Uzasadnienie
Z. W. w skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zwrócił się o udzielenie pomocy prawnej, w związku z czym wezwaniem z dnia 13 czerwca 2018 r. został zobowiązany do wypełnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawo pomocy "PPF". Skarżący nie wykonał wezwania, wobec czego zarządzeniem referendarza sądowego z dnia 5 lipca 2018 r. pozostawiono wniosek o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania.
Kolejnym wnioskiem złożonym w tej samej sprawie 30 lipca 2018 r. (data wpływu do sądu), sporządzonym na urzędowym formularzu, skarżący wniósł o ustanowienie radcy prawnego. Wniosek uzasadnił tym, że jest emerytem, żyje w skrajnym ubóstwie i utrzymuje się ze świadczenia ZUS w kwocie [...]zł netto. Podał, że nie posiada żadnych nieruchomości, ani zasobów finansowych, natomiast ma długi (przy czym nie sprecyzował w związku z jakimi zobowiązaniami, ani jaka jest ich wysokość). Wskazał, że jego wydatki obejmują opłaty za energię elektryczną, wywóz nieczystości, wodę, leki, telefon oraz dorywczą opiekę osób drugich (razem [...] zł miesięcznie), a ponadto wydatkuje kwotę [...]zł (opis skarżącego nie wyjaśnia bliżej na jaki cel), skutkiem czego brakuje mu środków na żywność i opał.
Na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r., poz. 1302) skarżącego wezwano do złożenia dodatkowych dokumentów źródłowych i oświadczeń obrazujących jego aktualną sytuację materialną, bowiem dane zawarte w urzędowym formularzu nie dawały wystarczającej podstawy do ustalenia rzeczywistej aktualnej sytuacji materialnej skarżącego.
Skarżący nie nadesłał żadnych dokumentów potwierdzających tytuł prawny do zajmowanej nieruchomości i nie wskazał jej powierzchni. Nie uprawdopodobnił również faktu posiadania długów, bowiem nie przedłożył tytułów egzekucyjnych, ani innych dokumentów potwierdzających posiadanie zobowiązań finansowych i ich przymusową spłatę. W skutek czego, referendarz sądowy postanowieniem z dnia 19 września 2018 r. odmówił przyznania prawa pomocy. W ocenie referendarza, niewykonanie wezwania z dnia 8 sierpnia 2018 r. w zakresie pełnego ujawnienia sytuacji majątkowej i finansowej, powoduje negatywne konsekwencje dla strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Nienadesłanie żądanych dokumentów uniemożliwiło referendarzowi ustalenie, jaka jest aktualna, rzeczywista sytuacja materialna skarżącego, a w konsekwencji ocenę jego możliwości płatniczych. Zdaniem referendarza działanie takie, choć nie sprzeciwia się literze prawa, to jednakże nie służy ani celowi regulacji z art. 246 § 1 p.p.s.a., ani ochronie interesów samego uprawnionego. Postępowanie takie prowadzi bowiem do przedłużenia postępowania sądowoadministracyjnego, a tym samym może stanowić nadużycie konstytucyjnego prawa do sądu.
Na powyższe rozstrzygniecie, skarżący złożył w ustawowym terminie sprzeciw, w którym podniósł, że obowiązkiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie jest zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych i ustanowienie pomocy prawnej. Mając to na uwadze, skarżący wskazuje na naruszenie art. 262 oraz art. 256 p.p.s.a. W złożonym sprzeciwie, podniósł także, że odmowa przyznania mu prawa pomocy, uniemożliwia wniesienie skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje.
Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., w tym postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie referendarza sądowego z dnia 19 września 2018 r. odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych, o które ubiega się w rozpoznawanej sprawie skarżący może zostać przyznane osobie fizycznej, o ile ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez wskazany uszczerbek, należy zaś rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.).
Tak ukształtowana treść przepisu, w szczególności użycie sformułowania "gdy wykaże", wyraźnie przesądza, że to na stronie spoczywa obowiązek przekonania sądu, że znajduje się w sytuacji wymagającej przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym lub całkowitym. Jednocześnie ocena przez Sąd dokonywana jest w oparciu o złożone przez stronę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy oświadczenie na urzędowym formularzu "PPF" uzupełnione ewentualnie w trybie art. 255 p.p.s.a. Należy w tym miejscu podkreślić, że ustawodawca w odniesieniu do wniosku o przyznanie prawa pomocy poza oświadczeniem o stanie rodzinnym i majątkowym w formularzu urzędowym "PPF" przewidział możliwość weryfikacji takiego oświadczenia.(por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 września 2018 r., sygn. akt 812/18, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd wskazuje, że referendarz sądowy zasadnie odmówiła skarżącemu przyznania prawa pomocy, albowiem skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że podstawą rozstrzygnięcia był brak przedłożenia przez skarżącego materiału źródłowego. Stanowisko to należy zaaprobować. Nie można bowiem uznać, że skarżący wykonał wezwanie referendarza sądowego z dnia 8 sierpnia 2018 r., w sytuacji, gdy na wezwanie do konkretnie wskazanych dokumentów źródłowych (m.in. ostatniej decyzji określającej wysokość pobieranego świadczenia emerytalnego lub odcinek świadczenia emerytalnego za ostatni miesiąc, oświadczenia skarżącego wykazującego wielkość uzyskanych z pomocy prawnej środków pieniężnych, czy też tytuł egzekucyjny obciążający wnioskodawcę) zostało nadesłane jedynie pismo, w którym wyjaśnia, że nie posiada wskazanych w wezwaniu dokumentów oraz, że w jego ocenie są one zbędne do rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Należy podkreślić, że strona wezwana do złożenia materiałów źródłowych winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Sąd nie ma obowiązku poszukiwania dowodów przemawiających za uwzględnieniem żądania. Zadaniem Sądu jest natomiast ocena zasadności wniosku wedle ustawowych przesłanek i w oparciu o zaprezentowany przez stronę materiał źródłowy. Niezastosowanie się do wezwania referendarza do nadesłania dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń wskazuje na brak woli współdziałania w zakresie ustalenia rzeczywistej sytuacji bytowej skarżącej.
Podkreślić w tym miejscu także należy, użyte w treści art. 246 p.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777).
Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że postanowienie Referendarza sądowego z dnia 19 września 2018 r. jest prawidłowe i należy je utrzymać w mocy, a w związku z tym na podstawie art. 260 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.