Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst. jednolity Obwieszczenie Marszałka Sejmu RP z dnia 30 marca 2002 r. Dz. U. Nr 42 poz.
- 42) uchylił decyzję własną z dnia [...].06.2002 r. Nr [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego i odmówił M.W. przyznania uprawnień kombatanckich.
W uzasadnieniu organ wskazał, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Stwierdził, iż wnioskodawca podniósł, że 17 czerwca 1943 r. w wyniku łapanki ulicznej został przewieziony do obozu w Z. Na tę okoliczność strona przedstawiła oświadczenia świadków: J.Z., S.Z. oraz Z.K.
W ocenie organu oświadczenia świadków budzą wątpliwości. Z materiału źródłowego dostępnego organowi (Informator encyklopedyczny Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945 opracowany przez Główną Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, PWN Warszawa 1979 r.) wynika, że obóz przesiedleńczy w Z. istniał od grudnia 1942 r. do jesieni 1943 r. Przebywali w nim Polacy wysiedleni z byłych powiatów: t., z. i b. Przeciętny stan obozu wynosił 15 tys. osób, a ogółem przez obóz przeszło ok. 24 tys. osób. W ocenie organu świadkowie nie mogli ze względu na tak dużą liczebność obozu pamiętać poszczególnych osób.
Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie należy podkreślić, iż zarówno Archiwum Państwowe w piśmie z dnia 20.07.2001 r. jak i Archiwum Państwowe w piśmie z dnia 26.07.2001 r. nie potwierdziły pobytu zainteresowanego w obozie przesiedleńczym w Z. Należy również zauważyć, iż z Ankiety kierowanej przez stronę, do Powiatowego Biura Dowodów Osobistych oraz z Karty Osobowej zainteresowanego wynika, ze strona nie była wysiedlona w czasie okupacji.
Powyższą decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie M.W. i wniósł o jej uchylenie i przyznanie wyrokiem należnych mu uprawnień kombatanckich od daty wniesienia wniosku oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Podniósł, iż jak wynika z treści uzasadnienia decyzji, to zeznania podanych przez wnioskodawcę świadków budzą wątpliwości, natomiast za podstawę powołuje się dane cyfrowe dotyczące stanu liczebnego obozu w Z., jak również zaświadczenia z Archiwum, w których jest zaznaczone, że nie posiadają list imiennych osób osadzonych w obozie. Ankieta o wydanie dowodu osobistego jest traktowana jako dowód w sprawie, mimo że nie wymienia się w niej miejsca, w którym składający przebywał w czasie wojny.
Rozpoznawanie roszczenia bez znajomości realiów okresu okupacji jest naruszeniem prawa. Wiadomym jest przecież, że jednej z największych zbrodni przeciw ludzkości okupant dokonał na terenie Z. Za stawiany najeźdźcom opór prześladowana była ludność cywilna, a represje były bardzo surowe. Dla Niemców każdy Polak bez względu na wiek i płeć był po prostu bandytą. Do obozu w Z. trafiali mieszkańcy nie tylko pacyfikowanych wsi, lecz również schwytani w łapankach ulicznych. W czasie pobytu w obozie rzeczą normalną było wymienianie nazwisk, a nowoprzybyłych wypytywanie o losy bliskich i znajomych.
Skarżący podniósł, iż zeznania świadków są spójne z jego życiorysem i brak jest podstaw do ich podważania.
W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie przytaczając argumentację jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest zasadna.
Podstawą wydania decyzji odmawiającej skarżącemu przyznania uprawnień kombatanckich jest brak dowodów potwierdzających jego pobyt w obozie przesiedleńczym w Z. Organ administracji dowodom przedstawionym przez M.W., tj. zeznaniom wskazanych świadków odmówił przymiotu wiarygodności, zaś wynik postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego z urzędu nie potwierdził okoliczności uprawniających do nabycia przedmiotowych uprawnień.
