Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r. znak: [...] przyznającą R. B. zasiłek pielęgnacyjny na czas nieokreślony od dnia 1 listopada 2005 r.
Odwołując się od powyższej decyzji R. B. stwierdziła, że prawo do dodatku pielęgnacyjnego uzyskała na stałe wraz z ukończeniem 75 roku życia. Wniosek o przyznanie zasiłku złożyła w listopadzie 2005 r., ponieważ nie została poinformowana przez ZUS o zmianie organu wypłacającego świadczenie i o tym, że należało złożyć nowy wniosek o jego przyznanie. Jej zdaniem zasiłek powinien być wypłacany od dnia 1 września 2005 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało odwołanie za nieuzasadnione. Nie poddając w wątpliwość przesłanek uprawniających do uzyskania zasiłku, organ odwoławczy zaznaczył, że ustalenie daty przyznania świadczenia jest prawidłowe. Postępowanie w sprawie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego wszczyna się na podstawie wniosku złożonego w organie właściwym ze względu na miejsce zamieszkania strony, sporządzonym na druku zgodnym ze wzorem określonym w Rozporządzeniu Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U Nr 105, poz. 881 ze zmianami).
Zgodnie z art. 61 § 3 kpa za datę wszczęcia postępowania na żądanie strony uważany jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Prawo do zasiłku powstaje od pierwszego dnia miesiąca w którym do właściwego organu został złożony odpowiedni wniosek (art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych).
R. B. wniosek złożyła w dniu 23 listopada 2005 r. Prawidłowo zatem prawo do zasiłku ustalono na dzień 1 listopada 2005 r.
Kolegium podkreśliło, że zgodnie z art.50 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku zmiany podmiotu realizującego świadczenia rodzinne obowiązek poinformowania o tym fakcie osoby otrzymującej świadczenie spoczywa na podmiocie dotychczas je realizującym. W przypadku odwołującej się dotyczy to Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który do 31 sierpnia 2005 r. wypłacał zasiłek pielęgnacyjny przy emeryturze męża - S. B..
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego R. B. podtrzymała zarzuty podniesione w odwołaniu od decyzji. Tłumaczyła, że nie została poinformowana przez ZUS o zmianie podmiotu wypłacającego świadczenie. Dopiero w listopadzie 2005 r., gdy zorientowała się, że zasiłek nie jest jej wypłacany złożyła stosowny wniosek. Dowodziła, że zasiłek ma charakter obligatoryjny, a skoro spełnia warunki do jego przyznania (ukończenie 75 lat), powinien zostać on wypłacony także za miesiące wrzesień i październik 2005 r.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wnosiło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Argumentacja skarżącej jest przekonująca.
W sprawie bezspornym jest, że spełnia ona przesłanki uprawniające do otrzymywania zasiłku pielęgnacyjnego. Nie jest tez podważana okoliczność, że wniosek o przyznanie zasiłku został złożony w dniu 23 listopada 2005 r. Jednak wniosków jakie wywiodły z tego stanu organy administracji publicznej nie można uznać za prawidłowe.
Stosownie do art.16 ust.2 pkt.3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U Nr 228, poz. 2255 ze zmianami) zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie, która ukończyła 75 lat. Rację ma organ odwoławczy, kiedy twierdzi, że powyższe świadczenie nie jest przyznawane z urzędu, ale dla ustalenia do niego prawa niezbędne jest złożenie odpowiedniego wniosku. Wówczas znajduje zastosowanie ogólna reguła wynikająca z art. 24 ust.2 ustawy, według której przysługuje ono od pierwszego dnia miesiąca w którym wniosek taki został złożony. W sprawie niniejszej jednak prawo do zasiłku pielęgnacyjnego nie zostało ustalone decyzją Wójta Gminy, ale orzeczeniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na którą powołuje się skarżąca. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie Zakładu z dnia 23 listopada 2005 r., w którym stwierdzono, że zasiłek pielęgnacyjny na żonę pobierał przy swojej emeryturze S. B..
Zasiłek był wypłacany do dnia 31 sierpnia 2005 r. Ponieważ brak jest w aktach sprawy orzeczenia ZUS – u, nie można ustalić, kiedy prawo do niego zostało ustalone. Biorąc jednak pod uwagę, że świadczenie w postaci zasiłku pielęgnacyjnego ma charakter obligatoryjny, gdy osoba ubiegająca się o jego przyznanie spełnia określone ustawą przesłanki, to bez znaczenia pozostaje dla ustalenia początkowego okresu rozpoczęcia jego wypłaty data ponownego złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia. Decyzja organu uprawnionego do wypłaty świadczenia nie ustaliła bowiem na nowo tego prawa, ale potwierdziła istnienie ciągłości w zakresie osiągnięcia wieku 75 lat uprawniającego do wypłaty zasiłku. Wbrew ocenie organu odwoławczego wniosek skarżącej z dnia 23 listopada 2005 r. nie spowodował wszczęcia postępowania w odrębnej sprawie, ale oznaczał jedynie kontynuację świadczenia. Początek terminu wypłaty zasiłku przypada zatem na miesiąc wrzesień 2005 r.
Powyższe zapatrywanie nie pozostaje w sprzeczności z treścią art.50 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nakazującego, w razie zmiany podmiotu realizującego świadczenie rodzinne, obowiązek poinformowania o tym fakcie osoby otrzymującej świadczenie przez podmiot dotychczas je realizujący. Zaniedbania właściwych organów w tym zakresie są istotnym naruszeniem zasady wyrażonej w art. 9 k.p.a, mówiącej nie tylko o obowiązku informowania stron o wszelkich okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, ale wręcz ustalającej pozytywny obowiązek czuwania nad tym, by strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, co wyraża się m.in. w udzielaniu wszelkich niezbędnych wyjaśnień. Zasada ta ma w postępowaniu administracyjnym na tyle fundamentalne znaczenie, iż tylko jej naruszenie może przynieść w rezultacie uchylenie decyzji administracyjnej szczególne wówczas, gdy z okoliczności sprawy wynika, że to właśnie błędna informacja lub jej brak spowodowały zachowanie strony przynoszące w rezultacie niekorzystne dla niej skutki (por. wyrok SN z dnia 23 lipca 1992 r. III ARN 40/92 PiP 1993/3/110 z glosą Wojciecha Tarasa).
Strona postępowania nie może ponosić negatywnych następstw uchybień organów administracji publicznej (wyrok NSA z dnia 9 listopada 1987r. III SA 702/87 ONSA 1987/2/79). Jeśli zatem ZUS jako podmiot dotychczas realizujący świadczenie nie wykonał obowiązku wynikającego z art.50 ust.1 ustawy, na organie przejmującym kompetencje w tym zakresie spoczywał obowiązek wyeliminowania powstałych na tym tle wadliwości. Jeśli organ właściwy do wypłaty zasiłku w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych wad tych nie usuwa, także narusza prawo w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Z tych względów na podstawie art.145 § 1 pkt.1 lit.c) i art.135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zmianami) należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy.