Uzasadnienie
Decyzją z 30 stycznia 2023 r. Wójt Gminy Szastarka (dalej: "organ pierwszej instancji") na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 2 ust. 2, ust. 4, ust. 5, ust. 6, ust. 15, ust. 16 oraz art. 3 ust. 1 i ust. 3 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1630 - dalej jako "u.d.w."), odmówił S. K. (dalej: "strona", "skarżąca") przyznania prawa do dodatku węglowego.
W uzasadnieniu podał, iż w toku ponownie prowadzonego postępowania przeprowadził wywiad środowiskowy, podczas którego ustalono, że strona zajmuje jeden pokój na drugiej kondygnacji budynku mieszkalnego jednorodzinnego. Pomieszczenie to pełni funkcję kuchni z miejscem do spania. Jest zamykane drzwiami wewnętrznymi z kluczem. W pomieszczeniu znajduje się odrębne źródło ciepła zgłoszone do CEEB 28 sierpnia 2022 r. (piecokuchnia opalana węglem i drewnem). Pomieszczenie posiada licznik energii elektrycznej, której koszty zużycia ponosi strona. W pomieszczeniu brak bieżącej wody. Strona korzysta ze wspólnej łazienki i wspólnego korytarza. Do pomieszczenia prowadzą wspólne drzwi wejściowe i wspólna klatka.
W tych okolicznościach - zdaniem organu pierwszej instancji – nie można uznać, że zajmowany przez wnioskującą pokój stanowi odrębny lokal, co jest wymagane celem przyznania dodatku węglowego. Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy o własności lokali, samodzielnym lokalem mieszkalnym jest wydzielona trwałymi ścianami w obrębie budynku izba lub zespół izb, przeznaczonych na stały pobyt ludzi, które wraz z pomieszczeniami pomocniczymi służą zaspokajaniu ich potrzeb mieszkaniowych. Pomieszczenie zajmowane przez stronę nie spełnia natomiast tych warunków, co w ocenie organu uzasadniało odmowę przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia.
Od decyzji tej strona złożyła odwołanie podnosząc, że prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, niezależnie użytkując zajmowane przez siebie pomieszczenie, które ogrzewa piecem kaflowym. Nadto dodała, że choć w zajmowanym przez nią pomieszczeniu nie ma dostępu do bieżącej wody, korzysta z ujęcia wody we wspólnej łazience i partycypuje w pokrywaniu kosztów prądu i wody.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z 7 marca 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadniając swoje stanowisko Kolegium przytoczyło treść przepisów u.d.w. i wskazało, że w jego ocenie pomieszczenie użytkowane przez stronę nie spełnia wymogu samodzielności w rozumieniu przepisów ustawy z 24 czerwca 1994 r. o własności lokali. O tym, czy dany lokal może być uznany za samodzielny decyduje jego wydzielenie trwałymi ścianami w obrębie budynku, swobodny dostęp do niego właściciela, czy mieszkańca i możliwość korzystania z niego bez wymogu korzystania z innych samodzielnych lokali, co oznacza przeznaczenie lokalu do wyłącznego użytku jego właściciela (mieszkańca). Nie można natomiast mówić o samodzielności lokalu, który mimo wydzielenia trwałymi ścianami, do pełnienia przypisanej mu funkcji, wymaga korzystania z innych samodzielnych lokali.
W ocenie Kolegium, zajmowany przez stronę lokal nie spełnia powyższych wymogów, nie można bowiem uznać, iż nie stanowi on funkcjonalnie części składowej innego lokalu, nadto jego użytkowanie wiąże się z koniecznością korzystania z innych części budynku (łazienki, korytarza, klatki schodowej). Tym samym nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające przyznanie dodatku węglowego, ze względu na fakt, iż nie zostało wykazane, iż pomieszczenie zajmowane przez stronę spełnia wymogi uprawniające do stwierdzenia, iż stanowi odrębny lokal.
Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się skarżąca wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie i wyrażając niezadowolenie z zapadłego rozstrzygnięcia. Jej zdaniem decyzja ta jest wadliwa, szkodliwa i niesprawiedliwa, a działania organów uniemożliwiły jej zakup węgla po preferencyjnej cenie, co jest jawną dyskryminacją i naruszeniem praw konstytucyjnych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.- dalej "p.p.s.a.").
Przeprowadzona w tak zakreślonych ramach sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także z mocy art. 135 p.p.s.a. poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, doprowadziła sąd do uznania, że akty te nie odpowiadają prawu.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium, którym to rozstrzygnięciem Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania skarżącej dodatku węglowego. Przyczyną odmowy przyznania świadczenia było stwierdzenie przez organy obydwu instancji niespełnienie przez lokal zajmowany przez skarżąca warunku odrębności.
W ocenie sądu stanowiska tego nie sposób zaakceptować. Jest ono bowiem wynikiem nieprawidłowo zinterpretowanych przepisów u.d.w.
Mianowicie, regułą wyrażoną w art. 2 ust. 3a u.d.w. jest, że dodatek węglowy przysługuje na gospodarstwo domowe rozumiane jako gospodarstwo umiejscowione pod tym samym adresem. Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu, w przypadku, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania znajduje się więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek węglowy przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem. Niemniej jednak w ust. 3c do 3e ustawodawca wprowadził wyjątek od tejże zasady. Zgodnie z art. 2 ust. 3c u.d.w. w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 3a i 3b do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła.
Tak więc wyjątek ten donosi się między innymi do sytuacji, jaka ma miejsce w niniejszej sprawie. W sprawie bezspornym jest, że skarżąca na mocy ugody sądowej zajmuje jedno pomieszczenie (pokój) na drugiej kondygnacji w budynku mieszkalnym z możliwością korzystania z łazienki. Bezspornym jest, że pomieszczenie to pełni funkcję kuchni i pokoju. Znajduj się tam piec opalany węglem, które to źródło zostało zgłoszone przez stronę do CEEB 26 sierpnia 2022 r. Pomieszczenie jest zamykane wewnętrznymi drzwiami wyposażonymi w zamek z kluczem. Nie posiada ono dostępu do bieżącej wody, a strona korzysta z ujęcia wody we wspólnej łazience, położonej na parterze. Pozostałe pokoje w budynku zajmują mąż skarżącej oraz ich wspólny syn. Pomieszczenie to posiada odrębny licznik energii elektrycznej, a strona partycypuje w pokrywaniu kosztów wody i energii elektrycznej.
Bezspornym przy tym jest, że skarżąca prowadzi odrębne jednoosobowe gospodarstwo domowe.
Wreszcie bezspornym jest, że skarżąca starała się o wyodrębnienie zajmowanego przez siebie lokalu, składając 13 listopada 2022 r. do Starosty stosowny wniosek. W aktach sprawy brak dokumentów wskazujących na sposób zakończenia tego postępowania.
W takiej sytuacji - zdaniem Sądu – spełnione zostały warunki do przyznania wnioskowanego dodatku na podstawie art. 2 ust. 3d u.d.w. Bezspornym bowiem jest fakt istnienia odrębnych gospodarstw w odrębnych lokalach pod tym samym adresem, wykorzystujących oddzielne źródła ogrzewania. Powyższe jednoznacznie wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, z którego sporządzona została notatka służbowa.
W odniesieniu natomiast do przesłanki braku możliwości ustalenia odrębnego adresu miejsca zamieszkania w terminie do 30 listopada 2022 r. dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach – dostrzec należy, że skarżąca podjęła odpowiednie w tym celu kroki, które nie przyniosły żadnego rezultatu przed wskazana datą. W tym zakresie należy mieć na uwadze, że ustalenie numery porządkowego może nastąpić dopiero po wyodrębnieniu lokalu w danym budynku, co należy do kompetencji właściwego starosty. Bezspornym zatem jest, że skarżąca zajmuje lokal, dla którego nie było możliwe we wskazanym wyżej terminie, ustalenie odrębnego adresu.
