Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] maja 2004 r. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, po rozpatrzeniu odwołania J. K., działając jako organ drugiej instancji, utrzymał w mocy pierwszoinstancyjną decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2004 r., odmawiającą wydania nakazu rozbiórki przyłącza kanalizacyjnego usytuowanego na działkach o numerach ewidencyjnych: 10, 11, 12, położonych w T.L. przy ul. L. W uzasadnieniu organ wskazał na ustalenie realizacji zakwestionowanej w sprawie inwestycji w roku 1994 r., a przez A. K., właściciela nieruchomości bezpośrednio sąsiedniej, w warunkach samowoli budowlanej wobec braku pozwolenia na budowę, wymaganego przez art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane. W dalszej kolejności odwołał się do przepisu przechodniego, zawartego w art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 07 lipca 1994 r. Prawo budowlane, obowiązującej w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego, obligującego stosowanie reżimu rozbiórki, przewidzianego dla samowolnie wzniesionych obiektów budowlanych przed jej wejściem w życie, dyktowanego przesłankami statuowanymi unormowaniami ustawy uprzednio obowiązującej w art. 37 ust.
1. Na jego gruncie, gdy inwestycja została przedsięwzięta na terenie już skanalizowanym i nie powoduje niebezpieczeństwa dla ludzi, mienia, niedopuszczalnego pogorszenia warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia, w szczególności w kontekście opinii technicznej złożonej w sprawie, organ stwierdził brak podstaw prawnych do orzeczenia nakazu rozbiórki spornego przyłącza, przy niezrealizowaniu ustawowych przesłanek dla zastosowania tego rygoru. Odnosząc się do zarzutu braku po stronie inwestora tytułu prawnego do dysponowania nieruchomością dla przeprowadzenia przyłącza kanalizacyjnego przez działkę odwołującego się, wyraził pogląd, iż ta okoliczność wobec już zrealizowania inwestycji, stanowiącej przedmiot samowoli, może jedynie stanowić podstawę do dochodzenia roszczeń na drodze cywilnoprawnej.
Na powyższe skargę złożył J. K., prezentując stanowisko świadczące o jego woli wyeliminowania z obrotu prawnego obu decyzji powziętych w toku instancji o odmowie nakazu rozbiórki. Tytułem uzasadnienia wywodził późniejsze zakończenie kwestionowanej inwestycji, już po roku 1994, gdy zważyć wybudowanie studzienki odprowadzającej opady atmosferyczne, bezpośrednio połączonej ze spornym przyłączem kanalizacyjnym, którego istnienie, użytkowanie w istocie stanowi zagrożenie dla niego samego, jego rodziny i mienia, powodując po obfitych opadach zalewanie jego nieruchomości ściekami. Nigdy nie wyraził zgody inwestorowi na realizację przyłącza po swoim gruncie o numerze geodezyjnym 11, a w toku postępowania administracyjnego inwestor w istocie nie wywiązał się z obowiązku przedłożenia wymaganych dokumentów, zgodnie z wydanym przez organ postanowieniem.
Nadto organ rozpoznał sprawę z pominięciem zgłoszonego w toku oględzin żądania, które nie dotyczyło rozbiórki, lecz zamurowania przepływu, tak by kwestionowane przyłącze kanalizacyjne zostało wyłączone z użytkowania. Natomiast w żadnym razie skarżący nie życzy sobie jakichkolwiek ingerencji w przysługujący mu tytuł prawny do działki o numerze 11, z czym przecież nieodłącznie wiązałaby się ewentualna realizacja nakazu rozbiórki.
W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wnosił o jej oddalenie, podtrzymując ocenę prawną wyrażoną w zaskarżonej decyzji wraz z leżącą u jej podstaw faktyczną i jurydyczną argumentacją.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę zważył, co następuje
Zgodnie z dyspozycją art. 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, kognicji sądowoadministracyjnej została poddana kontrola działalności organów administracji publicznej w aspekcie legalności, gdy decyzje powzięte w toku instancji w badanym postępowaniu administracyjnym, tego rozstrzygającego wymogu nie realizują, jako wydane przy naruszeniu przepisów postępowania w administracji, istotnie wpływającym na wynik sprawy na obecnym jej etapie, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c powołanej na wstępie rozważań ustawy.
Rozważania prawne należy rozpocząć od zasadniczego dla sprawy stwierdzenia, iż organ nie przeprowadził postępowania w kontekście żądania strony, wszczynającego postępowanie administracyjne, jak tego wymaga art. 61 § 1 k.p.a., gdy w świetle stanowiska skarżącego, zawartego w zapisie protokołu oględzin podlegało ono jurydycznej ocenie na gruncie unormowań regulujących przesłanki reżimu formalnoprawnego dopuszczenia zakwestionowanego przyłącza do użytkowania.
