Uzasadnienie
Decyzją z 10 marca 2023 r., znak: SKO.II.41/292/ŚR/2023, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 5 pkt 6 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, dalej: u.ś.r.) oraz art. 2 ust. 1 i art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 103), po rozpoznaniu odwołania O. Z., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Chełmie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Siedliszcza z 16 grudnia 2022 r., znak: OPS.4122.87.2022 odmawiającą O. Z. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem R. Z..
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że w przypadku obywatela ukraińskiego, który zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny w okresie 18 miesięcy, licząc od dnia 24 lutego 2022 r. Do określenia okresu pobytu uznawanego za legalny stosuje się art. 57 § 3 k.p.a. Z kolei zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - odpowiednio na zasadach i w trybie określonych w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy".
Następnie Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 oraz art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. i podniosło, że O. Z. w dniu 16 listopada 2022 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem R. Z., ur. [...] r. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Chełmie z dnia 26 października 2022 r. mąż wnioskodawczyni został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do 31 października 2023 r., przy czym nie ustalono, od kiedy istnieje niepełnosprawność i wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 17 października 2022 r. Ponadto z dołączonych do akt sprawy zaświadczeń wynika, że R. Z. legitymuje się pierwszą grupą inwalidzką (A), bezterminowo z powodu niepełnosprawności, która istnieje od urodzenia (zaświadczenie Ministerstwa Ochrony Zdrowia Ukrainy z dnia [...] r., Nr [...]), zaś O. Z. z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem ma przyznaną pomoc kompensacyjną na okres od 17.10.17 do 17.10.42 r. (zaświadczenie z dnia [...] r., Nr [...]).
Kolegium dodało, że w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 6 grudnia 2022 r. pracownik socjalny ustalił, że rodzina składa się z sześciu osób, w tym dwojga małoletnich dzieci ([...]), pełnoletniej córki i babci. Rodzina przybyła do Polski z powodu konfliktu zbrojnego na Ukrainie i zamieszkuje od maja 2022 r. pod adresem C. A, w domu udostępnionym w ramach zakwaterowania i wyżywienia obywatelom z Ukrainy. Rodzina utrzymuje się ze świadczeń rodzinnych, świadczenia 500+ oraz świadczeń przyznanych przez organy ukraińskie: świadczenia kompensacyjnego z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną, renty inwalidzkiej i emerytury. R. Z. [...]) jest osobą niepełnosprawną od urodzenia, legitymuje się I grupą inwalidzką orzeczoną bezterminowo. Niepełnosprawny choruje na reumatoidalne zapalenie stawów, cierpi na przykurcze górnych i dolnych kończyn, ponadto ma wstawioną endoprotezę stawu biodrowego.
W wyniku schorzeń obie nogi ma sztywne w kolanach, porusza się o lasce, utyka. Pomimo trudności w poruszaniu się jest w stanie pokonać schody prowadzące do mieszkania i prowadzić samochód, którym porusza się w celu załatwienia spraw urzędowych, w tym wyjeżdża na Ukrainę. W wyjazdach towarzyszy mu żona lub córka. Opiekę nad niepełnosprawnym sprawuje żona O. ([...]). Opieka polega na pomocy w utrzymaniu higieny osobistej, ubraniu się, przygotowaniu posiłków, praniu, sprzątaniu. Niepełnosprawny samodzielnie przyjmuje leki, spożywa posiłki, porusza się po domu i posesji. Wnioskodawczyni pracowała zawodowo w latach 2010-2012, zaś w okresie 2012-2017 pracowała dorywczo i zajmowała się wychowywaniem małoletnich dzieci. Wnioskodawczyni może liczyć na pomoc starszych dzieci, w tym córki, która cały czas przebywa w domu i pomaga również w opiece nad prababcią oraz młodszym rodzeństwem.
