Uzasadnienie
Decyzją z dnia 30 marca 2022r., znak: SK0.4004.ŚW/1161/21/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej po rozpatrzeniu odwołania S. K., reprezentowanego przez radcę prawnego M. A. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2.003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r., poz. 111 z późn. zm.), dalej jako "u.ś.r." - uchyliło odmowną decyzję Wójta Gminy Rossosz z dnia 12 listopada 2021r., Nr OPS.8252.3b.2021 i przyznało S. K. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, F. K., od dnia 1 listopada 2021r. na czas nieokreślony.
W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek skarżącego z 1 kwietnia 2021r. Powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji było przede wszystkim to, że niepełnosprawność matki skarżącego powstała w późniejszym wieku, a więc nie zachodzi przesłanka z art. 17 ust. 1 b u.ś.r.
Kolegium uznało stanowisko organu I instancji za wadliwe. Podniosło, że w wyroku z 21 października 2014r., K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. - w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności - jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z tym należało rozpoznać wniosek skarżącego z pominięciem tego kryterium.
Rozpatrując sprawę merytorycznie Kolegium stwierdziło, że zachodzą przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uzasadniające przyznanie skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.
Otóż matka skarżącego, F. K. ma 93 lata /ur. 1 kwietnia 1928r./, jest wdową i legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Białej Podlaskiej z dnia 14 września 2005r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe oraz orzeczeniem lekarza rzeczoznawcy KRUS z dnia 10 października 2019r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji.
W toku wywiadu środowiskowego w dniu 9 listopada 2021r. stwierdzono, że matka skarżącego jest po zawale serca, cierpi na chorobę Alzheimera, na niedookreślone zaburzenia psychotyczne, nadciśnienie tętnicze, chorobę niedokrwienną serca i cukrzycę typu II. Lekarz stwierdził ponadto (zaświadczenie z 21 października 2021r.), że wymaga ona stałego leczenia, przestrzegania zaleceń dietetycznych i kontroli w poradniach specjalistycznych, jak poradnia zdrowia psychicznego, diabetologiczna, czy kardiologiczna. Matka skarżącego większość czasu spędza leżąc w łóżku zaopatrzonym w materac przeciwodleżynowy, jest zaopatrzona w podkłady, pampersy, myjki i kosmetyki typu sudocrem, czy pianka do mycia bez konieczności spłukiwania.
Skarżący jest kawalerem i mieszka z matką sprawując nad nią opiekę. Opieka polega na przygotowywaniu jej posiłków, karmieniu, czynnościach pielęgnacyjnych, jak mycie, masaż ciała, wcieranie kremów lub zmiana pampersów, a także na zmienianiu pozycji ciała matki oraz na podawaniu jej leków, mierzeniu ciśnienia i poziomu cukru. Skarżący zajmuje się również typowymi czynnościami domowymi, jak sprzątnie i pranie.
Kolegium ustaliło ponadto, że w tym samym domu mieszka również siostra skarżącego - B. K., która również jest chora - od czerwca 2018r. leczy się z powodu nowotworu piersi, była operowana, leczona chemioterapią i radioterapią. (karta informacyjna z leczenia w M. Szpitalu Wojewódzkim im. św. J. P. II w S. z dnia 29 października 2019r.); obecnie jest pod opieką Poradni Onkologicznej w S., w której ma wizyty co trzy miesiące. Nie jest w stanie pomagać finansowo bratu, gdyż należy do Zgromadzenia Sióstr Służek NMPN i utrzymuje się z pieniędzy tego Zgromadzenia. Z powodu stanu zdrowia nie jest również w stanie osobiście, stale, opiekować się matką - po usunięciu węzłów z lewej ręki nie może utrzymać matki, a poza tym odczuwa skutki uboczne chemioterapii; opiekuje się matką jedynie podczas nieobecności brata, ale robi to z pomocą sąsiadki.
W tym stanie faktycznym Kolegium stwierdziło, że zachodzą przesłanki do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, dlatego uchyliło odmowną decyzję organu I instancji i orzekło co do istoty sprawy (art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.).
