022r. II SA/GL 1398/21 i podane tam orzecznictwo), zgodnie z którym w sprawie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych należy uwzględniać cel regulacji, jakim jest udzielenie przez Państwo pomocy rodzicom (opiekunom) w wychowaniu dzieci w formie częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W rezultacie, zdaniem Sądu, szczególnie istotne dla rozstrzygnięcia pozostaje ustalenie, na jaki cel zostało przeznaczone świadczenie wypłacone z tego tytułu. Tylko poczynienie takich ustaleń uprawnia do oceny czy świadczenie było nienależnie pobrane w rozumieniu przepisu art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy.
Tylko w sytuacji ustalenia przez organ przeznaczenia środków pochodzących ze świadczenia wychowawczego na "pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem" małoletniego syna, uzasadnione stałoby się ustalenie, iż w sprawie nie zaistniała podstawa do uznania świadczeń za nienależnie pobrane. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił przy tym uwagę, że ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ukształtowała świadczenie wychowawcze jako uprawnienie o charakterze osobistym, nierozerwalnie związanym z wnioskodawcą. Wolą ustawodawcy było skierowanie świadczeń wychowawczych - jako należnych osobie małoletniej - do rąk jej rzeczywistego opiekuna. Niewątpliwie ustalenia we wskazanym zakresie muszą mieć zatem wpływ na ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego osoby je pobierającej. Jednakże w kontekście instytucji świadczenia nienależnie pobranego konieczne wydaje się powiązanie tego aspektu świadczenia osobistego z czerpaniem korzyści z tych środków i pobraniem świadczeń niezgodnie z celem ustawy.
W rozpoznawanej sprawie nie ma bowiem sytuacji konkurujących ze sobą uprawnień albo konieczności ustalenia świadczenia w niższej wysokości wobec przysługiwania świadczenia obojgu osobom uprawnionym, a zatem takich sytuacji, w których pobranie świadczenia wychowawczego przez jedną osobę rzutuje na uprawnienia innej osoby w tym zakresie. W rezultacie żądanie zwrotu świadczeń, spożytkowanych na zaspokojenie potrzeb dziecka, na które zostało przyznane, byłoby nie do pogodzenia z ratio legis przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Nie pozostaje bez znaczenia, że świadczenie za sporny okres nie mogłoby już zostać przyznane na wniosek matki małoletniego.
W konsekwencji słuszny jest zarzut skarżącego niewyjaśnienia podstawowej okoliczności w sprawie, a mianowicie czy środki z przyznanych świadczeń wychowawczych były pobierane przez niego niezgodnie z celem ustawy, czy też – pomimo tego, że jego małżeństwo z matką dziecka zostało rozwiązane przez rozwód i że ich małoletni syn na mocy wyroku Sądu Okręgowego będzie zamieszkiwać z matką środki te zostały wydatkowane na jego potrzeby, a więc zgodnie z celem ustawy. Ponieważ nie jest kwestionowane w sprawie,, że środki ze świadczenia wychowawczego wpływały w istocie na rachunek bankowy skarżącego, konieczne jest odniesienie się przez organ do okoliczności wynikających z akt sprawy, tj. oświadczenia K. C. byłej żony skarżącego z [...] maja 2021r. w którym potwierdziła, że po rozwodzie miała dostęp do konta na które wpływały pieniądze z programu "500+". Organy nie odniosły się również do twierdzeń skarżącego podnoszonych w tym zakresie w odwołaniu, a dotyczących wydatkowania gromadzonych na jego rachunku środków na zaspokajanie potrzeb syna.
Organy nie dokonały żadnych ustaleń w tym zakresie, całkowicie pomijając cel przeznaczenia środków przyznanych w ramach świadczenia wychowawczego i dokonując oceny wymienionych dowodów zgromadzonych w sprawie, które pozostawały istotne dla rozstrzygnięcia.
Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019r. poz. 2325) należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta L..