Tym samym sąd nie podziela argumentacji Kolegium, które w swoich rozważaniach poprzestało w zasadzie na jednej kwestii, tj. stwierdzeniu, że lokal skarżącej nie stanowi lokalu samodzielnego z uwagi na brak łazienki oraz wspólny korytarz i schody oraz drzwi wejściowe.
W ocenie Sądu zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala dojść do takiego wniosku, gdyż lokal ten stanowi miejsce zaspokajania potrzeb jednoosobowego gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącą. Skarżąca gospodaruje odrębnie od innych mieszkańców domu, dzieląc jedynie z nimi łazienkę oraz części wspólne (korytarz, klatka schodowa).
W tym kontekście przypomnieć należy, że art. 2 u.d.w. uległ nowelizacji odnoszącej się właśnie do sytuacji zamieszkiwania pod jednym adresem więcej niż jednego gospodarstwa domowego. Finalnie nowelizacją, obowiązującą od 3 listopada 2022 r., rozszerzono prawo do przedmiotowego świadczenia przyjmując, że przysługuje ono również gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach.
Ustawodawca nie wprowadził przy tym forsowanego przez organy wymogu, aby okoliczność braku możliwości ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania miała być ustalona na skutek podjęcia przez stronę formalnych kroków prowadzących do wydania zaświadczenia o samodzielności lokalu, złożenia wniosku o nadanie numeru porządkowego bądź też potwierdzenia innym, konkretnym dowodem. Przepisy u.d.w. nie wymagają też wszczęcia procedury o wydzielenie odrębnego lokalu (por. wyroki WSA w Gliwicach: z 11 maja 2023 r. sygn. II SA/Gl 355/23; z 8 maja 2023 r. sygn. II SAB/Gl 24/23 oraz wyrok WSA w Łodzi z 23 maja 2023 r. sygn. I SA/Łd 299/23).
Brak możliwości spełnienia forsowanego przez organy warunku, wynika również z tego, że przywołana nowelizacja weszła w życie 3 listopada 2022 r., co w istocie czyni niemożliwym zainicjowanie i przeprowadzenie postępowań w zakresie ustalenia odrębności lokalu, a następnie ustalenia odrębnego adres w terminie do dnia 30 listopada 2022 r., do którego to dnia można było złożyć wniosek o wypłatę dodatku węglowego.
W konsekwencji stwierdzić należało, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 3d w zw. z art. 2 ust. 3c u.d.w, poprzez ich nieprawidłową wykładnię, a w następstwie tego organy naruszyły również art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. i wymienione naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Wobec tego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji.
O wynagrodzeniu adwokata, świadczącego pomoc prawną z urzędu, sąd orzekł natomiast na podstawie art. 250 § 1 P.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt.1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U z 2019 r. poz.
- 18) przyznając mu wynagrodzenie w kwocie 590,40 zł brutto, mając na względzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt. SK 78/21 (OTK-A 2023, nr 20).
Rozpoznając ponownie sprawę organ pierwszej instancji będzie miał na uwadze poczynione powyżej rozważania, z uwzględnieniem dokonanej przez sąd wykładni art. 2 u.d.w. w związku z art. 153 p.p.s.a. Organ ten winien przyjąć ustalenia poczynione w ramach przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, tj. fakt prowadzenia przez skarżącą w samodzielnym lokalu mieszkalnym jednoosobowego gospodarstwa domowego, które ogrzewa się oddzielonym źródłem ciepła i zasilane jest paliwem stałym. Nadto, winien uwzględnić rozważania dotyczące braku konieczności wyodrębnienia osobnego adresu miejsca zamieszkania i przyznać skarżącej wnioskowany dodatek węglowy, gdyż z przyczyn obiektywnych nie było możliwe w terminie do 30 listopada 2022 r. ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla gospodarstwa domowego skarżącej.