Uzasadnienie
B. M. (dalej jako "strona", "skarżąca",), wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 15 lutego 2023 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń nienależnie pobranych.
Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że strona w okresie od 1 listopada 2018 r. do dnia 30 listopada 2021 r. pobierała zarówno zasiłek pielęgnacyjny wypłacany przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej oraz dodatek pielęgnacyjny wypłacany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z tytułu ukończenia przez nią 75 roku życia.
Decyzją z dnia 17 lutego 2022 r. Wójt Gminy uchylił własną decyzję z 3 grudnia 2012 r., następnie zmienioną decyzją z 16 listopada 2018 r. przyznającą stronie zasiłek pielęgnacyjny. W związku z powyższym mając na uwadze treść art. 16 ust. 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. - dalej: "u.ś.r.") organ I instancji zwrócił się do ZUS o zwrot wypłaconego stronie zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 7609,04 zł.
Pismem z dnia 25 marca 2022 r. ZUS poinformował organ I instancji, że kwota pobranego zasiłku nie może być w całości potrącona ze świadczenia ze względu na ograniczenia wynikające z art. 140 i 141 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wskazano, że od maja 2022 r. potrącenia w wysokości 433,82 zł miesięcznie będą przekazywane na wskazany przez Wójta rachunek bankowy.
Wnioskiem z dnia 24 marca 2022 r. strona zwróciła się do organu I instancji o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 7609,04 zł. Podkreśliła, że nie miała świadomości, że dwukrotny zasiłek pielęgnacyjny się jej należy. Podniosła, że jest osobą starszą i schowaną, praktycznie niewidzącą. Wskazała także, że jej emerytura bez dodatków to 1270 zł, natomiast koszty życia, w tym opał podrożały.
Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2022 r. Wójt Gminy odmówił stronie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia w całości nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. W wyniku rozpatrzenia zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie postanowieniem z dnia 13 lipca 2022 r. uchyliło zaskarżone postanowienie.
Zawiadomieniem z dnia 29 lipca 2022 r. organ I instancji poinformował stronę o wszczęciu postępowania w sprawie umorzenia w całości nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego.
W toku postępowania, w dniu 1 sierpnia 2022 r. strona została wezwana do przedstawienia swojej sytuacji rodziny poprzez dołączenie dowodów potwierdzających stan majątkowy, stan zdrowia, ponoszone stałe wydatki na leczenie i zakup leków, wydatki związane z utrzymaniem domu potwierdzone rachunkami. Organ I instancji na podstawie opinii z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia 21 czerwca 2022 r. w związku z ubieganiem się przez skarżącą pomocy w formie zasiłku celowego na opał. Na podstawie wskazanej opinii Wójt ustalił, że strona prowadzi gospodarstwo wspólnie z synem K. M. Mieszka w jednorodzinnym, murowanym domu który stanowi jej własność i syna. Warunki mieszkaniowe są dobre. W domu jest wc, łazienka, centralne ogrzewanie, oddzielna kuchnia, podstawowy sprzęt gospodarstwa domowego. W mieszkaniu jest bieżąca woda ciepła i zimna, gaz. Posesja jest ogrodzona, znajdują się na niej dwa budynki gospodarcze.
Strona posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 5 października 2012 r. wydane na stałe. Leczy się w poradniach specjalistycznych z powodu niedowidzenia, chorób serca i innych dolegliwości. Podczas wizyty pracownika stwierdzono, że strona samodzielnie porusza się po domu i jest w stanie samodzielnie go opuścić.
Organ I instancji ustalił, że dochód rodziny stanowi renta wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w kwocie 1 474,42 zł oraz świadczenie uzupełniające w kwocie 500 zł miesięcznie. K. M. pobiera z tytułu opieki nad B. M. świadczenie pielęgnacyjne w kocie 2 119 zł. W marcu 2022 r. pobrał wyrównanie ww. świadczenia w łącznej kwocie 8 328 zł. W kwietniu 2022 r. rodzina pobrała dodatek osłonowy w kwocie 750 zł. Łączny dochód rodziny stanowi kwot 3 8872 zł. (renta rodzinna 1217,98 zł, dodatek pielęgnacyjny 256,44 zł, świadczenie pielęgnacyjne 2 119,00 zł, świadczenie pielęgnacyjne wypłacone jednorazowo jako miesięczny dochód 694 zł. Od dochodu odliczono alimenty płacone przez K. M. w kwocie 400 zł. Organ I instancji ustalił, że miesięczny dochód na osobę wynosi 1943,71 zł. Natomiast miesięczne wydatki ustalono w wysokości 1190,00 zł tj. gaz - 100 zł, energia elektryczna - 300 zł, wydatki na leki i leczenie - 300 zł, woda - 20 zł, śmieci - 25 zł, telefon - 45 zł, alimenty płacone przez syna K. - 400 zł. W toku postępowania strona nie przedstawiła żadnej dokumentacji potwierdzającej stan majątkowy, stan zdrowia, wysokości wydatków na leki i leczenie.
