Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 2 grudnia 2021 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 337/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę J. M. na decyzję Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z dnia 18 lutego 2021 r. nr ZOA-XIV.7721.1.2021 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego.
W dniu 1 sierpnia 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wpłynęła skarga J. M. (dalej także jako: skarżąca) o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 337/21. Skarżąca wniosła o wznowienie powyższego postępowania i zmianę wyroku z dnia 2 grudnia 2021 r. poprzez uchylenie decyzji Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie oraz poprzedzającej ją decyzji w przedmiocie umorzenia wszczętego postępowania administracyjnego, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wskazała, że w kwestionowanym postępowaniu o sygn. akt II SA/Lu 337/21 wystąpiła przesłanka nieważności, o której mowa w art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ została pozbawiona możliwości działania.
Skarżąca w uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego wskazała, że przesyłką nadaną w dniu 8 listopada 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zawiadomił ją o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 2 grudnia 2021 r. Przesyłki nie mogła odebrać. W dniu 9 listopada 2021 r. przesyłka została awizowana po raz pierwszy. Następnie została awizowana po raz drugi, przy czym w zawiadomieniu jako datę odbioru wskazano dzień 24 listopada 2021 r. Skarżąca podniosła, że nie otrzymała drugiego awizo. W postępowaniu stroną był również jej mąż. Na podstawie powtórnego awizo adresowanego do jej męża doszła do wniosku, że data odbioru korespondencji dla niej była taka sama. Skarżąca wskazała, że zawsze odbiera korespondencję kierowaną do niej przez organy i sądy. Podała także, że czyni to w ostatnim dniu terminu. Tym razem nie mogła odebrać korespondencji, ponieważ w dniu 24 listopada 2021 r. przesyłka została zwrócona do nadawcy. W związku z powyższym nie mogła osobiście stawić się w Sądzie i brać udziału w rozprawie.
Do skargi dołączono zawiadomienie powtórne adresowane do jej męża. Zgodnie z jego treścią w dniu 9 listopada 2021 r. sądową przesyłkę poleconą adresowaną do L. M. pozostawiono w placówce pocztowej (wskazano placówkę i jej adres). Z pisma wynika, że sądową przesyłkę można odebrać w terminie do: 24 listopada 2021 r. (k. 6).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje.
Skarga o wznowienie postępowania sądowego nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że postępowanie o wznowienie składa się z dwóch etapów, co wyraźnie wynika z treści art. 280 § 1 i art. 282 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r., poz. 329, dalej jako: p.p.s.a.). Pierwszy etap polega na badaniu formalnym skargi, pod kątem tego, czy została wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej przesłance. W tej fazie postępowania nie jest istotne to, czy rzeczywiście przyczyny wznowienia istnieją, lecz kluczowe jest rozstrzygnięcie, czy strona skarżąca wskazała w skardze podstawę wznowienia oraz a wskazana podstawa odpowiada jednej z podanych w ustawie przyczyn uzasadniających żądanie wznowienia. W przypadku niespełnienia jednej z powyższych przesłanek sąd odrzuca skargę, natomiast jeśli spełnione zostały wskazane wyżej wymogi, sąd przystępuje do drugiego etapu – merytorycznego rozpoznania skargi (zob. K. Sobieralski, Glosa do postanowienia WSA w Gliwicach z 16 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Gl 82/11, OSP 2012, nr 10, poz. 102a; postanowienie NSA z 27 marca 2014 r., sygn. akt I FSK 2120/13).
W niniejszej sprawie Sąd uznał, że skarga o wznowienie postępowania została wniesiona w terminie oraz została oparta na ustawowej podstawie wznowienia. W związku z powyższym Sąd przeszedł do badania zasadności wniesionej skargi o wznowienie postępowania sądowego. Negatywna ocena zasadności zgłoszonych podstaw wznowienia lub brak ich wpływu na treść zaskarżonego orzeczenia skutkuje, stosownie do treści art. 282 § 2 p.p.s.a., oddaleniem skargi o wznowienie postępowania.
Skarżąca żąda wznowienia postępowania z uwagi na niemożność aktywnego udziału w postępowaniu. Wskazuje, że nie brała udziału w rozprawie w dniu 2 grudnia 2021 r. na skutek nieprawidłowego zawiadomienia jej o terminie. Podniosła zatem przesłankę wznowienia postępowania sądowego wyrażoną w art. 271 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe.
