Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lubliniez 29 września 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 356/22

Uzasadnienie

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzją z dnia 1 marca 2022 r. SKO.41/315/0S/2022 po rozpatrzeniu odwołania A. G. od decyzji z dnia 17 grudnia 2021 r. znak MOPR.DŚS.96851.1.2021 wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Lublin przez kierownika Sekcji świadczeń socjalnych nr 2 Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Lublinie w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad żoną M. M. na okres od 1 lipca 2021 r. do dnia 31 października 2021 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735) oraz art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w dniu 15 października 2021 r. A. G. złożył wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad żoną M. M. na okres zasiłkowy 2020/2021. Decyzją z dnia 17 grudnia 2021 r. organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że nie wykazano bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy opieką nad osobą niepełnosprawną a niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia.

W odwołaniu od tej decyzji A. G. podniósł, że we wskazanym okresie opiekował się ciężko chorą żoną, dlatego też nie podejmował żadnej pracy.

Rozpoznając odwołanie strony, Kolegium przytoczyło treść art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazując jednocześnie, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust.

1. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio, (art. 16a ust. 2 ustawy).

Organy administracji ustaliły, że A. G. był mężem M. M. od dnia 2 października 2021 r. (k. 2). Zgodnie z orzeczeniem o niepełnosprawności Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia 2 września 2021 r. znak [...], M. M. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności (k. 5). Jak wynika z ustaleń organu I instancji, w roku bazowym 2020 dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wynosił 0,00 zł.

W ocenie Kolegium ustalony stan faktyczny nie pozwala na przyjęcie, że spełnione zostały przesłanki nabycia przez wnioskodawcę przedmiotowego świadczenia, ponieważ w toku postępowania nie dowiedziono, by wnioskujący nie podejmował zatrudnienia wyłącznie dlatego, że opiekował się niepełnosprawną żoną. Przede wszystkim organ odwoławczy wskazał, że dotychczas wnioskujący nigdy nie miał stałego zatrudnienia, a jedynie sporadycznie podejmował się prac dorywczych. Wnioskujący nie przedstawił żadnych dowodów, które mogłyby potwierdzić, że sytuacja ta zmieniła się po zawarciu małżeństwa, co uniemożliwia przyjęcie, że w analizowanym okresie wnioskujący faktycznie nie podejmował się wykonywania pracy zarobkowej wyłącznie ze względu na konieczność zapewnienia żonie stałej opieki.

Kolegium podkreśliło, że przesłanką otrzymania specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną lub ich niepodejmowania, kluczowe jest więc ustalenie, czy opiekun zrezygnował z zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej lub go nie podejmuje, aby zajmować się osobą niepełnosprawną. W orzecznictwie wskazuje się, że nie każda rezygnacja i niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia, lecz tylko te, których celem jest sprawowanie opieki. Rezygnacja i niepodejmowanie zatrudnienia muszą być zatem wyłącznie spowodowane koniecznością sprawowania opieki, nie zaś przyczynami leżącymi po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 12 września 2013 r., sygn. akt II SA/Go 681/13).

Organ odwoławczy wskazał, że podobne stanowisko wyrażone jest w piśmiennictwie. Istotą świadczenia przyznawanego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną jest zrekompensowanie osobie podejmującej się tej opieki konieczności rezygnacji z aktywności zawodowej, dzięki wypłacie określonej przepisami kwoty oraz opłaceniu składki na ubezpieczenie, musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek (czasowy i co do motywów) między niepodejmowaniem/rezygnacją z zatrudnienia a podjęciem opieki nad osobą wskazaną w ustawie. Ustawowy wymóg "niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" lub "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" implikuje konieczność wykazania przez osobę ubiegającą się o specjalny zasiłek opiekuńczy wystąpienia bezpośredniego związku (tak funkcjonalnego, jak i - w przypadku zaprzestania pracy zarobkowej - czasowego) między niepodejmowaniem zatrudnienia/zaprzestaniem pracy zarobkowej, a podjęciem się sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (R. Kopania (red.), Świadczenia rodzinne. Świadczenia dla opiekunów. Komentarz. Warszawa 2017, Legalis).