Decyzją z dnia 18 sierpnia 2022 r. Wójt Gminy odmówił stronie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od 1 listopada 2018 r. do dnia 30 listopada 2021 r. w łącznej kwocie 7 609,04 zł. W ocenie organu I instancji w niniejszej sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją w odwołaniu strona ponownie wskazała na problemy zdrowotne. Wyjaśniła, że w 2001 r. straciła widzenie w prawym oku, a lewym bardzo słabo widzi od 2009 r. Ma problemy ze wzrokiem i nie potrafi w związku z tym pisać i czytać. Zdaniem skarżącej to obowiązkiem pracowników organu było sprawdzenie czy pobiera zasiłek z ZUS. Nie wiedziała, że fakt ten musi zgłosić, bo nie była o tym informowana przez organ. Strona wskazała, że jako osoba niepełnosprawna, schorowana musi płacić za błędy pracowników, co pozbawia ją środków do życia i na leczenie. Ma 79 lat i stan jej zdrowia się pogorszą. Skarżąca ponownie zwróciła uwagę na znaczący wzrost cen, w związku z czym z emerytury jaką obecnie otrzymuje w wysokości 1040 zł nie jest w stanie się utrzymać i wykupić leków. Zdaniem strony minimalna kwota na przeżycie w przypadku osoby niepełnosprawnej wynosi 2 500 zł. Wyjaśniła, że nie posiada paragonów ani rachunków dokumentujących wydatki, bo nikt jej nie kazał tego zbierać.
W odczuciu strony jako osoba niepełnosprawna, starsza została bardzo skrzywdzona. Do odwołania dołączony został plik dokumentacji medycznej z lat 2001 - 2009, wyniki badań laboratoryjnych z dnia 16 maja 2019 r., zaświadczenie wystawione przez lekarza rodzinnego z dnia 28 lutego 2022 r. zawierające informacje o konieczności systematycznego leczenia i stałej opieki innej osoby, kartę informacyjną z Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej z dnia 21 lipca 2022 r. o udzielonej w dniu 21 lipca 2022 r. pomocy ambulatoryjnej z powodu bólu brzucha, a także kopie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy takich jak decyzje organu pierwszej instancji, odwołania, pismo ZUS.
Skarżąca w piśmie z dnia 2 września 2022 r. zatytułowanym "Oświadczenie" ponownie przedstawia swoją trudną sytuację zdrowotną.
W wyniku rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z dnia 15 lutego 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, organ odwoławczy przytoczył treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych mających zastosowanie w sprawie oraz podkreślił, że organ ma możliwość umorzenia należności wyłącznie w przypadku stwierdzenia, że zachodzą szczególne uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny zobowiązanego. Podkreślono, że ocena istnienia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących rodziny", dających możliwość umorzenia nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego na podstawie art. 30 ust.9 u.ś.r. dokonywana jest w odniesieniu do aktualnej sytuacji życiowej.
Kolegium wskazało, że na podstawie przeprowadzonego w dniu 26 czerwca 2022 r. wywiadu organ poczynił ustalenia dotyczące sytuacji majątkowej skarżącej, które znajdują potwierdzenie w materiale zgromadzonym w aktach sprawy. Podkreślono, że poza sporem pozostaje sytuacja zdrowotna wnioskodawczyni, która jest osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności, pozostającą pod opieka syna K. wspólnie z którym prowadzi gospodarstwo domowe. Wskazano, że nie kwestionowany jest fakt, iż rodzina uzyskuje stały miesięczny dochód na który składa się renta rodzinna 1 217,98 zł, dodatek pielęgnacyjny 256,44 zł, świadczenie pielęgnacyjne 2 119 zł. Poza tym strona otrzymuje świadczenie uzupełniające w wysokości 500 zł miesięcznie.