Z zacytowanego powyżej przepisu wynika, że o pozbawieniu możności obrony swoich praw można mówić, gdy stronie nie dano w ogóle możliwości działania lub z przyczyny od niej niezależnej nie mogła w ogóle wziąć udziału w sprawie. W innych przypadkach ewentualnie zachodzić może tylko utrudnienie działania, co nie uzasadnia wznowienia postępowania sądowego. Jeżeli w sprawie w ogóle nie doszło do uchybień procesowych, które pozbawiłyby osobę zainteresowaną możliwości podejmowania wszelkich dozwolonych w procedurze sądowoadministracyjnej czynności procesowych, to zainteresowana strona nie może domagać się skutecznie wznowienia postępowania sądowego. W takim stanie nie dochodzi do pozbawienia strony możności działania (obrony swoich praw) w rozumieniu ustawy.
Należy zatem stwierdzić, że do wznowienia postępowania na podstawie powołanego przepisu dojdzie, jeżeli zostały spełnione łącznie trzy przesłanki: po pierwsze – w sprawie naruszono przepisy postępowania, po drugie – strona została pozbawiona możności działania bez własnej winy oraz po trzecie – bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa (por. m. in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 1545/17).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że pozbawienie strony możliwości obrony należy oceniać przez pryzmat konkretnych okoliczności sprawy i nie należy go wiązać wyłącznie z sytuacją całkowitego wyłączenia strony od udziału w sprawie, a ponadto o nieważności postępowania decyduje waga uchybień procesowych, a nie skutki, które wynikają lub mogą z nich wyniknąć. Pozbawienie strony możności obrony swych praw wystąpi, gdy zaistniałe uchybienie procesowe sądu godzić będzie bezpośrednio w istotę procesu (por. wyrok NSA z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. II OSK 149/10 i cytowane tam orzecznictwo).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że skarżąca dopatruje się podstaw wznowienia postępowania sądowego w błędzie zarzucanym operatorowi pocztowemu, na skutek czego nie otrzymała zawiadomienia o terminie posiedzenia. Wskazywane przez skarżącą zawiadomienie zostało złożone do akt ze skutkiem doręczenia w ramach tzw. fikcji prawnej doręczenia (art. 73 p.p.s.a.).
Należy stanąć na stanowisku, że pozbawienie strony możliwości udziału w posiedzeniu sądu, np. poprzez błędne zawiadomienie o terminie, może zostać zakwalifikowane jako pozbawienie strony możności działania. Rozprawa jest bowiem istotną częścią postępowania.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że nawet jeżeli strona wskutek ewentualnego naruszenia przepisów prawa nie mogła działać w sprawie (nie wzięła udziału w rozprawie), to stan ten ustał przed uprawomocnieniem się orzeczenia. Świadczy o tym okoliczność złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienie w dniu 8 grudnia 2021 r. (data stempla pocztowego) – k. 48 akt II SA/Lu 337/21. Skarżącej doręczono, na jej wniosek z dnia 10 stycznia 2022 r. (k. 63 akt II SA/Lu 337/21), kopię protokołu z rozprawy z dnia 2 grudnia 2021 r. Skarżąca osobiście w dniu 13 stycznia 2022 r. odebrała odpis wyroku wraz z uzasadnieniem i pouczeniem m. in. o terminie i sposobie wniesienia skargi kasacyjnej (k. 66 akt II SA/Lu 337/21). Wyrok z dnia 2 grudnia 2021 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 337/21 jest prawomocny od dnia 25 czerwca 2022 r. (k. 74 akt II SA/Lu 337/21). Skarżąca nie złożyła skargi kasacyjnej, mimo że wyrok wraz z uzasadnieniem i pouczeniem został jej prawidłowo doręczony na jej wniosek.
Niewątpliwie ewentualny brak możliwości działania ustał przed uprawomocnieniem się wyroku. Zarzucana wadliwość postępowania mogła zostać usunięta przez wniesienie zwykłego środka odwoławczego. Oczywiste jest zatem, że skarżąca – stosownie do treści art. 271 pkt 2 p.p.s.a. – nie może żądać wznowienia postępowania sądowego, skoro wywodzona niemożność działania ustała przed uprawomocnieniem się orzeczenia.
W drugiej kolejności należy rozważyć kwestię doręczenia skarżącej zawiadomienia o terminie rozprawy w trybie art. 73 p.p.s.a. Zgodnie z treścią tegoż przepisu, w brzmieniu obowiązującym w dacie uznania przesyłki za doręczoną, w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe.
W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1.
