Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 20 maja 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie po rozpatrzeniu odwołania E. D. od decyzji z 31 marca 2021 r. wydanej przez Burmistrza Poniatowej w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem P. D., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wynika, że syn strony - P. D. jest zaliczony do grupy pierwszej inwalidów z ogólnego stanu zdrowia na stałe. Wynika to z orzeczenia Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w Puławach z 2 czerwca 1992 r. nr 224/5/92, natomiast strona ma przyznaną emeryturę w kwocie miesięcznie 878.81 zł., której wysokość do wypłaty po potrąceniu z powodu należności egzekwowanych na mocy tytułu wykonawczego wynosi 341.44 zł,
Organ pierwszej instancji odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem P. D. z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 a ustawy o świadczeniach rodzinnych – pobieranie przez nią innego świadczenia, emerytury.
W wyniku rozpoznania odwołania strony od powyższej decyzji Kolegium na wstępie przytoczyło brzmienie art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111), który dotyczy możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Kolegium zwróciło uwagę, iż zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych przyjmuje się, że intencją ustawodawcy wprowadzającego wskazane wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe.
W odniesieniu do niniejszej sprawy organ przypomniał, że strona uzyskuje z ZUS świadczenie niższe od świadczenia pielęgnacyjnego, które wynosi miesięcznie 1.971,00 zł. Powyższe oznacza, że w świetle orzecznictwa, negatywna przesłanka wyrażona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie powinna mieć zastosowania, o ile strona dopełni stosownych formalności.
Kolegium podzielając argumentację wynikającą ze wskazanych w zaskarżonej decyzji wyroków sądów administracyjnych uznało, iż nie można przyznać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, które odpowiadałoby różnicy pomiędzy wypłacaną emeryturą a wysokością wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Strona zobligowana jest do wyboru jednego z przysługujących jej świadczeń. W przypadku emerytury wybór taki można zrealizować przez złożenie do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosku o jej zawieszenie na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem na wniosek świadczeniobiorcy można zawiesić wypłatę m.in. emerytury, do której uprawniona jest jedna osoba.
Organ pierwszej instancji wezwał stronę do złożenia wyjaśnień, celem wskazania czy i w jakiej wysokości pobiera świadczenie emerytalne, czy zrezygnowała z pobierania świadczenia emerytalnego lub zawiesiła prawo do emerytury, czy złożyła wniosek o zawieszenie prawa do emerytury, czy zamierza dokonać wyboru pomiędzy otrzymywaną obecnie emeryturą a ewentualnie przyznanym świadczeniem pielęgnacyjnym, jeśli tak to jakiego wyboru dokonała.
Strona oświadczyła, że od 1 maja 2020 r. pobiera emeryturę z ZUS w kwocie 1.438.74 zł brutto, a po wydaniu decyzji przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne chce złożyć wniosek o zawieszenie emerytury.
Zdaniem Kolegium strona nie spełnia przesłanki do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Strona nie przedłożyła decyzji o zawieszeniu prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. SKO zwróciło uwagę, iż osoba która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę (rentę), winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór ten może zrealizować przez złożenie do organu emerytalnego wniosku o zawieszenie prawa na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Organ zauważył, iż wprawdzie strona wskazała, że w oświadczeniu z 2 marca 2021 r. dokonała wyboru świadczenia, aczkolwiek to twierdzenie nie ma odzwierciedlenia w materiale dowodowym, gdyż jedynie wskazała, że jeżeli przyznane zostanie jej świadczenie pielęgnacyjne, wówczas złoży wniosek o zawieszenie prawa do emerytury.
Nie zgadzając się z decyzją Kolegium strona złożyła skargę, w której wniosła o jej uchylenie wraz z poprzedzającym ją rozstrzygnięciem. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:
- - art. 7, 8, 108 § 1, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego, w szczególności na okoliczności ustalenia czy strona złożyła oświadczenie o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego zamiast prawa do pobierania emerytury;
- - art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego nieprawidłową wykładnię, a w konsekwencji błędne zastosowanie skutkujące odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
- 1) matce albo ojcu,
- 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
- 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
- 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Natomiast zgodnie z art. 17 ust.5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,
W art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca zawarł negatywne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w tym w pkt 1 lit. a powołaną przez organy rozpoznające wniosek skarżącej okoliczność, w której osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.
Należy jednak zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK 2/17), uznał art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten dotyczy, co prawda, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby posiadającej rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, niemniej jednak zawiera w uzasadnieniu szereg wskazówek interpretacyjnych wskazanego przepisu o charakterze ogólnym, generalnym i uniwersalnym, mających znaczenie dla jego interpretacji w tej sprawie.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest pogląd, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawa o świadczeniach rodzinnych, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Sądy dając prymat wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nad wykładnią językową tego przepisu akcentowały istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20, z 10 sierpnia 2020 r., I OSK 487/20, z 18 sierpnia 2020 r., I OSK 659/20, z 24 listopada 2020 r., I OSK 1416/20, z 15 grudnia 2020 r., I OSK 1983/20, i I OSK 2006/20, z 17 grudnia 2020 r., I OSK 2010/20, z 24 lutego 2021 r., I OSK 2478/20 i I OSK 2511/20, z 25 czerwca 2021 r., I OSK 305/21, z 20 lipca 2021 r., I OSK 398/21, z 27 sierpnia 2021 r., I OSK 431/21, z 6 października 2021 r., I OSK 537/21, z 12 października 2021 r., I OSK 484/21) Zgodnie z tymi orzeczeniami osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego.