Zdaniem Kolegium poczynione przez organ I instancji ustalenia dotyczące sytuacji życiowej, dochodowej oraz zdrowotnej skarżącej przedstawione w sposób szczegółowy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, poddane zostały przez organ I instancji analizie w kontekście unormowań art. 30 ust. 2 ww. ustawy.
W ocenie Kolegium w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, iż zarówno sytuacja zdrowotna jak i dochodowa strony jest trudna. Nie można jednak pomijać, że strona ma stałe źródła dochodu z tytułu świadczenia rentowego wypłacanego przez ZUS, a także otrzymuje świadczenie uzupełniające. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że strona nie udokumentowała, aby zwrot ww. świadczenia pozbawił ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych. Podkreślono, że zła sytuacja materialna lub zdrowotna danej rodziny sama przez się nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna"; i to szczególna na tle innych rodzin uprawnionych do świadczeń.
Zdaniem Kolegium mimo, że sytuacja strony jest trudna, a wysokość środków finansowych jakimi dysponuje jest niska, to jednak nie stanowi to o szczególnych okolicznościach uzasadniających skorzystanie przez stronę z ulgi w postaci całkowitego umorzenia pełnej kwoty zobowiązania o co wnosi. Zatem brak jest podstaw do zakwalifikowania aktualnej sytuacji życiowej jako wyjątkowej w rozumieniu art.30 ust. 9 u.ś.r.
W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu skarżąca nie zgodziła się z argumentacją decyzji. Ponownie opisała swoją sytuację zdrowotną i wskazała, że jej emerytura wynosi obecnie 1040 zł oraz 500 zł dodatku pielęgnacyjnego. Dodała, że jej łazienka nie jest przystosowana dla osób niepełnosprawnych, a ciepłą wodę na tylko kiedy działa C.O. Podkreśliła, że w niniejszej sprawie nie był przeprowadzany wywiad środowiskowy i ma poczucie krzywdy w związku z decyzjami zarówno GOPS jak i Kolegium. Podkreśliła, że trudne jest utrzymanie się otrzymując dochód 1540,60 zł w lutym 2023 r. i marcu 2023 r. – 1694,61 zł, biorąc pod uwagę obecne ceny żywności, leków i mediów.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie z dnia 1 maja 2023 r. strona nie zgodziła się z wyliczeniami dokonanymi przez GOPS. Podała, że syn K. płaci alimenty ba córki bliźniaczki po 400 zł. Ponownie wskazała, że zaległości powstały na skutek jej niewiedzy i niedbalstwa pracowników GOPS.
Postanowieniem z dnia 10 maja 2023 r., sygn.. akt II SPP/Lu stronie zostało przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego z urzędu.
W piśmie z dnia 30 czerwca 2023 r. pełnomocnik strony wniósł o uchylenie decyzji organów obydwu instancji. Zdaniem pełnomocnika organy w sposób nieprawidłowy i niewyczerpujący zebrały, a następnie oceniły materiał dowodowy. Organy nie przeprowadziły wywiadu środowiskowego w zakresie sytuacji rodzinnej skarżącej. Ponadto skarżąca, nie była świadoma, że świadczenie, które pobrała było nienależne. Jest to istotna okoliczność w sprawie, która nie została wyjaśniona przez organ.
Pełnomocnik zwrócił uwagę na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 lutego 2023 r., IV SA/Wr 538/22, w którym stwierdzono, że "Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenie, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, czy miało charakter świadczenia nienależnego.
Pełnomocnik wskazał, że postępowanie dowodowe, a także uzasadnienie decyzji powinny koncentrować się na ustaleniu, czy po stronie świadczeniobiorcy rzeczywiście zachodzą "szczególnie uzasadnione okoliczności" - to znaczy czy istnieje ryzyko, że egzekucja nienależnie pobranego świadczenia doprowadzi do obniżenia standardu życia poniżej poziomu minimum egzystencji. Organy muszą ocenić, w oparciu o materiał dowodowy, czy rzeczywiście spłacając zadłużenie, zobowiązany będzie w stanie samodzielnie zaspokoić podstawowe potrzeby bytowe i będzie mógł żyć w warunkach odpowiadających godności człowieka, jeżeli już do tej pory kwota dochodu nie była wystarczająca lub być może była ledwie wystarczająca do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osoby prowadzącej samodzielne gospodarstwo domowe. Zdaniem pełnomocnika organy nie sprostały temu obowiązkowi. Skoro szczególne okoliczności mają dotyczyć konkretnej rodziny, to organ winien odnieść swoje rozważania do sytuacji osoby zobowiązanej nie zaś ogólnych kryteriów, które w wypadku osób zdrowych mogłyby być wystarczające.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634.; dalej: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, jak wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja odmawiająca skarżącej umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Skarżąca kwestionuje ocenę organów obu instancji co do niewystąpienia szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących jej sytuacji, uzasadniających umorzenie wskazanej należności.