Kolegium uznało, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, pomimo częściowo błędnej argumentacji organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że Burmistrz niezasadnie zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13, orzekł, że przepis ten w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kolegium podzieliło ugruntowane już stanowisko sądów administracyjnych, że nie można pominąć orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, które z dniem jego ogłoszenia obaliło domniemanie konstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w tym konkretnym zakresie, w jakim wyrokował Trybunał Konstytucyjny. Obowiązkiem organu było zatem rozpatrzenie wniosku strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o treść normy zawartej w art. 17 u.ś.r., z pominięciem zastrzeżenia z art. 17 ust. 1b tej ustawy dotyczącego wieku, w którym osoba stała się niepełnosprawna. W konsekwencji organ pierwszej instancji nie mógł odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z uwagi na to, że niepełnosprawność powstała w wieku późniejszym niż wskazany w tym przepisie.
Według Kolegium za prawidłowością odmowy przyznana skarżącej wnioskowanego świadczenia przemawia natomiast ocena charakteru sprawowanej przez nią opieki nad mężem i brak związku pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem aktywności zawodowej a sprawowaniem tej opieki oraz posiadane przez wnioskodawczynię prawo do świadczenia kompensacyjnego przyznane przez organy ukraińskie w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.
Organ wyjaśnił, że bezspornie O. Z. jako żona niepełnosprawnego należy do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, zgodnie z art. 128 w związku z art. 23 i art. 27 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Kolegium również nie zakwestionowało, że mąż strony jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, ponieważ stwierdził to uprawniony do tego organ w orzeczeniu z dnia 26 października 2022 r., jednakże, w ocenie Kolegium, orzeczenie to samo w sobie nie przesądza o tym, że skala tej niepełnosprawności jest taka, że wymaga od skarżącej rezygnacji z zatrudnienia. Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika jednoznacznie, że warunkiem uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja lub niepodejmowanie przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną w zakresie niepozwalającym na podjęcie jakiejkolwiek pracy.
Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, który uniemożliwia wykonywanie pracy zarobkowej. Sam brak aktywności zawodowej lub jej zaprzestanie jako taki nie może być automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją bądź z niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy. Aby można było mówić o zaistnieniu związku przyczynowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej (rezygnacją/niepodejmowaniem zatrudnienia), a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, stopień niepełnosprawności tej osoby, a przede wszystkim zakres wykonywanej przez opiekuna opieki nad podopiecznym, musi być na tyle absorbujący, że uniemożliwia on opiekunowi wykonywanie aktywności zawodowej, tj. podjęcie przez opiekuna jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Oceniając charakter sprawowanej przez O. Z. opieki nad mężem, Kolegium stwierdziło, że zakres tej opieki nie uniemożliwia jej podjęcia pracy, choćby w niepełnym wymiarze. Z akt sprawy wynika bowiem, że niepełnosprawny wiele czynności jest w stanie wykonać samodzielnie. W szczególności nie jest osobą leżącą, nie wymaga karmienia, podawania lekarstw ani pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych. Jest zatem osobą w miarę samodzielną w czynnościach dnia codziennego i nie wymaga nieustannej opieki, o czym świadczy również fakt, że niepełnosprawny prowadzi samochód i wyjeżdża za granicę. Stan ten potwierdza również zakres czynności wykonywanych przez wnioskodawczynię, która pomaga mężowi w higienie osobistej i ubraniu się, robi zakupy, sprząta mieszkanie oraz przygotowuje posiłki. Czynności te sprowadzają się głównie do prowadzenia gospodarstwa domowego i nie wymagają od strony całodobowej dyspozycyjności, gdyż są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane również przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu.
Tymczasem, aby można było mówić o opiece w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., musi ona być stała lub długoterminowa. Określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Zakres czasowy opieki wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Ponadto istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. W tych okolicznościach, zdaniem Kolegium, zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez wnioskodawczynię nad mężem nie wymaga od niej całkowitej rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, zwłaszcza, że w opiekę nad niepełnosprawnym angażują się inne osoby zobowiązane do alimentacji na jego rzecz, między innymi pełnoletnia córka, która większość czasu spędza w domu i pomaga w obowiązkach domowych.
