Uzasadnienie
Sygn akt II SA / Lu 371 / 04
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] marca 2004 r znak:[...] na mocy której odmówiono B. M. udzielenia pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. W motywach rozstrzygnięcia podano, iż skarżący zamieszkuje razem z konkubiną i jej synem. Także razem z nimi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W tej sytuacji kryterium dochodowe uprawniające do ubiegania się o pomoc społeczną wynosi 335,33 zł. Natomiast uzyskiwany w rodzinie dochód wynosi 1442, 32 zł. Na jedną osobę przypada zatem 480, 77 zł. Oznacza to przekroczenie kryterium dochodowego i wyklucza możliwość ubiegania się o bezzwrotna pomoc społeczną. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego B. M. poddał w wątpliwość ustalenia organu odwoławczego. Jego zdaniem zaskarżona decyzja nie zgadza się z prawda i stanem faktycznym. Jako wyssane z palca ocenił określenie wysokości jego dochodów.
Nie ma pieniędzy na chleb i zakup leków. Podkreślił, iż mieszka na stancji u obcych ludzi, nie żyje w konkubinacie, nie gospodaruje, a właściciel u którego mieszka – D. L. swoją ziemię oddał w dzierżawę. Nie ma z tego żadnej korzyści, a sam pracuje jako pomoc na budowie. Zaznaczył, iż od 1998 r jest zarejestrowany jako bezrobotny.
W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zarówno zaskarżona jak i poprzedzająca ją decyzja Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego mających wpływ na wynik sprawy. Należy przede wszystkim podkreślić, iż stosownie do art.1 ust.1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U z 1998 r Nr.64 poz.414 ze zmianami) pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Jej celem jest natomiast zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwienie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka. Powinna też w miarę możliwości doprowadzić do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz integracji ze środowiskiem (art.2 ust.1 ustawy).
Treść powyższych przepisów pozwala traktować pomoc społeczną jako jeden z elementów zabezpieczenia społecznego pojmowanego jako system urządzeń i świadczeń służących zaspokojeniu usprawiedliwionych potrzeb obywateli, którzy utracili lub doznali ograniczenia zdolności do pracy, albo zostali obciążeni nadmiernymi kosztami utrzymania rodziny. Oznacza to powinność państwa w zapewnieniu im pomocy w zakresie zapewnienia samodzielnej egzystencji, a wszelkie jej ograniczenia muszą mieć oparcie w przepisach ustawy. Jednym z nich jest sformułowane w art.4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe, jakie muszą spełniać osoby ubiegające się o świadczenia pieniężne.
W świetle powyższych uwag ustalenie, iż strona nie spełnia wymaganego kryterium, a w efekcie zostaje ich pozbawiona, wymaga dokładnego i starannego uzasadnienia, tak aby była ona przekonana, iż podnoszone przez nią okoliczności i argumenty zostały w odpowiedni sposób rozważone, a odmowa przyznania pomocy podyktowana jest jedynie treścią obowiązujących przepisów. Warunków tych nie spełnia zaskarżona decyzja, ani poprzedzająca ją decyzja Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Nie wyjaśniono przede wszystkim powodów jakie stanowiły podstawę wypowiedzi, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z J.L. i jej synem. Dla oceny tej okoliczności nie może być wystarczające poprzestanie na stwierdzeniu zawartym w aktualizacji wywiadu rodzinnego z dnia 11 marca 2004 r, iż wszyscy domownicy prowadzą " wspólną kuchnię ". Pomijając już, iż ustawa o pomocy społecznej w ogóle nie posługuje się takim pojęciem, to za trafny uznać należy pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 1996 r (sygn. akt II URN 56/ 95 OSNAPiUS 1996 poz.240), iż cechami prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, nie zarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą prowadzi się gospodarstwo domowe, a wszystko to dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuacje charakteryzują.
Wskazówki zawarte w powołanym orzeczeniu Sadu Najwyższego powinny stanowić miarę także dla rozstrzygnięcia w tej sprawie, tym bardziej, że w wywiadzie rodzinnym z dnia 1 kwietnia 1998 r znajduje się wzmianka o nie prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego z innymi członkami rodziny. Wprawdzie nie pozostaje ona w korelacji z innym zapisem tego wywiadu opisującym skład rodziny skarżącego jako jednoosobowy, to jednak rzeczą organów administracji było wyjaśnienie powstałych rozbieżności. Wbrew dyspozycji § 7 pkt.8 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 września 2001 r w sprawie wywiadu środowiskowego (rodzinnego) oraz rodzajów dokumentów wymaganych do przyznania renty rodzinnej (Dz. U Nr 114, poz.1220) akta sprawy nie zawierają zaświadczenia stosownego urzędu gminy o prowadzeniu gospodarstwa rolnego w hektarach przeliczeniowych przez D. Ł. Nie wiadomo zatem na czym opierały się organy administracji wliczając do dochodu rodziny dochód z tego gospodarstwa rolnego.
Wyjaśnień w tym względzie nie sposób doszukać się w uzasadnieniach decyzji odmawiających udzielenia pomocy skarżącemu.Warto przy tym podkreślić, iż decyzja organu I instancji w ogóle nie spełnia warunków określonych w art.107 § 1 kpa, co uniemożliwia jakąkolwiek kontrolę instancyjną. Uchybienia formalne decyzji organu I instancji winny skutkować jej uchyleniem przez organ odwoławczy.Jest on wprawdzie zobowiązany do merytorycznego rozpoznania sprawy, ale brak faktycznego uzasadnienia nie pozwalającego na wyjaśnienie rozstrzygnięcia organu I instancji musi skutkować wydaniem przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej.
Niezależnie od powyższych uwag należy podkreślić, iż przekroczenie kryterium dochodowego nie może oznaczać dla świadczeniobiorców definitywnej odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków pomocy społecznej. Z uwagi na doniosłe znaczenie pomocy społecznej określone w powołanych już przepisach art.1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, przewiduje ona możliwość udzielenia bezzwrotnego specjalnego zasiłku okresowego lub celowego na zasadach określonych w art.31a..Trafnie wykazał Naczelny Sąd Administracyjny, iż przepis ten nakłada na organy pomocy społecznej obowiązek rozważenia sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach przypadku szczególnie uzasadnionego w znaczeniu konieczności dokonania oceny, która powinna abstrahować od kwestii uzyskiwanego przez te osobę dochodu (wyrok z dnia 1 kwietnia 1998 r sygn. akt II S.A./ Łd 744/ 97 ONSA 1999/ 1/ 25). Brak jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie powoduje, iż zarówno decyzja Kolegium jak i organu I instancji nie mogą być uznane za prawidłowe.
Z tych względów na podstawie art.145 § 1 pkt.1lit.c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz.1270) zaskarżoną decyzję i decyzję organu I instancji należało uchylić.