Podstawę materialnoprawną rozpoznania wniosku stanowi art. 30 ust. 9 u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem: organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
W kwestii stosowania art. 30 ust. 9 u.ś.r. elementarne znaczenie ma fakt, że decyzja wydawana w przedmiocie przyznania ulg dotyczących obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń ma charakter uznaniowy. Wiąże się to z tym, że nawet w przypadku spełnienia przesłanek do zastosowania ulgi, organ może ale nie musi ulgę taką przyznać. W tym zakresie sąd nie może podjąć decyzji zamiast organu. Kontrola sądu w odniesieniu do elementu "uznaniowości" administracyjnej nie obejmuje kryterium celowości, zasadniczego w tym przypadku, lecz koncentruje się na dokonaniu oceny, czy uznanie organu nie ma charakteru arbitralnego oraz czy zostało należycie uzasadnione rzeczowymi argumentami (zob. wyroki NSA: z 21 lipca 2022 r. sygn. I OSK 1857/21; z 7 marca 2023 r., sygn. I OSK 1281/22, orzeczenia.nsa.gov.pl). Aby dokonać takiej analizy sąd musi zbadać, czy organ w sposób należyty ocenił występowanie "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny", czyli pojęcia stanowiącego swego rodzaju klauzulę generalną.
NSA w swoich orzeczeniach wyraża stanowisko, iż uwzględnić należy całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej i życiowej wnioskodawcy. Stan rodzinny, wiek, niepełnosprawność i stan zdrowia mieszczą się w tym ustawowym pojęciu. Przesłanka ta winna być badana pod kątem oceny indywidualnej, przy uwzględnieniu wszystkich tych okoliczności, które w konkretnej sprawie kształtują sytuację wnioskodawcy i jego rodziny jako szczególną z punktu widzenia słuszności i zasadności zastosowania wnioskowanej ulgi (zob. wyroki NSA: z 20 grudnia 2016 r., sygn. I OSK 1382/15; z 16 kwietnia 2020 r., sygn. I OSK 941/19).
Podkreślić należy, że kontrola zgodności z prawem decyzji uznaniowej dokonywana przez sąd powinna polegać na zbadaniu, czy podjęta ona została z zachowaniem reguł prowadzenia postępowania administracyjnego, ze szczególnym uwzględnieniem kwestii, czy materiał dowodowy zebrany w toku postępowania pozwalał na wydanie rozstrzygnięcia określonej treści. Sąd administracyjny kontroluje zatem prawidłowość postępowania i jego zgodność z treścią m.in. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. Należy mieć przy tym na uwadze, że art. 30 ust. 9 u.ś.r. wprowadza wyjątek od zasady sformułowanej w art. 30 ust. 1 u.ś.r., który stanowi, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie rodzinne, jest obowiązana do jego zwrotu.
Wydając decyzję uznaniową, jak w każdym przypadku organ ma obowiązek wszechstronnie zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy, a następnie uzasadnić wydane na jego podstawie rozstrzygnięcie. Jeżeli organ dochowa tych wymogów Sąd nie ma prawa do podważania decyzji organu.
Jak wyżej wskazano powołany art. 30 ust. 9 u.ś.r. nie określa szczegółowo przesłanek w oparciu, o które organ dokonuje tej oceny, wskazuje, że może tego dokonać ze względu na szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące rodziny.
W niniejszej sprawie organ I instancji dokonał tej oceny głównie w oparciu o przesłanki związane z sytuacją finansową skarżącej, a organ II instancji te ustalenia podzielił i zaakceptował.
W ocenie Sądu, organy obydwu instancji nieprawidłowo zebrały i oceniły materiał dowodowy, a w konsekwencji ustaliły w sposób mało wnikliwy stan faktyczny w tej sprawie, naruszając tym samym art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a w konsekwencji przedwcześnie uznały, że brak jest podstaw do zastosowania art. 30 ust. 9 u.ś.r.