W niniejszej sprawie natomiast wnioskujący nie dowiódł w ocenie organów, by niepodejmowanie przez niego pracy zarobkowej w okresie objętym wnioskiem spowodowane było wyłącznie faktem opieki nad chorą żoną, co uniemożliwia przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Kolegium powołując się na treść wywiadu środowiskowego wskazało, że skarżący w okresie objętym wnioskiem zajmował się prowadzeniem gospodarstwa domowego, utrzymywał porządek, pomagał żonie w czynnościach higienicznych, a nadto towarzyszył żonie podczas wizyt lekarskich, jednak nie wykazano, by zakres tej opieki uniemożliwiał mu podjęcie zatrudnienia, jak również, iż fakt udzielania wsparcia chorej żonie spowodował, że nie mógł on w żadnym wymiarze wykonywać pracy zarobkowej.

W skardze na decyzję Kolegium A. G., reprezentowany przez pełnomocnika adwokat A. W., zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie:

1. 1. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 16a ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022 r., poz. 615,dalej jako u.ś.r.) poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że brak stałego zatrudnienia, podejmowanie prac dorywczych oraz brak zarejestrowania w Urzędzie Pracy są równoznaczne z niespełnieniem przez skarżącego przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorą żoną, skutkiem czego był brak dokonania niezbędnych dla rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych w tym zakresie;
2. 2. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 16a ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022 r., poz. 615,dalej jako u.ś.r.) poprzez błędną wykładnię pojęcia stałej lub długotrwałej opieki, które obok wykonywania szeregu czynności faktycznych obejmuje również pozostawanie w ciągłej dyspozycji osoby wymagającej opieki oraz stałą gotowość niesienia jej pomocy, zarówno w dzień, jak i w nocy;
3. 3. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7 k.p.a i art. 77 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności zaniechanie wyjaśniania sytuacji zawodowej skarżącego, przyczyn niepodejmowania przez niego pracy zarobkowej, a także sposobu sprawowania opieki nad chorą żoną;
4. 4. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji wydanej przez organ I instancji w sytuacji, gdy była ona wadliwa;

W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł:

1. 1. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości;
2. 2. na podstawie art. 135 p.p.s.a. o uchylenie poprzedzającej ją decyzji z 17 grudnia 2021 r. znak MOPR.DŚS.96851.1.2021 wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Lublin przez kierownika Sekcji świadczeń socjalnych nr 2 MOPR w Lublinie;
3. 3. na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Nadto wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z: brytyjskiego zaświadczenia o wysokości uzyskanych przez skarżącego dochodów w roku 2020 r. wydanego w języku angielskim, załączonego do niniejszej skargi wraz z tłumaczeniem przysięgłym, na okoliczność wykonywania przez skarżącego pracy zarobkowej oraz rezygnacji z zatrudnienia w związku z chorobą żony M. M.; brytyjskiego prawa jazdy, na okoliczność wieloletniego przebywania przez skarżącego za granicą i podejmowania tam pracy zarobkowej; orzeczenia o niepełnosprawności M. M., na okoliczność wymagania przez nią stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; formularza zgody na leczenie onkologiczne, na okoliczność skutków ubocznych leczenia stosowanego wobec żony skarżącego oraz związanej z nimi konieczności pomocy i opieki ze strony innych osób oraz 4 kart informacyjnych leczenia szpitalnego M. M., na okoliczność złego stanu zdrowia żony skarżącego, konieczności poddawania się licznym badaniom.

Jednocześnie wskazał, że przeprowadzenie wnioskowanych dowodów jest niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż wyraźnie wskazują one na uchybienia popełnione przez organ w toku wydawania zaskarżonej decyzji, a ich przeprowadzenie nie spowoduje przedłużenia niniejszego postępowania.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ dokonał błędnej wykładni przepisu art. 16a ust. 1 u.ś.r. stwierdzając, że brak stałego zatrudnienia oraz podejmowanie się prac dorywczych wyklucza spełnienie przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej. Taka wykładnia jest błędna i w okolicznościach niniejszej sprawy doprowadziła do zaniechania przez organ podjęcia wszelkich czynności zmierzających do dokonania ustaleń faktycznych niezbędnych dla rozstrzygnięcia.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, przesłankę rezygnacji z pracy zarobkowej należy rozumieć szeroko. Ustawodawca nie zawęził tej przesłanki do konkretnego okresu wykonywania pracy, nie wskazał też na warunek trwałości zatrudnienia. Nie ma uzasadnienia prawnego pozbawianie wsparcia w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną z tej tylko przyczyny, że osoba ta wykonywała pracę przez krótki okres, czy była osobą bezrobotną (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 3 czerwca 2014 r., sygn. akt: III SA/Bd 372/14). W konsekwencji nawet w przypadku ustalenia, że skarżący do czasu rozpoczęcia sprawowania stałej opieki nad żoną, podejmował wyłącznie prace dorywcze organ nie był uprawniony do odmowy przyznania skarżącemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W okolicznościach niniejszej sprawy, organ niejako automatycznie przyjął, że brak stałego zatrudnienia oraz podejmowanie przez skarżącego prac dorywczych przesądzają o braku rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad chorą żoną. W związku z tym organ zaniechał podejmowania dalszych czynności zmierzających do wyjaśnienia sytuacji zawodowej skarżącego, mającej znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Skarżący nie miał stałego zatrudnienia w Polsce. Wobec braku możliwości podjęcia w kraju pracy, która pozwoliłaby na utrzymanie jego rodziny, zdecydował się na wyjazd za granicę. Skarżący przez wiele lat przebywał i pracował w Wielkiej Brytanii, gdzie uzyskiwał dochody pozwalające na zabezpieczenie potrzeb materialnych swoich i swoich bliskich. Podejmował się tam różnych prac. Uzyskał nawet brytyjskie prawo jazdy i w ostatnim okresie przebywania za granicą pracował jako kierowca taksówki.

