Uzasadnienie
Decyzją z dnia 30 marca 2016 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania E. L. (dalej: skarżąca), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23), utrzymało w mocy decyzję działającego z upoważnienia Wójta Gminy B., Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia 2 lutego 2016 r., znak: [...], o odmowie przyznania skarżącej świadczenia rodzicielskiego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że opisaną decyzją organ pierwszej instancji odmówił udzielenia skarżącej świadczenia rodzicielskiego z powodu niespełnienia przesłanki określonej w art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 114 ze zm.; dalej także: "u.ś.r."). Utrzymując w mocy tę decyzję Kolegium podkreśliło, że jakkolwiek skarżąca – jako matka dziecka – jest uprawniona do ubiegania się o ten rodzaj świadczenia, to jej mąż – jak wynika z oświadczenia strony – od 14 grudnia 2015 r. podjął zatrudnienie. Tym samym zachodzi negatywna przesłanka do przyznania wnioskowanego świadczenia określona w powyższym przepisie, gdyż jeden z rodziców zaprzestał sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w związku z podjęciem zatrudnienia.
Skargę na powyższą decyzję Kolegium złożyła skarżąca, wnosząc o jej uchylenie. Skarżąca zarzuciła, że decyzja ta jest dla niej krzywdząca, gdyż jest osobą bezrobotną, sprawującą osobistą opiekę nad dzieckiem. W jej ocenie, podjęcie pracy przez męża nie powinno stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Sąd uwzględnił skargę z innych powodów niż w niej wyrażone, mając na uwadze treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), który zobowiązuje – co do zasady – Sąd do rozpoznania całości rozstrzyganej sprawy sądowoadministracyjnej, biorąc pod uwagę wszelkie istniejące naruszenia prawa, nawet, gdy nie zostały one wskazane przez stronę skarżącą w złożonej przez nią skardze.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest rozstrzygnięcie, czy podjęcie przez małżonka skarżącej zatrudnienia stanowi ujemną przesłankę przyznania świadczenia rodzicielskiego, o jakiej mowa w art. 17c ust. 9 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Zgodnie z tym przepisem – w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji – świadczenie rodzicielskie nie może być przyznane, gdy jeden z rodziców dziecka lub osoba, o której mowa w art. 17c ust. 1 pkt 2 lub 3 u.ś.r., to jest opiekun faktyczny lub rodzina zastępcza, nie sprawują lub zaprzestali sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki.
Podkreślenia wymaga, że dokonana przez Kolegium wykładnia opisanego przepisu (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 kwietnia 2016 r.) jest wadliwa. Przede wszystkim należy pamiętać, że interpretacji przepisu prawnego, w celu odkodowania zawartej w nim normy prawnej, nie można dokonywać w oderwaniu od całości systemu prawnego, w tym również w oderwaniu od pozostałych przepisów prawnych zawartych w danym akcie normatywnym. Konieczne jest przy tym zidentyfikowanie wartości, których ochronie służy określona przez ustawodawcę instytucja prawna.
W tym kontekście trzeba wskazać, że świadczenie rodzicielskie, o którego przyznanie ubiegała się skarżąca, zostało wprowadzone na mocy ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 poz. 1217 ze zm.), w wyniku której do ustawy o świadczeniach rodzinnych został dodany m.in. art. 17c. Zgodnie z art. 17c ust. 1 pkt 1 u.ś.r. świadczenie rodzicielskie przysługuje matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust.
- 2. Zgodnie z art. 17c ust. 2 u.ś.r. Świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka w przypadku:
- 1) skrócenia okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego na wniosek matki dziecka po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka;
- 2) śmierci matki dziecka;
- 3) porzucenia dziecka przez matkę.
Z powołanych przepisów wynika, że świadczenie rodzicielskie – co do zasady – przysługuje matce dziecka, a tylko w ściśle określonych przypadkach, wymienionych w art. 17c ust. 2 u.ś.r. – ojcu dziecka. Takie szczególne okoliczności zachodzą między innymi w przypadku skrócenia okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego – na wniosek matki dziecka – po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia, za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka (zob. art. 17c ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 kwietnia 2016 r.). Oczywistym jest więc, że ustawodawca w tym przepisie przewidział mechanizm pozwalający na uzyskanie świadczenia rodzicielskiego przez ojca dziecka, gdy matka tego dziecka składa wniosek o "skrócenie" okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego, po upływie wskazanego minimalnego okresu jego otrzymywania, w szczególności z tego powodu, że nie będzie mogła w dalszym ciągu sprawować opieki nad dzieckiem, gdyż zamierza podjąć zatrudnienie.