Przesyłka zawierająca zawiadomienie skarżącej o terminie posiedzenia została pozostawiona w aktach sprawy; zgodnie z zarządzeniem z dnia 26 listopada 2021 r. została uznana za doręczoną w dniu 23 listopada 2021 r. Na kopercie (k. 44 akt II SA/Lu 337/21) znajduje się adnotacja o awizowaniu przesyłki w dniu 9 listopada 2021 r. i powtórnie w dniu 17 listopada 2021 r. Zwrot z uwagi na niepodjęcie przesyłki nastąpił w dniu 24 listopada 2021 r.
Czternastodniowy termin na odbiór korespondencji, liczony od dnia 9 listopada 2021 r. upłynął wraz z końcem dnia 23 listopada 2021 r. Zgodnie zatem z art. 73 § 4 p.p.s.a. z upływem dnia 23 listopada 2021 r. doręczenie uznaje się za dokonane. Skarżąca, wobec niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w art. 73 § 2 p.p.s.a. została powtórnie zawiadomiona o możliwości odbioru pisma. Termin przy powtórnym awizowaniu wyznacza się jako okres nie dłuższy niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy.
W niniejszej sprawie przyjęcie tzw. fikcji doręczenia nie narusza prawa, gdyż zachowane zostały warunki doręczenia wyrażone w art. 73 § 1-4 p.p.s.a. Skarżąca niewątpliwie otrzymała pierwsze zawiadomienie (awizo), gdyż sama to przyznaje. Jest to moment, od którego należy liczyć okres czternastodniowy na odebranie korespondencji. Adnotacje uczynione na kopercie nie wzbudzają wątpliwości Sądu w zakresie terminów i prawidłowości złożenia zawiadomień o możliwości odbioru korespondencji.
Sporna w niniejszej sprawie jest kwestia powtórnego awizowania przesyłki. Skarżąca wywodzi, że tego zawiadomienia nie otrzymała. Jednocześnie przedstawia zawiadomienie powtórne w tej samej sprawie, adresowane do jej męża. Wskazuje, że z jego treści wynika, iż "sądową przesyłkę można odebrać w terminie do: 24 listopada 2021 r.", w związku z czym operator pocztowy wprowadził ją w błąd.
Należy zauważyć, że z punktu widzenia zasad logiki skarżąca nie może wywodzić, iż nie otrzymała powtórnego awizo i jednocześnie twierdzić, że to jego treść wprowadziła ją w błąd, co do końcowej daty odbioru korespondencji.
W świetle przedstawionych przez skarżącą okoliczności wydaje się nieprawdopodobne niepozostawienie zawiadomienia powtórnego dla niej samej, skoro złożono je dla jej męża. Okoliczność tę potwierdza także adnotacja na kopercie adresowanej do skarżącej. Strona nie przeprowadziła postępowania reklamacyjnego, aby uprawdopodobnić, że do powtórnego awizowania nie doszło.
W sytuacji, gdy strona kwestionuje doręczenie zastępcze, poprawnie wypełniony druk zwrotnego potwierdzenia odbioru jest dowodem niezbędnym do ustalenia czy spełnione zostały przesłanki doręczenia zastępczego. Prawidłowo wypełniony druk, potwierdza skuteczność doręczenia zastępczego (por. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2022 r., sygn. akt I FSK 1101/18). W orzecznictwie wskazuje się, że zwrotne potwierdzenie odbioru, jeśli jest sporządzone w przepisanej formie przez uprawniony do tego podmiot, stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone i korzysta z domniemania prawdziwości oraz zgodności z prawdą tego, co zostało w nim stwierdzone. Ciężar wykazania, że jest inaczej spoczywa na tym, kto wywodzi z tej okoliczności skutki prawne (por. postanowienie NSA z dnia 21 września 2022 r., sygn. akt II OZ 510/22).
Skarżąca nie przedstawiła powtórnego zawiadomienia adresowanego do niej, nie można zatem zweryfikować prawdziwości jej twierdzeń w zakresie treści zawiadomienia. Można wprawdzie domniemywać, że treść pozostawionego dla skarżącej zawiadomienia jest analogiczna do złożonego do akt niniejszej sprawy, czyli adresowanego do jej męża, jednak nie jest to okoliczność pewna.
Skarżąca niesporne opierała się na datach wskazanych w zawiadomieniu dla jej męża. Na tymże awizo widnieje prawidłowa data złożenia pisma w placówce operatora pocztowego (9 listopada 2021 r.), od której biegnie okres czternastodniowy na podjęcie przesyłki. Operator pocztowy niewątpliwie poinformował o możliwości odbioru przesyłki do 24 listopada 2021 r. Takie sformułowanie, które należało poczytywać jako możliwość odbioru przesyłki przed nastaniem dnia 24 listopada 2021 r., mogło wzbudzić wątpliwości skarżącej. Wątpliwości te skarżąca mogła rozwiać, niezwłocznie podejmując korespondencję.
