Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 27 marca 2009 r. oddalił skargę J.M. i E.M.. E.M. wezwany do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia sporządzanym na skutek zgłoszonego żądania złożył na urzędowym formularzu PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od jej uiszczenia. Z uzasadnienia wniosku wynika, iż czteroosobowa rodzina wnioskodawcy, w tym jego żona i dwie dorosłe córki utrzymuje się z kwoty [...] zł pochodzącej z czynszu najmu budynku gospodarczego. Wnioskodawca z żoną chorują i nie mają możliwości zarobkowych. Zapłata żądanej kwoty pozbawi wnioskodawcę środków na utrzymanie, które i tak są bardzo skromne. Według złożonego oświadczenia majątek wnioskodawcy stanowi jedynie dom o powierzchni [...] m2. W myśl art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
W związku z tym, że złożone na urzędowym formularzu PPF oświadczenie w ocenie referendarza sądowego okazało się niewystarczające, co do prawidłowej oceny sytuacji finansowej oraz możliwości płatniczych wnioskodawczyni, stwierdzono, że zachodzi konieczność doprecyzowania jej sytuacji finansowej poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Złożone przez wnioskodawcę na urzędowym formularzu oświadczenie nie zawierało m.in. informacji o stałych kosztach utrzymania koniecznego jak również nie wskazywało na rodzaj i powierzchnię wszystkich posiadanych nieruchomości, na co mogłaby wskazywać lektura akt sprawy. Zbadania wymagała również sytuacja finansowa związana z uzyskiwanymi dochodami.
W związku z tym, wezwano wnioskodawcę do nadesłania: odpisów swoich zeznań podatkowych i żony za 2008 r., wyciągu ze swoich rachunków bankowych i żony z ostatnich 3 miesięcy, oświadczenia wykazującego jakie i w jakiej wysokości miesięcznie są stałe konieczne wydatki związane z utrzymaniem wnioskodawcy jak i wspólnego gospodarstwa domowego (np. czynsz, energia elektryczna, gaz, woda, ścieki, ogrzewanie, telefon, wydatki na żywność, leczenie), oświadczenia wskazującego na rodzaj i powierzchnię wszystkich posiadanych nieruchomości przez osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym (np. budynek sklepu będący przedmiotem postępowania). Wezwanie to było opatrzone pouczeniem, iż jego nie wykonanie w terminie siedmiu dni skutkować może odmową przyznania prawa pomocy. Wezwanie to po dwukrotnym zawiadomieniu adresata (awizowano w dniu 29 kwietnia 2009 r. i w dniu 7 maja 2009 r.) zostało zwrócone do tut. sądu jako niepodjęte w terminie (k. nr 41).
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie stwierdził, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Strona wnosząc o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – art. 245 § 3 ppsa. Podkreślenia wymaga, iż przyznanie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w zakresie całkowitym lub częściowym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe, z przyczyn niezależnych od niej lub spowodować może uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony.
Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli faktycznie inni obywatele. Składane przez stronę skarżącą oświadczenie stanowi środek dowodowy, za pomocą którego strona wykazuje zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, dlatego powinno ono zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach oraz o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 ppsa). W rozpoznawanej sprawie ten warunek nie został spełniony. Strona skarżąca dochodząc swego prawa na drodze sądowej może ubiegać się o przyznanie jej prawa pomocy, jednak dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, regulującymi instytucję prawa pomocy – między innymi wymogu unormowanego w art. 252 § 1 w związku z art. 255 ppsa. Złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy nie odpowiadał obowiązkom wynikającym z treści zacytowanych wyżej przepisów i nie pozwalał na stwierdzenie, iż strona skarżąca wykazała, że nie może w ogóle ponieść kosztów sądowych toczącego się postępowania.
Sytuacja finansowa strony musiała być zbadana tym bardziej, że wnioskodawca w złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu podał tak niską kwotę uzyskiwanych przez jego czteroosobowe wspólne gospodarstwo domowe dochodów przez co nie można go było obdarzyć wiarą. Dlatego też konieczne było wezwanie strony do nadesłania ww. dodatkowych dokumentów.
Stosownie do treści art. 73 ppsa w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających tj. adresatowi osobiście, dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było - administracji domu lub dozorcy, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, które umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W przypadku niepodjęcia pisma w terminie siedmiu dni pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy.
Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia tego okresu. Zważywszy na powyższe, wystosowane do wnioskodawcy wezwanie uważa się za doręczone z dniem 13 maja 2009 r., w tym dniu następuje fikcja prawna doręczenia. Od tego dnia należy liczyć bieg terminu na dokonanie czynności analogicznie do sytuacji, jak gdyby w tym dniu nastąpiło doręczenie pisma. Wobec tego wyznaczony siedmiodniowy termin do dokonania wymienionych w ww. wezwaniu czynności upłynął bezskutecznie w dniu 20 maja 2009 r. Wnioskodawca nie wykonując wezwania do nadesłania dodatkowych dokumentów źródłowych nie wykazał by zachodziły przyczyny uzasadniające przyznanie jemu prawa pomocy. Uniemożliwiło to referendarzowi sądowemu pełną i rzetelną analizę braku możliwości poniesienia przez wnioskodawcę kosztów sądowych w tej sprawie.
Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, należało orzec jak na wstępie.