W rozpoznawanej sprawie organy nie dokonały pogłębionej oceny całokształtu sytuacji rodzinnej skarżącej, skupiając się przede wszystkim na średnim miesięcznym dochodzie rodziny, który organ I instancji ustalił na kwotę 3.887,42 zł. Zdaniem Sądu, wiele elementów składających się na całościową sytuację skarżącej nie zostało wystarczająco starannie zbadanych. Jak wynika z akt sprawy skarżąca jest osobą starszą, niepełnosprawną i jak wskazuje niedowidzącą. Ze względu na stan zdrowia skarżącej opiekę nad nią sprawuje jej syn K. M., który pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Wymieniony nie był obecny przy przeprowadzaniu wywiadu w dniu 21 czerwca 2022 r., z którego w aktach sprawy znajduje się jedynie opinia pracownika socjalnego. Powołany wywiad środowiskowy został przeprowadzony w związku z ubieganiem się strony o zasiłek celowy na opał. Organ I instancji zwrócił się co prawda do skarżącej o przedstawienie sytuacji rodzinnej, a także przedłożenie rachunków potwierdzających ponoszone wydatki, ale skarżąca oświadczyła jedynie, że nie zbiera rachunków ani paragonów.
Organy obu instancji przyjęły, ze dochód miesięczny w rodzinie skarżącej wynosi 1.943,71 zł. Natomiast miesięczne wydatki wynoszą 1190 zł (gaz - 100,00 zł, energia elektryczna - 300,00 zł, wydatki na leki i leczenie 300,00 zł, woda - 20,00 zł, śmieci - 25,00 zł, telefon - 45,00 zł, alimenty płacone przez K. M. - 400,00 zł). Należy podkreślić, że organy wśród ponoszonych wydatków nie uwzględniły i nie wskazały żadnych kosztów wyżywienia. Sąd zwraca także uwagę, że z pisma skarżącej do tut. Sądu z dnia 1 maja 2023 r. wynika, że K. M. płaci alimenty na córki bliźniaczki w kwocie po 400 zł, a nie jak wynika z przyjętej przez organ w kwocie 400 zł. Powyższe wskazuje, że kwestia ustalonych wydatków rodziny skarżącej nie została przeprowadzona w sposób rzetelny oraz wnikliwy i nie pozwala na uzyskanie pełnego obrazu w tym zakresie. Już samo nieuwzględnienie w wydatkach kosztów miesięcznych ponoszonych na wyżywienie wskazuje na przeprowadzenie postępowania z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), której realizacja wymaga by organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
Powyższe okoliczności wskazują, że nie ustalono i nie wyjaśniono w sposób wszechstronny i rzetelny sytuacji faktycznej strony. Zdaniem Sądu organy rozstrzygając niniejszą sprawę dopuściły się naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a.), co finalnie prowadziło do naruszenia przepisów prawa materialnego, bowiem przedwcześnie wydano na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r. decyzję odmowną. Mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie wiadomo, czy prawidłowo ustalony stan faktyczny (właściwie ustalona wysokość ponoszonych wydatków) i wszechstronna analiza sytuacji skarżącej, której zabrakło, nie doprowadziłaby do podjęcia innego rozstrzygnięcia.
Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej winny uwzględnić uwagi poczynione wyżej przez Sąd, tj. szczegółowo i wnikliwie wyjaśnić okoliczności faktyczne istotne dla oceny sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej skarżącej i jej rodziny przeprowadzając szczegółowy wywiad środowiskowy. Mając na uwadze stan zdrowia skarżącej (niedowidzenie) wywiad powinien odbyć się w obecności syna sprawującego opiekę nad skarżącą. Rzetelne ustalenie sytuacji skarżącej jest niezbędne, aby finalnie określić, czy faktycznie nie występują okoliczności, o których mowa w art. 30 ust. 9 u.ś.r. do zastosowania umorzenia.
Mając powyższe na względzie sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) oraz art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. z uwagi na wniosek organu o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym i brak sprzeciwu skarżącej.
O kosztach nieopłacone pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, rozstrzygnięto w oparciu o art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265) i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68), w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2023 r. sygn. akt. SK 85/22, OTK-A 2023/41. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że niezależnie od tego, czy pomoc prawna jest udzielana z urzędu, czy z wyboru, przysługiwać powinno takie samo wynagrodzenie.