Nie można tracić z pola widzenia następujących okoliczności. Skarżąca odebrała korespondencję adresowaną do jej męża w dniu 23 listopada 2021 r. (k. 39 akt II SA/Lu 337/21). Natomiast – według jej oświadczenia – już w dniu 24 listopada 2021 r. powzięła informację o niemożności podjęcia korespondencji z sądu z uwagi na jej zwrot. Trudno zatem przyjąć, że dysponując tymi samymi informacjami co do obu przesyłek, nie podjęła próby odebrania ich tego samego dnia. Okoliczności te wskazują również na to, że skarżąca, miała czas na powzięcie informacji o treści przesyłki, np. poprzez złożenie wniosku o wgląd do akt lub skontaktowanie się z Sądem telefonicznie.
Należy podkreślić, że posiedzenie sądowe odbyło się w dniu 2 grudnia 2021 r., zatem skarżąca miała realną możliwość zapoznania się z treścią korespondencji i stawienia się na rozprawie. Nie wątpliwie także, co wynika z doświadczenia życiowego, skarżąca mogła dowiedzieć się o terminie rozprawy od swojego męża, dla którego odebrała przesyłkę z zawiadomieniem o terminie rozprawy.
Należy zauważyć, że na tle analogicznej regulacji Kodeksu postępowania administracyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż nieprawidłowe byłoby przyjęcie, że wskazanie przez operatora pocztowego dłuższego niż określony w art. 44 k.p.a. terminu odbioru przesyłki pozostawionej w urzędzie pocztowym, wywołuje taki skutek, że doręczenie nastąpi dopiero z ostatnim dniem tak wskazanego terminu (por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 2008 r., sygn. akt I OSK 375/07). Skutek prawny doręczenia zastępczego wynika wyraźnie z przepisów prawa i następuje we wskazanym w przepisach terminie. Wskazane regulacje mają zapewnić stronie ochronę praw, przy jednoczesnym zagwarantowaniu sprawności postępowania.
Należy wskazać, że skarżąca, wykorzystując swoje prawo do odebrania korespondencji w terminie czternastu dni od dnia złożenia pierwszego zawiadomienia niezgodnie z jego istotą, doprowadziła do stanu, gdy tej przesyłki nie otrzymała na skutek własnych błędów – błędnego zinterpretowania zawiadomienia i błędnego obliczenia terminu. Nie miała wprawdzie obowiązku niezwłocznego odebrania korespondencji, jednakże niewątpliwie miała wiedzę o próbie doręczenia jej korespondencji sądowej i intencjonalnie zwlekała z jej podjęciem. Skarżąca sama wywołała zatem sytuację, gdy nie mogła faktycznie podjąć korespondencji (swoim nierzetelnym postępowaniem w sprawie). Kolejno skarżąca działała niedbale, nie podjęła bowiem żadnych istotnych działań, mimo że miała wiedzę o nieodebranej przesyłce.
Mając na uwadze powyższe rozważania należy stwierdzić, że nawet ewentualne błędne zawiadomienie o terminie rozprawy (co nie zostało nawet uprawdopodobnione) w okolicznościach tej konkretnej sprawy, nie pozostaje w bezpośrednim związku z nieobecnością skarżącej na rozprawie. Prawidłowo dbając o swoje interesy skarżąca mogła dowiedzieć się o treści korespondencji, której faktycznie nie odebrała i poznać datę posiedzenia sądowego. Istotne dla sprawy jest także to, że skarżąca odebrała analogiczne zawiadomienie o rozprawie dla swojego męża, z którym zamieszkuje pod tym samym adresem i od którego mogła powziąć wiedzę o rozprawie.
Reasumując powyższe rozważania należy podkreślić, że ewentualny, wywodzony przez skarżącą stan niemożności działania ustał przed uprawomocnieniem się wyroku w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 337/21. Podnoszone przez skarżącą zarzuty naruszenia przepisów postępowania są chybione. Nie wykazała uchybienia przepisom przez doręczenie jej korespondencji w trybie art. 73 p.p.s.a. (tzw. fikcja doręczenia). Nadto okoliczności sprawy wskazują, że również faktycznie miała możliwość zapoznania się z treścią wskazanej powyżej korespondencji, w konsekwencji czego miała możliwość uczestniczenia w rozprawie w dniu 2 grudnia 2021 r.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, działając na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a., skargę o wznowienie postępowania sądowego oddalił.