Na stałe do Polski skarżący wrócił na początku 2021 r. w związku ze zdiagnozowaniem u jego żony choroby nowotworowej i koniecznością podjęcia przez nią długotrwałego leczenia. Wobec konieczności wspierania żony w chorobie oraz sprawowania nad nią stałej opieki, skarżący musiał zrezygnować z pracy zarobkowej za granicą. Po powrocie do Polski rodzina skarżącego utrzymywała się ze zgromadzonych oszczędności. Stopień zaawansowania choroby żony oraz stosowane wobec niej leczenie spowodowały, że nie była ona zdolna do samodzielnej egzystencji. Wymagała pomocy w wykonywaniu podstawowych czynności życia codziennego, takich jak przemieszczanie się, ubieranie, czynności higieniczne.

Skarżący pomagał we wszystkich czynnościach, których jego żona nie mogła wykonywać samodzielnie. Ponadto, przygotowywał dla niej posiłki, dbał o dom, podawał leki, woził na wizyty lekarskie, chemioterapię. Zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad żoną był tak szeroki, że nie był on w stanie podjąć pracy zarobkowej. Potwierdzeniem powyższych okoliczności jest m in. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane wobec żony skarżącego M. M. z 2 września 2021 r., z którego jednoznacznie wynika, że wymaga ona "stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji". Karty informacyjne z leczenia szpitalnego potwierdzają zły stan zdrowia żony skarżącego oraz szereg wydawanych jej zaleceń, w tym liczne badania, którym musiała być poddawana każdego miesiąca.

Skarżący każdorazowo przygotowywał żonę do wyjazdu na takie badania, zawoził ją i odbierał, gdyż nie była ona w stanie wykonywać tego samodzielnie. Wobec żony skarżącego stosowano m.in. chemioterapię, która jak wiadomo wiąże się z szeregiem skutków ubocznych, wymienionych w załączonym do niniejszej skargi formularzu zgody na leczenie. Skarżący nie miał możliwości podjęcia zatrudnienia, nie tylko z uwagi na szeroki zakres pomocy udzielanej żonie, ale również z powodu konieczności stałej obecności przy żonie na wypadek nagłego pogorszenia stanu jej zdrowia.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych odnoszących się do pojęcia opieki pełnomocnik skarżącego podkreślił, że wbrew twierdzeniom sformułowanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy opieką nad niepełnosprawną żoną a niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia jest bardzo ścisły. Jednak organy wydające zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, zaniechały wyjaśnienia wszystkich powołanych wyżej okoliczności, co bezpośrednio przełożyło się na treść wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu.

Rozpatrując stan faktyczny i prawny sprawy należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, nie narusza przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym brak jest podstaw do wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego zakwestionowała decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 17 grudnia 2021 r. odmawiającą przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej powoływane jako "u.ś.r."), w tym przepis art. 16a ust. 1 tej ustawy.

Przepis ten stanowi, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r. poz. 2086 i 2089) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: 1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub 2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W rozpoznawanej sprawie niekwestionowana jest okoliczność niepełnosprawności żony skarżącego oraz stan jej zdrowia, rodzaje schorzeń, na które cierpi, jak również konieczność pobytów w szpitalu w związku z procesem leczenia (wynika to również z dołączonych do skargi kart informacyjnych leczenia szpitalnego – k.7 akt).

