Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją po ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2004 r znak: [...] odmawiającą przyznania I.G. świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR. W motywach rozstrzygnięcia podano, iż omawiane świadczenia przysługują osobom deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny 1939- 1945 r. W toku postępowania ustalono, iż strona urodziła się 19 października 1944 r w miejscowości G., na terenie III Rzeszy, jako dziecko robotników przymusowych.
Tym samym nie został spełniony warunek jej deportacji do pracy przymusowej. W decyzji podkreślono, iż świadczenia o których mowa, przysługują wyłącznie osobom, które osobiście doświadczyły represji wywiezienia do pracy przymusowej i nie może być przyznane za represje, którym podlegali rodzice zainteresowanej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego I.G. domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i przyznania jej uprawnień kombatanckich,.Jej zdaniem warunki przebywania na pracach przymusowych na terytorium III Rzeszy pozwalają uznać ją za kombatanta. Rodzice zawsze byli pod nadzorem, i nie wolno im było oddalać się, gdyż groziło za to zamknięcie w obozie. Ponadto słyszała od innych osób, iż praca przymusowa pod nadzorem żołnierzy dawała uprawnienia kombatanckie. Stwierdziła ponadto, iż posiada niską emeryturę rolniczą, a w razie uzyskania uprawnień kombatanckich otrzymałaby pewne dodatkowe świadczenia.
W odpowiedzi na skargę Kierownik urzędu podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga jest uzasadniona. Stosownie do art.1 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzesze i Związek socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U Nr 87, poz. 395 ze zmianami) przysługuje ono osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Za represje w rozumieniu ustawy uznaje się m.in. deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium Państwa Polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r, na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny 1939-1945 (art.2 ust.2 lit.a). Z akt sprawy wynika, iż skarżąca urodziła się 19 października 1944 r w miejscowości G. na terytorium III Rzeszy, gdzie na przymusowe roboty zostali wywiezieni jej rodzice.
Przebywała tam do maja 1945 r. Zdaniem Kierownika Urzędu oznacza to brak przesłanki deportacji jako warunku niezbędnego dla uznania, iż skarżąca podlegała represjom w rozumieniu powołanej ustawy. Poglądu tego nie można podzielić. Zagadnienie praw jakie przysługują nasciturusowi była wielokrotnie przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, który uznał, iż jego podmiotowość ma charakter warunkowy, a jego sytuacja prawna jest zbieżna z sytuacją dziecka już urodzonego (por. wyrok z dnia 8 stycznia 1965 r II CR 2/ 65 OSPiKA 1967/ 9 poz.220,wyrok z dnia 4 kwietnia 1966 r II PR 139, 66 OSNCP 1966/9 poz.158, wyrok z dnia 11 stycznia 1967 r I PR 510 / 66 OSNCP 1967/ 7-8 poz.141). Powyższe stanowisko podtrzymane zostało także na gruncie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U z 2002 r Nr 42, poz.371 ze zmianami).W wyroku z dnia 9 listopada 1993 r sygn.akt V SA 1155/ 93 (OSP 1994/6/106) Naczelny Sad Administracyjny uznał, iż represjom w rozumieniu tej ustawy podlegały także dzieci urodzone w miejscach zsyłek i deportacji w ZSRR z rodziców poddanych tym represjom z przyczyn politycznych religijnych i narodowościowych.
Sąd podkreślił, iż istotnym jest fakt przebywania w miejscu deportacji, a nie sposób w jakim dzieci się w nim znalazły. Pogląd ten podzielił Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 1994 r sygn.akt II UZP 31/ 93 (OSP 1994 / 12 / 225) stwierdzając, iż osobę urodzoną w więzieniu lub w lagrze z ZSRR, bądź na przymusowym zesłaniu i deportacji w ZSRR należy uważać za podlegającą w tym czasie represjom w rozumieniu art.4 ust.3 pkt.3 lit.a lub ustawy o kombatantach. Powołane oceny maja zastosowania także na gruncie omawianej ustawy. Nie ma żadnych podstaw aby rozróżniać sytuację dziecka urodzonego na zesłaniu i deportacji w ZSRR, od sytuacji dziecka urodzonego na deportacji do pracy przymusowej w III Rzeszy. W każdym bowiem przypadku warunki panujące w miejscu przebywania ich rodziców i związany z nim stres miał bez wątpienia wpływ na rozwój fizyczny i psychiczny jeszcze nie narodzonego dziecka Zależnie natomiast od charakteru miejsca w którym przebywało będą mu przysługiwały odmienne świadczenia.
Niezależnie od powyższego należy podkreślić, iż Sąd administracyjny nie ma odpowiednich kompetencji do merytorycznego orzekania o żądaniach stron postępowania administracyjnego. Stosownie do art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269) ich kognicja sprowadza się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a nie zasadności podjętych w toku postępowania administracyjnego rozstrzygnięć. Wyklucza to możliwość orzeczenia o przyznaniu uprawnień kombatanckich skarżącej, czego domaga się w skardze.
Należy jednak wskazać na inne zagadnienie występujące w sprawie. Wniosek skarżącej z dnia 10 grudnia 2003 r skierowany do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych dotyczący przyznania jej świadczenia pieniężnego oparty jest na przepisach ustawy z dnia 31 maja 1996 r o świadczeniach pieniężnych przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U Nr 87 poz. 395 ze zmianami). Przesłanki zastosowania przepisów tej ustawy w istoty sposób odbiegają od zasad dotyczących przyznawania uprawnień kombatanckich określonych w przepisach ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U z 2002 r Nr 42, poz.371 ze zmianami). Powyższą odmienność podkreśla cyt. już ustawa z dnia 31 sierpnia 1996 r która w art.1 ust.2 pkt.1 wyklucza możliwość przyznania świadczenia pieniężnego osobom, które maja ustalone prawo do dodatku kombatanckiego.
Dla rozstrzygnięcia sprawy należało zatem dokładnie ustalić czego domagała się skarżąca. Do takiego postępowania powinna skłaniać wyraźna rozbieżność pomiędzy treścią wniosku, a żądaniem o ponowne rozpoznanie sprawy, w którym skarżąca domaga się uznania jej za kombatanta na podstawie art.4 ust.1 pkt.1 lit.b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. Efektem braku stanowiska w tej kwestii Kierownika urzędu jest ponowienie tego żądania w skardze. Utwierdza to w przekonaniu, iż w rzeczywistości orzeczono o innym żądaniu, niż ten, którego domagała się skarżąca co stanowi naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy.
Przypomnieć należy, iż stosownie do art.9 kpa organy administracji publicznej zobowiązane są do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy mają czuwać nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wskazówek i wyjaśnień.
Z tych względów na podstawie art.145 § 1 pkt.1 lit.a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U Nr 153, poz.1270) zaskarżoną decyzję należało uchylić. Orzeczenie o kosztach uzasadnia art.200 powołanej ustawy.