Jednakże w ocenie Sądu Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uchybił naczelnym zasadom postępowania administracyjnego, tj. dotyczącym postępowania dowodowego. Zgodnie z przepisem art. 77 §1 k.p.a. organ administracji publicznej obowiązany jest zebrać w sposób wyczerpujący i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Tylko bowiem wszechstronne rozważenie wszelkich dowodów koniecznych dla rozstrzygnięcia danej sprawy warunkuje prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, a tym samym zastosowanie odpowiedniej normy prawnej. Nierozerwalnie z tą zasadą postępowania dowodowego związany jest przepis art. 80 k.p.a., który statuuje zasadę swobodnej oceny zebranego materiału dowodowego. Zgodnie z jego brzmieniem organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Przywołana tutaj zasada swobodnej oceny dowodów nie jest zasadą bezwzględną.
Organ bowiem, ustalając dany stan faktyczny, nie może dokonać oceny dowolnej, sprzecznej z zasadami logiki. Każdorazowo więc jego obowiązkiem jest przedstawienie toku rozumowania zarówno przy uznaniu wiarygodności danych dowodów, a tym bardziej przy odmowie przyznania tego przymiotu. Argumentacja taka powinna być rzetelna, wyczerpująca i nie powinna nasuwać jakichkolwiek wątpliwości.
W ocenie Sądu organ administracji – Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, rozpatrując sprawę M.W. uchybił zasadzie swobodnej oceny dowodów. Skarżący, ubiegając się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie przejściowym w Z. w 1942 r. przedstawił organowi oświadczenia świadków, które potwierdzają ten pobyt. Jak już wyżej wskazano, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił dowodom z zeznań świadków wiary powołując się m. in. na ich liczebność w obozie i związaną z tym niezdolność do dokładnego zapamiętania ówczesnych zdarzeń i konkretnych osób. Zdaniem Sądu ocena taka jest dowolna. Nieuzasadniona jest bowiem odmowa uwzględnienia zeznań świadków tylko i wyłącznie ze względu na ich krótki okres znajomości z innymi więźniami. Dla pełnego i wiarygodnego zapamiętywania wydarzeń i późniejszego ich relacjonowania nie ma znaczenia czy znajomość danych osób trwała dłuższy, czy krótszy czas.
Nie można również oprzeć swojego rozstrzygnięcia na twierdzeniu, iż liczebność obozu uniemożliwiała poznanie niektórych osób i tym samym ich zapamiętanie. Kategoryczne przesądzenie o odmowie wiarygodności zeznań takich osób i oparcie swojej decyzji na powyżej przedstawionych twierdzeniach przekracza granicę swobody oceny dowodów przez organ administracji.
Zaznaczyć należy, iż rzetelna ocena dowodów o charakterze osobowym jest w niniejszej sprawie szczególnie istotna, bowiem dowody z dokumentów nie wykluczają przesłanki pobytu skarżącego w obozie w Z. Dokumenty te nie stwierdzają w sposób wyczerpujący okoliczności pobytu danych osób w tym obozie (wprost stwierdzają, iż dysponują jedynie materiałem fragmentarycznym), zatem nie uzasadnione jest twierdzenie, iż mogą stanowić negatywną przesłankę dla potwierdzenia tego pobytu.
Z tych też względów Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w toku ponownego rozpatrywania sprawy winien w sposób rzetelny dokonać oceny zgromadzonych w sprawie materiałów dowodowych i w zależności od wyników takiej oceny ustalić ponownie stan faktyczny, który będzie podstawą do zastosowania danej normy prawnej.
Jest to istotne, gdyż przy przyjęciu, że skarżący przebywał w obozie przejściowym w Z., mając wówczas mniej niż 14 lat może ubiegać się o przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie przepisu art. 4 ust. 1 lit. c) ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego z dnia 24 stycznia 1991 r. (Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.) w zw. z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, poz. 1154).
Dlatego też zaskarżoną decyzję należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zaś o kosztach postępowania orzec w myśl art. 200 tej ustawy.