Jednakże, w ocenie Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo przyjęły, że skarżący nie spełnił przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną.

Z powołanego wyżej unormowania wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą tego świadczenia jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Omawiane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia powodowanych koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o zasiłek musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej.

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było stwierdzenie, czy istotnie powodem (i celem) rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącego była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (tutaj: żoną skarżącego), a jeżeli tak - to ustalenie również, czy – co do zasady – to wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącego i koniecznej w związku z niepełnosprawnością żony rzeczywiście wyklucza skarżącemu możliwość podjęcia przez niego jakiegokolwiek – choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy - zatrudnienia.

Jak wynika z dowodów zgromadzonych w toku postępowania administracyjnego oraz sądowego skarżący nigdy nie pracował "w zakładzie pracy zarobkowo i nie posiada żadnego świadectwa pracy" (vide: oświadczenie skarżącego – k. 3), pracował jedynie dorywczo (vide: odwołanie od decyzji organu I instancji – k.1 akt Kolegium). Z dokumentów dołączonych do skargi wynika natomiast, że skarżący uzyskał dochód w Wielkiej Brytanii, gdzie według jego oświadczenia pracował jako taksówkarz (vide: zaświadczenie na koniec roku – Formularz P60 – rok podatkowy do 5 kwietnia 2020 oraz kserokopia prawa jazdy brytyjskiego – plik dokumentów k. 7 akt sądowych).

Z przeprowadzonego w dniu 26 października 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący zajmuje się prowadzeniem gospodarstwa domowego, utrzymuje czystość w domu, robi zakupy, sprząta, przygotowuje posiłki, robi pranie, pomaga żonie przy kąpielach, towarzyszy żonie przy przejazdach do lekarza, utrzymuje kontakt z lekarzami. Małżonkowie mieszkają razem z 17-letnim synem, który "przebywa w domu, nie pracuje, nie kontynuuje nauki, jest osobą zdrową, pozostaje na utrzymaniu rodziców" (vide: wywiad środowiskowy – k.42v akt organu I instancji).

W ocenie Sądu organy orzekające w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy zgromadziły, a następnie oceniły materiał dowodowy pod kątem istnienia związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy opieką sprawowaną przez skarżącego nad żoną, w tym faktycznym zakresem tej opieki z uwagi na niepełnosprawność żony a koniecznością - z tego powodu rezygnacji/niepodejmowania przez skarżącego aktywności zawodowej. W następstwie tej oceny organy zasadnie stwierdziły, że w istocie całokształt okoliczności faktycznych sprawy wskazuje, iż nie zachodzi sytuacja, w której można by przyjąć, że skarżący sprawujący opiekę nad swoją żoną, nie podejmuje zatrudnienia, mając na uwadze wyłącznie sprawowanie opieki.

Sąd uznał, że należy podzielić stanowisko organów, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, jako powód braku jakiejkolwiek aktywności zawodowej skarżącego nie może być uznany wyłącznie fakt sprawowania przez niego opieki nad żoną w ustalonym rozmiarze.

Wskazać należy, że żona skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślenia wymaga jednak, że nie zawsze osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, będzie wymagać takiej opieki, która wykluczać będzie podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. Rolą organów jest ustalenie, czy okoliczności danej sprawy, w tym czy osoba która ubiega się o przyznanie świadczenia i sprawuje opiekę w określonym wymiarze, rzeczywiście uniemożliwiają faktyczne wykonywanie przez nią aktywności zawodowej, nawet w ograniczonym wymiarze.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z utrwalonego już w tym zakresie orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że musi ona być stała lub długoterminowa. Przepis art. 16a ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki całkowicie wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Przyjąć zatem należy, że okoliczności sprawy, pomimo istniejącej niepełnosprawności danego członka rodziny, wskazywać muszą na takie zaabsorbowanie czasu osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną, by podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej było niemożliwe.

Z ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika tymczasem, że sprawowana przez skarżącego opieka nad żoną, z uwagi na zakres wykonywanych przez niego koniecznych czynności wspomagających żonę w jej codziennym funkcjonowaniu, nie spełnia wymogów opieki, o jakiej jest mowa w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, by żona skarżącego była osobą leżącą i wymagającą z tego tytułu całkowitej i całodobowej opieki (obejmującej choćby konieczność np. karmienia, pojenia, cewnikowania itp.). Skarżący mieszka wraz z żoną w jednym domu, w którym zamieszkuje również inny członek rodziny, tj. niepracujący syn, który w razie potrzeby powinien udzielać matce stosownego wsparcia. Niektóre z czynności opiekuńczych nie są wykonywane codziennie (wizyty lekarskie, sprzątanie, pranie), zaś pozostałe czynności opiekuńcze związane tylko z osobistą opieką nad chorym nie zajmują tyle czasu w ciągu dnia, aby skarżący przy należytej organizacji tej opieki, nie mógł podjąć pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze.

Prowadzenie gospodarstwa domowego, przygotowanie posiłków, podawanie leków czy pomoc w zachowaniu higieny nie uniemożliwiają podjęcia zatrudnienia. Wielu czynności związanych z szeroko rozumianym prowadzeniem gospodarstwa domowego nie wykonuje się codziennie. Ponadto czynności te mogą być w znacznej części wykonywane w godzinach rannych i wieczornych. Część deklarowanych przez skarżącego czynności obejmuje prowadzenie gospodarstwa domowego w ramach domu, w którym zresztą skarżący również zamieszkuje. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego nie mogą być zasadniczo uznane za kolidujące z podjęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, podobnie jak zakupy, sprzątanie czy wizyty u lekarza, gdyż osoby pracujące również prowadzą własne gospodarstwa domowe, wychowują dzieci, robią zakupy, chodzą do lekarza, opiekują się w różnym zakresie swoimi bliskimi, którzy z uwagi na wiek i stan zdrowia nie powinni wykonywać pewnych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego.

Taki zakres opieki, który polega na pracach w gospodarstwie domowym, towarzyszeniu w wizytach lekarskich, robieniu zakupów czy załatwianiu spraw urzędowych nie wymusza na osobie sprawującej opiekę rezygnacji z podjęcia pracy zarobkowej.

Nie można zatem na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego obiektywnie ocenić, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy brakiem podejmowania zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem przez niego opieki nad żoną. Przy sprawnej organizacji czasu możliwe byłoby zatem pogodzenie obowiązków zawodowych i domowych, szczególnie w przypadku podjęcia pracy w niepełnym wymiarze czasu. Opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a jej zakres wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, tak więc związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być realny i bezpośredni.

W ocenie Sądu, mając na uwadze czasowy i przedmiotowy rozmiar opieki sprawowanej przez skarżącego nad żoną związany z jej niepełnosprawnością, należy przyjąć, że organy w sposób prawidłowy uznały, iż zakres tej opieki jest do pogodzenia z równoczesnym zatrudnieniem przez skarżącego w częściowym wymiarze czasowym, tym bardziej, że – jak wynika z ustalonych okoliczności – skarżący przy realizacji opieki nad żoną nie jest zdany tylko na siebie, bowiem w tej kwestii - jak należy przyjąć na podstawie doświadczenia życiowego może – a w każdym razie powinien – także liczyć na wsparcie syna.

Zgodzić należy się zatem ze stanowiskiem organów orzekających w niniejszej sprawie, że w istocie rozmiar deklarowanej opieki nie pozwala na przyjęcie, że skarżący rezygnuje z aktywności zarobkowej wyłącznie w celu sprawowania tej opieki, a w istocie, że zakres wykonywanej faktycznie opieki nad żoną wyklucza podjęcie przez niego jakiejkolwiek i choćby w niepełnym zakresie czasu pracy aktywności zawodowej, tym bardziej w sytuacji, gdy we wspólnym domu zamieszkuje również inna osoba, która pod nieobecność skarżącego mogłaby – przynajmniej częściowo – wykonywać deklarowane przez niego czynności opiekuńcze lub związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego.

Jak wynika z dowodów zgromadzonych w aktach administracyjnych skarżący nigdy nie pracował "w zakładzie pracy zarobkowo i nie posiada żadnego świadectwa pracy" (vide: oświadczenie skarżącego – k. 3), pracował jedynie dorywczo (vide: odwołanie od decyzji organu I instancji – k.1 akt Kolegium). Z dokumentów dołączonych do skargi wynika natomiast, że skarżący uzyskał dochód w Wielkiej Brytanii, gdzie według jego oświadczenia pracował jako taksówkarz (vide: zaświadczenie na koniec roku – Formularz P60 – rok podatkowy do 5 kwietnia 2020 oraz kserokopia prawa jazdy brytyjskiego – plik dokumentów k. 7 akt sądowych).