Niewątpliwie bowiem jednym z celów tego przepisu jest pozostawienie rodzicom dziecka pewnego zakresu swobody co do decyzji, które z nich sprawować będzie opiekę nad dzieckiem i w związku z tym pobierać świadczenie rodzicielskie, a które zachowa możliwości podjęcia zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej. Taka wykładnia uwzględnia konstytucyjną klauzulę ochrony rodziny zawartą w art. 18 Konstytucji, którą rozwija m.in. art. 71 ust. 1 zd. 1 Konstytucji, stanowiący, że "Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny".
Z powyższego wynika, że skoro w art. 17c ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadza została możliwość przyznania świadczenia rodzicielskiego ojcu dziecka – w razie rezygnacji przez matkę dziecka z pobierania tego świadczenia, w związku z podjęciem przez nią zatrudnienia, to nie można przyjąć, że w innej jednostce redakcyjnej tego samego artykułu – w ust. 9 pkt 3 – ustawodawca wyłączył taką możliwość. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że przyjęta przez Kolegium wykładnia art. 17c ust. 9 pkt 3 u.ś.r., oparta wyłącznie na regułach wykładni językowej, prowadzi do wniosku, że także w przypadku "skrócenia" – na wniosek matki – okresu pobierania omawianego świadczenia oraz podjęcia przez nią zatrudnienia, wyłączone byłoby przyznanie tego świadczenia ojcu dziecka, sprawującemu nad nią osobistą opiekę, a jednocześnie spełniającemu pozostałe warunki do uzyskania świadczenia. Taka interpretacja omawianego przepisu jest niedopuszczalna, albowiem prowadzi nie tylko do rezultatu sprzecznego z wynikami wykładni systemowej tego unormowania, ale także wykładni celowościowo-funkcjonalnej.
Jego przyjęcie oznaczałoby bowiem, wbrew celom ustawy, że przyznanie świadczenia rodzicielskiego byłoby możliwe tylko w przypadku sprawowania stałej osobistej opieki nad dzieckiem przez oboje rodziców, a więc wymagałoby jednoczesnego powstrzymywania się przez nich od podjęcia zatrudnienia. Taki wniosek – mając na uwadze treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wspomniane przepisy konstytucyjne – byłby całkowicie nieracjonalny i sprzeczny z zasadami logiki.
Zauważyć przy tym należy, że w dniu 1 kwietnia 2016 r. dokonano nowelizacji przepisu art. 17c ust. 9 pkt 3 u.ś.r. na mocy art. 41 pkt 8 lit. b ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. poz.195). Od tej daty uzyskał on następujące brzmienie: "świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli osoba ubiegająca się o świadczenie rodzicielskie lub osoba pobierająca świadczenie rodzicielskie nie sprawuje lub zaprzestała sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, w tym w związku z zatrudnieniem lub wykonywaniem innej pracy zarobkowej, które uniemożliwiają sprawowanie tej opieki". Trzeba mieć przy tym na względzie, że jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy nowelizującej, zmiana ta miała wyłącznie "charakter precyzujący", uzasadniony koniecznością "wyeliminowania wątpliwości interpretacyjnych" (zob. cz. II pkt 7 ppkt 11 uzasadnienia; druk sejmowy nr 216). Niewątpliwie więc wspomniana nowelizacja prowadziła jedynie do doprecyzowania niejasnego językowo brzmienia omawianego przepisu, a nie zmieniła istoty omawianej przesłanki ujemnej przyznania świadczenia rodzicielskiego.
Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: P.p.s.a.) uchylił zaskarżoną decyzję.
Rozpoznając ponownie sprawę organ odwoławczy, w myśl art. 153 P.p.s.a., uwzględni dokonaną przez Sąd wykładnię przepisów prawa oraz należycie oceni merytorycznie wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia rodzicielskiego.