Dodatkowo, zdaniem Kolegium, na przeszkodzie w ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego staje jeszcze jedna przesłanka. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni uprawniona jest za granicą (Ukraina) do świadczenia kompensacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem na okres od 17.10.17 r. do 17.10.42 r., tj. do ukończenia przez nią 60. roku życia, przy czym w trakcie prowadzonego postępowania strona nie zrezygnowała z pobierania wyżej wymienionego świadczenia. Kolegium uznało, że fakt, iż wnioskodawczyni pobiera już na terenie Ukrainy świadczenie kompensacyjne związane z opieką nad niepełnosprawnym mężem stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad tą samą osobą w Polsce. Nie ulega bowiem wątpliwości, że oba świadczenia są tożsame, ponieważ przyznawane są opiekunowi osoby niepełnosprawnej w związku ze sprawowaną przez nią opieką nad osobą wymagającą tej opieki.
Tymczasem przyjęte w powyższym przepisie rozwiązanie ma służyć uniknięciu przypadków jednoczesnego pobierania świadczenia o tym samym charakterze w związku z opieką nad tą sama osobą w dwóch różnych państwach.
Skargę na decyzję Kolegium wniosła O. Z., zarzucając:
- 1) naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że skoro skarżąca jest uprawniona za granicą do świadczenia na niepełnosprawnego męża, to nie przysługuje jej prawo do wnioskowanego świadczenia; językowa wykładania przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia, ponieważ w tym przepisie jest mowa o innej niż wnioskodawca osobie;
- 2) naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;
Mając powyższe na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz uchylenie decyzji organu pierwszej instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W ocenie pełnomocnika skarżącej, warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka. Zdaniem skarżącej nie sposób przyjąć, że skoro opieka świadczona przez skarżącą mężowi nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece stałej i długoterminowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności nie jest w stanie sobie sama zapewnić.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem mimo częściowo błędnego uzasadnienia.
Zgodnie z wnioskiem stron sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
W pierwszej kolejności należy wskazać, że Kolegium prawidłowo skorygowało błąd organu pierwszej instancji co do podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Argumentacja organu pierwszej instancji, który oparł decyzję odmowną na art. 17 ust. 1b u.ś.r., jest wadliwa ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od okresu powstania niepełnosprawności. Wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. zamiast wielu: wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16).
Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach WSA w Lublinie: z 7 marca 2019 r., II SA/Lu 55/19; z 10 maja 2022 r., II SA/Lu 174/22; z 1 lutego 2022 r., II SA/Lu 20/22).
Sąd podziela zatem trafność oceny organu odwoławczego w odniesieniu do wyeliminowania powyższej negatywnej przesłanki odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest jednak zasadna z innej przyczyny.
W tym miejscu należy podkreślić, że nie ulega wątpliwości ani stan zdrowia męża skarżącej, który jest niewątpliwie niepełnosprawny w znacznym stopniu i wymaga pomocy osób drugich, ani też fakt, że skarżąca sprawuje nad mężem opiekę.
Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wymienionym w tym przepisie osobom, innym niż matka, ojciec, opiekun faktyczny bądź osoba będąca rodziną zastępczą, jeśli nie podejmują one lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne ma stanowić pomoc ze strony państwa dla osoby zdolnej do pracy, lecz niezatrudnionej i niewykonującej innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje zatem osobom, których brak aktywności zawodowej wynika wyłącznie i bezpośrednio z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przy tym przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku żony względem męża, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki całkowicie wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.
W postępowaniu w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obowiązkiem organu administracji jest zatem ustalenie związku między niepodejmowaniem pracy czy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Ocena istnienia takiego związku winna zaś bazować na ustaleniu wymiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście jej kolidowania z możliwością podjęcia pracy.