Wagę wskazanego naruszenia, skutkującego zaistnieniem podstawy do wyeliminowania dotkniętej nim decyzji z obrotu prawnego, wielokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny, by przywołać wyrok z dnia 24 lipca 2001 r. w sprawie IV SA 1091/99 LEX nr 78924 stanowiący, iż w razie wszczęcia postępowania na wniosek, obowiązkiem organu administracji jest dokładne ustalenie treści żądania strony, która wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania. Organ związany jest tym żądaniem. Treść żądania wyznacza z kolei stosowną normę prawa materialnego lub normę prawa procesowego, która ma znaczenie dla ustalenia zakresu postępowania. Jeśli organ, do którego zgłoszony został wniosek o wszczęcie postępowania, ma wątpliwości co do tego, czego dotyczy wniosek, obowiązkiem tego organu jest podjęcie z urzędu czynności dla wyjaśnienia treści żądania strony w sposób jednoznaczny, bezsporny. Tak też wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 11 czerwca 1990 r. w sprawie I SA 367/90 ONSA 1990/2-3/47, z dnia 05 lipca 1999 r. w sprawie IV SA 1632/96 LEX 47890.
Ocena już właściwego żądania strony inicjującej postępowanie administracyjne w przedmiocie zbadania kwestionowanej inwestycji w aspekcie jurydycznej racji jej eksploatowania, winna zostać przeprowadzona przy prawidłowym zastosowaniu unormowań przechodnich w odniesieniu do tej właśnie materialnoprawnej kategorii spraw, zarówno zważywszy ściśle określony przedmiotowy zakres art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 07 lipca 1994 r. Prawo budowlane, według kryterium czasu samowolnego wzniesienia obiektu z ograniczeniem instytucjonalnym wyłącznie do rygoru rozbiórki, jak też ogólną regułę międzyczasową z art. 103 ust. 1 ostatnio cytowanej ustawy, dotyczącą jedynie spraw w których wniosek wszczynający postępowanie administracyjne w kategorii przedmiotowej nie wymienionej w ust. 2 art. 103, z zakresu prawa budowlanego, został złożony przed dniem 01 stycznia 1995 r.
W kontrolowanym postępowaniu wniosek inicjujący procedurę administracyjną skarżący złożył dnia 07 sierpnia 2003 r., stanowiąc o niezrealizowaniu hipotezy art. 103 ust. 1 ostatnio cytowanej ustawy. Organ w toku dalszego procedowania winien rozważyć unormowania przechodnie do kolejnych nowelizacji, obowiązującej od 01 stycznia 1995 r. ustawy Prawo budowlane, w odniesieniu do regulacji reżimu dopuszczenia obiektu budowlanego do użytkowania.
Co do zasady każda samowola budowlana winna podlegać jurydycznej ocenie w aspekcie zasadności dopuszczenia do użytkowania bądź zastosowania rozbiórki, jak to stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 kwietnia 1999 r. w sprawie IV SA 681/97 LEX 47194. Skoro zatem w pierwszej kolejności, z inicjatywy strony dotkniętej samowolą, ma podlegać rozpoznaniu i rozstrzygnięciu zagadnienie formalnoprawnej dopuszczalności użytkowania jej przedmiotu, to jest to stanowisko wiążące dla organu właściwego do procedowania w tym przedmiocie, wyznaczające przedmiot i zakres podlegających rozważeniu regulacji prawnych, którego to ustawowego obowiązku w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym organy nadzoru budowlanego w toku instancji nie dopełniły. W tym miejscu należy wskazać, że rozstrzygnięcie o formalnoprawnej dopuszczalności użytkowania spornego przyłącza kanalizacyjnego będzie miało charakter prejudycjalny dla dopiero w przyszłości zasadnego rozważania w kontekście materialnoprawnej racji orzekania o rygorze rozbiórki, a to wobec twierdzeń skarżącego o braku przesłanek dla legalizacji samowolnie zrealizowanej inwestycji.
Jak wynika z dołączonych akt postępowania przed organami nadzoru budowlanego, przy uprzednim rozpatrywaniu sprawy, ostatecznie merytorycznie niezakończonej, organ przeprowadził je właśnie w kontekście jurydycznej racji użytkowania samowolnie zrealizowanego przyłącza kanalizacyjnego. Zmiana przedmiotu postępowania w dalszym jego toku, w aspekcie podlegającej kontroli proceduralnej zasadności, została przez organ powzięta, w świetle stanowiska wnioskodawcy i jednocześnie skarżącego, w sposób nieuprawniony, pozbawiony prawnej podstawy w unormowaniach postępowania w administracji.
Z tych względów, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i przy zastosowaniu art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji, gdy obowiązek zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego od organu na rzecz skarżącego uzasadnia art. 200 ostatnio przywołanej ustawy.