Przyznając świadczenie od 1 listopada 2021r., a nie od daty wniosku tj. od 1 kwietnia 2021r., Kolegium wyjaśniło, że do dnia 31 października 2021r. skarżący pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy, przyznany mu decyzją z 6 listopada 2020r., co stanowiło przeszkodę przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego za ten sam okres. Kolegium wskazało, że wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżący wniósł o uchylenie tej decyzji - pismem z 3 lutego 2022r. Kolegium przekazało ten wniosek na podstawie art. 65 k.p.a. organowi I instancji. Postanowieniem z dnia 28 lutego 2022r. organ odmówił wszczęcia postępowania w tej sprawie; postanowienie to z upływem 14 marca 2022r. stało się ostateczne, gdyż skarżący nie wniósł od niego zażalenia mimo, że działał przez zawodowego pełnomocnika, a więc osobę, która powinna mieć rozeznanie co do warunków przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i ewentualnych konsekwencji, które mogły wiązać z rozstrzygnięciem tej treści, jaką zawiera to postanowienie.
Zgodnie z art. 110 w związku z art. 126 k.p.a. Kolegium związane było wydanym postanowieniem. Wynik postępowania mającego na celu uchylenie decyzji organu I instancji z dnia 6 listopada 2020r. przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, którego przebieg i rezultat był zależny wyłącznie od skarżącego, jako że było to postępowanie odrębne, na gruncie niniejszej sprawy przesądził o braku możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku o to świadczenie, czyli od 1 kwietnia 2021r.
Dodatkowo Kolegium wyjaśniło, że świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane na czas nieokreślony, ponieważ orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności matki skarżącego zostało wydane na stałe, a lekarz rzeczoznawca KRUS stwierdził, że jest ona trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji.
Świadczenie przyznano w ustawowej wysokości, wyjaśniając że zgodnie z art. 17 ust. 3 i 3d u.ś.r. i stosownymi obwieszczeniami Ministra Rodziny i Polityki Społecznej w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w 2021r. wynosi ono 1.971 zł, zaś w 2022r. - 2.119 zł.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie S. K., reprezentowany przez radcę prawnego B. S. - P. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji w części określenia daty początkowej przyznanego prawa poprzez przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego od 1 kwietnia 2021r.
Zarzucił jej wydanie z naruszeniem przepisów: art. 24 ust. 2 u.ś.r., art. 27 ust. 5 u.ś.r. i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. art. 17 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. poprzez pominięcie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń.
W uzasadnieniu wyjaśnił, że składając wniosek o przyznanie mu świadczenia pielęgnacyjnego oświadczył, że w przypadku przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje on z pobieranego specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Następnie podniósł, że w świetle art. 24 ust. 2 u.ś.r. świadczenie ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Skarżący w kwietniu 2021r. złożył wniosek o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego, organ nie wzywał go przy tym do uzupełnienia jakiejkolwiek dokumentacji, a więc powinno być ono mu przyznane od daty złożenia wniosku tj. od 1 kwietnia 2021 r.
Organ błędnie przyjął, że sam fakt pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Pominięto, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń. Przytaczając obszerny fragment wyroku NSA z 5 października 2018r., I OSK 2763/17 dotyczący zasad wykładni przepisów, pełnomocnik skarżącego podniosła, że organ błędnie zastosował w sprawie jedynie wykładnię językową przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. z pominięciem wyników wykładni systemowej i funkcjonalnej. Tymczasem właściwa wykładnia tego przepisu wymagała uwzględnienia treści art. 27 ust. 5 u.ś.r., jak i funkcji obydwu tych przepisów.