Poza sporem pozostaje, że o ile w toku postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie podlegają ocenie wynikające z orzeczenia o niepełnosprawności wskazania dotyczące osoby niepełnosprawnej, o tyle w świetle przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. konieczne jest ustalenie charakteru i wymiaru sprawowanej nad nią opieki, czego nie należy utożsamiać z przeprowadzeniem dowodu przeciw treści orzeczenia o niepełnosprawności (por. także wyrok NSA z dnia 18 maja 2021 r., I OSK 275/21). Posiadanie przez męża skarżącej orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności nie gwarantuje bowiem automatycznie uzyskania przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki musi bowiem być tego rodzaju, że obiektywnie wyklucza możliwość jakiegokolwiek zarobkowania.
Kolegium zasadnie uznało, że nie ma bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z podejmowania zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad mężem, gdyż zakres sprawowanej opieki nie wymaga rezygnacji z aktywności zawodowej.
Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, mąż skarżącej nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie o lasce, proste czynności higieny osobistej również wykonuje samodzielnie, ewentualnie z pomocą żony bądź córki, nie wymaga czynności pielęgnacyjnych, a jedynie – w okresach nasilenia się choroby – pomocy w wykonywaniu niektórych z nich. Pomimo trudności w chodzeniu, jest w stanie pokonać schody do mieszkania i prowadzić samochód, którym porusza się w celu załatwienia spraw urzędowych, w tym wyjeżdża na Ukrainę. Niepełnosprawny samodzielnie przyjmuje leki i spożywa posiłki. W zakresie opieki nad mężem wnioskodawczyni może liczyć na pomoc starszych dzieci, w tym pełnoletniej córki, która przebywa w domu.
Natomiast pozostałe wykonywane przez skarżącą czynności tj. przygotowanie posiłku, sprzątanie i robienie zakupów składa się na szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego i nie można ich uznać za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącej, gdyż są to typowe czynności, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy lub po jej zakończeniu (por. wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21; wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2021 r., I OSK 858/21). Czynności te, przy właściwej organizacji, dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem pracy zarobkowej.
Powyższe prowadzi do konkluzji, że zakres samodzielności męża skarżącej, choć ograniczony, to jednak nie wyklucza podjęcia przez skarżącą zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Sąd nie kwestionuje osobistego zaangażowania skarżącej w opiekę nad mężem, nie jest to jednak opieka całodobowa o charakterze niezbędnym, wykluczającym jakąkolwiek zawodową aktywność skarżącej.
W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do uznania, że skarżąca - z uwagi na zakres czynności opiekuńczych, jakie wykonuje względem męża - ma możliwość podjęcia pracy. Mając na uwadze, że mąż skarżącej nie jest osobą leżącą, porusza się samodzielnie w obrębie mieszkania i poza nim, samodzielnie przyjmuje leki i spożywa posiłki, a także prowadzi samochód, pokonując nim nawet trasę na Ukrainę, uprawniony jest wniosek, że skarżąca może zorganizować czynności pielęgnacyjno-opiekuńcze wobec męża w taki sposób, aby pogodzić je z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, tym bardziej, że może liczyć na wsparcie starszych dzieci.
W tym miejscu należy podkreślić, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki, zwłaszcza nad niepełnosprawnym jej członkiem. Pomoc państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ewentualne zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to - ze względu na rzeczywisty zakres opieki wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej stanu jej zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź sytuacja uniemożliwia jego podjęcie.
W tym miejscu należy odnieść się do drugiej z przyczyn odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, za którą Kolegium uznało pobieranie przez skarżącą świadczenia w postaci pomocy kompensacyjnej na okres od 17 października 2017 r. do 17 października 2042 r. (zaświadczenie z dnia [...] r., Nr [...]). W myśl art. 17 ust. 5 pkt 6 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Skarżąca ma rację, że organ popełnił błąd, nie dostrzegając, że w tym przepisie jest mowa o innym podmiocie niż osoba sprawująca opiekę, który jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką. Norma ta nie mogła być zatem podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Uchybienie to jednak nie ma żadnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ skarżąca, jak wyżej wyjaśniono, nie spełnia wymogu z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Prawidłowe ustalenia Kolegium doprowadziły do wniosku, że nie ma bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawnym mężem, co obligowało do wydania decyzji odmownej.
Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.