W takiej sytuacji można także uznać, że skarżący mógłby ten zawód wykonywać w Polsce, chociażby w niepełnym wymiarze pracy.

Dodatkowo w niniejszej sprawie wskazać należy, że w świetle przywołanej regulacji prawnej, nie może nasuwać wątpliwości, że istnienie obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie tego świadczenia jest przesłanką konieczną, warunkującą jego przyznanie. Oznacza to, że niespełnienie tej przesłanki wyklucza taką możliwość.

Pojęcie prawne obowiązku alimentacyjnego zostało natomiast uregulowane przepisami Działu III - zatytułowanego "Obowiązek alimentacyjny" ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r., poz. 2086 i 2089, ze zm.), zwanej dalej k.r.i.o. Przepisy tego Działu regulują w zasadzie obowiązek alimentacyjny między krewnymi. Zgodnie z przepisem art. 128 k.r.i.o. - obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przepisy kreujące obowiązek alimentacyjny są normami bezwzględnie obowiązującymi. Zarówno obowiązek alimentacyjny i odpowiadające mu prawo do świadczeń alimentacyjnych mają charakter ściśle osobisty.

W rozpoznawanej sprawie okolicznością bezsporną jest, że skarżący zawarł związek małżeński z M. M. dopiero w dniu 2 października 2021 r. Do tej daty był to związek nieformalny, z którego nie wynika istnienie stosunku prawnoalimentacyjnego.

Tym samym nie można uznać, aby należał on (do 2 października 2021 r.) do kręgu osób, które z woli ustawodawcy są uprawnione do otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Należy podkreślić, że ustawowy obowiązek alimentacyjny może istnieć tylko między osobami określonymi w art. 128 k.r.i.o. lub w innych przepisach kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (np. między powinowatymi - art. 144 k.r.i.o. czy małżonkami art. 60 i nast. k.r.i.o). "Do innych osób, np. pozostających w konkubinacie, przepisy o obowiązku alimentacyjnym nie mają zastosowania ani wprost, ani w drodze analogii" - (Kodeks rodzinny i opiekuńczy z komentarzem, pod redakcją Janusza Pietrzykowskiego, W-wa 1990, str. 526).

Dlatego w tej sytuacji uznać należało, że zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta są zgodne z obowiązującym prawem.

Należy podkreślić, że przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotyczące specjalnego zasiłku opiekuńczego nakładają na organ obowiązek wydania decyzji o charakterze związanym, co oznacza, że przyznanie świadczenia może nastąpić wyłącznie po spełnieniu wszystkich przesłanek wynikających z przepisów prawa - art. 16a ust. 1 i ust. 2 tej ustawy.

Niezależnie od poczynionych na gruncie niniejszej sprawy rozważań prawnych, podkreślenia wymaga fakt, że racje społeczne czy też celowościowe nie mogą być brane pod uwagę w toku postępowania administracyjnego, nie znającego odpowiednika art. 5 k.c.

Orzekający w niniejszym składzie Sąd nie neguje oświadczeń skarżącego i dostrzega jego niewątpliwie trudną sytuację osobistą i rodzinną. Należy jednak mieć na względzie, że prawo do analizowanego świadczenia obejmuje dokonywanie ocen w ramach przesłanek pozytywnych jego przyznania, a mieszczących się sferze wysoce delikatnej, dotyczącej również zdrowia, a więc sfery wrażliwej uprawnionego i jego rodziny. Specjalny zasiłek opiekuńczy nie jest jednak przyznawany za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż obowiązek tej opieki wynika ze sfery moralnej.

Sąd też w żadnej mierze nie kwestionuje faktu sprawowania przez skarżącego tej opieki nad ciężko chorą żoną, jej zakresu i zaangażowania. Świadczenie to jest natomiast przyznawane za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki w sytuacji, gdy jej zakres całkowicie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zatrudnienia choćby w minimalnym zakresie czasowym. Sprawowanie tej opieki musi też pozostawać wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia.

Przepis art. 16a ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

W ocenie Sądu, z opisanych wyżej względów, nie można podzielić poglądu, by brak było możliwości takiego zorganizowania opieki nad żoną w ich wspólnym gospodarstwie domowym, by skarżący mógł pogodzić sprawowanie nad nią opieki w opisanym przez niego zakresie z pracą w niepełnym wymiarze.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 151 - ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.