Ponadto względy celowościowe nakazywały wziąć pod uwagę skutki niekonstytucyjności regulacji prawnej, która wcześniej, z dniem 1 lipca 2013 r., pozbawiła świadczenia pielęgnacyjnego osoby, które nabyły do niego prawo przed wprowadzeniem bardziej restrykcyjnych przepisów (wyrok TK z dnia 5 grudnia 2013r. sygn. akt K 27/13). Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku podzielił więc stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, której wcześniej prawo to odebrano regulacją niekonstytucyjną, "przymuszając" niejako do ubiegania się o świadczenie mniej korzystne (zasiłek dla opiekuna), a którego uzyskanie jest z kolei przesłanką uniemożliwiającą powrót do uzyskiwania świadczenia poprzedniego (świadczenia pielęgnacyjnego). W sytuacji zbiegu po stronie tego samego podmiotu uprawnień do obydwu tych świadczeń znajduje zastosowanie przepis art. 27 ust. 5 u.ś.r., a więc prawo wyboru jednego ze świadczeń.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Skarga podlega oddaleniu.
W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że sąd stosownie do swojej kognicji kontroluje zgodność z prawem m.in. decyzji administracyjnych pod względem ich zgodności z prawem. Kontrola ta obejmuje legalność zaskarżonych decyzji, a więc prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni.
Przedmiotem żądania skarżącego, wyrażonego we wniosku wszczynającym postępowanie administracyjne było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną mamą. Wniosek ten podlegał rozpatrzeniu w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (powoływanej wyżej jako u.ś.r.), w szczególności jej art. 17.
W przedmiotowej sprawie Kolegium przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne prawidłowo oceniając, że spełnił on wszystkie przesłanki do jego uzyskania.
Kwestią sporną pozostaje wyłącznie istnienie przesłanki negatywnej, określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., a w konsekwencji - od kiedy świadczenie powinno być przyznane skarżącemu.
Zdaniem Kolegium, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje skarżącemu dopiero od 1 listopada 2021r., a więc od chwili, gdy ustało prawo skarżącego do specjalnego zasiłku opiekuńczego, przyznanego mu decyzją z 6 listopada 2020r. (do 31 października 2021r.). Skarżący podnosi natomiast, że przedmiotowe świadczenie powinno zostać mu przyznane od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego tj. od 1 kwietnia 2021r.
W ocenie Sądu stanowisko skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. specjalnego zasiłku opiekuńczego. W myśl tego unormowania nie można w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Potwierdzeniem powyższego jest treść normy prawnej zawartej w art. 27 ust. 5 u.ś.r., która wprost potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z jego wyborem. Przywołane unormowania mają jeden wspólny cel w postaci uniemożliwienia kumulatywnego pobierania świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, wymagającym stałej lub długotrwałej opieki. Nie jest więc możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym skarżący posiadał jednocześnie prawo do zasiłku dla opiekuna, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres.
Wbrew zarzutom skargi, powyższe stwierdzenie w żaden sposób nie stoi w sprzeczności z treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r., który stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Odnosząc się do treści tego przepisu, należy wskazać, że sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się" tylko w sytuacji, gdy w miesiącu złożenia wniosku spełnione są wszystkie przesłanki pozytywne i nie występują przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i zasiłku dla opiekuna, warunkiem przyznania nowego świadczenia jest nie tylko rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, lecz zmaterializowanie się tego oświadczenia w postaci ustania dotychczasowego prawa. Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (por. wyroki WSA w Olsztynie z 21 stycznia 2020 r. II SA/Ol 995/19 oraz z 28 września 2021 r., II SA/Ol 718/21).
Bezsporne jest, że prawo skarżącego do specjalnego zasiłku opiekuńczego ustało dopiero z końcem okresu, w którym pobierał ten zasiłek, tj. 1 listopada 2021r. W niniejszej sprawie oznaczało to, że dopiero od dnia 1 listopada 2021 r. skarżącemu nie przysługiwało prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego i dopiero od tej daty przestała istnieć negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Kolegium słusznie więc przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne od tej daty, gdyż nie było możliwe przyznanie mu spornego świadczenia za okres wcześniejszy, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. i art. 24 ust. 2 u.ś.r. są więc niezasadne.
Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.