Wybór ten może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z funduszu Ubezpieczeń Społecznych (zgodnie z tym przepisem na wniosek świadczeniobiorcy można zawiesić wypłatę emerytury, do której uprawniona jest jedna osoba). Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z funduszu Ubezpieczeń Społecznych).
Zatem w niniejszej sprawie pobieranie przez skarżącą emerytury nie jest przeszkodą w otrzymaniu świadczenia pielęgnacyjnego z tym zastrzeżeniem, że przyznanie świadczenia wiąże się zawieszeniem przez nią prawa do emerytury.
W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy organ odwoławczy ustalił, że na skarżącej jako matce niepełnosprawnego dziecka P. D. ciąży obowiązek alimentacyjny. Syn skarżącej, zgodnie z orzeczeniem Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w Puławach z 2 czerwca 1992 r. nr 224/5/92 (k. 5 akt administracyjnych) został zaliczony do pierwszej grupy inwalidzkiej, gdzie inwalidztwo istnieje od urodzenia. Ponadto zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 26 października 2025 r. nr 505/05 syn skarżącej został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, która ma charakter trwały, istnieje od urodzenia, a orzeczenie wydano na stałe (k. 4 akt administracyjnych).
Okolicznością niesporną jest także to, iż skarżąca ma przyznaną emeryturę, która po potrąceniu 341,44 zł z powodu należności egzekwowanych na mocy tytułu wykonawczego wynosi miesięcznie 878,81 zł (k. 8 akt administracyjnych). Świadczenie pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynosi 1.971 zł miesięcznie.
W sytuacji zatem gdy strona chciałaby pobierać świadczenie wyższe, jakim w niniejszej sprawie jest świadczenie pielęgnacyjne, zobowiązana była złożyć do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o zawieszenie emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Sąd miał także na względzie, iż organ nie może przyznać stronie świadczenia pielęgnacyjnego obejmującego różnicę pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, a pobieraną emeryturą. W tym względzie Sąd podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku NSA z dnia 18 czerwca 2020 r., (sygn. akt: I OSK 254/20) zgodnie, z którym "Wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. Praktyka taka, niezależnie od trudności co do ustalenia jej podstawy prawnej, spowodowałaby dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości oraz komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno - rentowe. Powyższe przemawia za rozwiązaniem polegającym na umożliwieniu osobie uprawnionej wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno – rentowego".
Wobec powyższego warunkiem koniecznym do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jest uprzednie zawieszenie świadczenia emerytalnego.
Strona zgodnie z art. 9 k.p.a. została poinformowana o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Organ pierwszej instancji wezwał stronę do złożenia wyjaśnień celem wskazania czy i w jakiej wysokości pobiera świadczenie emerytalne, czy zrezygnowała z pobierania świadczenia emerytalnego lub zawiesiła prawo do emerytury, czy złożyła wniosek o zawieszenie prawa do emerytury, czy zamierza dokonać wyboru pomiędzy otrzymywaną obecnie emeryturą a ewentualnie przyznanym świadczeniem pielęgnacyjnym, jeśli tak to jakiego wyboru dokonała.
Skarżąca w oświadczeniu z 2 marca 2021 r. wskazała, że obecnie pobiera emeryturę ZUS w kwocie 1.438,74 zł brutto, a od chwili wydania decyzji chce zawiesić emeryturę i złoży wniosek o zawieszenie prawa do emerytury po przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego.
Zatem w niniejszej sprawie postępowanie przed ZUS mające na celu zawieszenie prawa do emerytury nie zostało przez skarżącą zainicjowane. Strona w złożonym oświadczeniu jedynie wskazała, że jeżeli przyznane zostanie jej świadczenie pielęgnacyjne, wówczas złoży wniosek o zawieszenie prawa do emerytury. Takie stanowisko strony nie może skutkować przyznaniem jej żądanego świadczenia. To przed wydaniem decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego strona powinna dokonać wyboru i przedstawić stosowną decyzję ZUS o zawieszeniu prawa do emerytury. Strona nie składając do organu emerytalnego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury dokonała wyboru świadczenia emerytalnego.
Wobec powyższego organ był uprawniony do wydania rozstrzygnięcia jakie zapadło w niniejszej sprawie, mocą którego odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym rozstrzygnięcie Kolegium zapadłe w niniejszej sprawie Sąd uznaje za zgodne z prawem.
Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.).