Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lubliniez 23 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 6/23

Uzasadnienie

M. W. (dalej jako "strona", "skarżąca", "wnioskodawczyni"), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 października 2022 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że wnioskiem złożonym w dniu 26 listopada 2021 r. skarżąca wystąpiła do Wójta Gminy B. P. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką - S. S., legitymującą się orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 31 maja 2021 r., w którym stwierdzono, że jest okresowo niezdolna do samodzielnej egzystencji do maja 2023 r., a taki stan trwa "od nadal".

Decyzją z dnia 1 lutego 2022 r. Wójt Gminy B. P., odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazując na treść art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. - dalej: "u.ś.r.") organ I instancji stwierdził, że nie został spełniony warunek określony w tym przepisie, gdyż niepełnosprawność S. S. została orzeczona po ukończeniu 25 roku życia.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją strona wniosła odwołanie.

W toku postępowania odwoławczego Kolegium, pismem z dnia 21 lipca 2022 r. zwróciło się do skarżącej o wskazanie, które konkretne okoliczności sprawy nie zostały wyjaśnione i jakie jest ich znaczenie dla wyniku sprawy, wyznaczając skarżącej termin nie dłuższy niż miesiąc i zastrzegając, że w razie niezłożenia dodatkowych wyjaśnień, rozpatrzy sprawę w oparciu o ten materiał dowodowy, który został zgromadzony w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Strona nie udzieliła odpowiedzi na powyższe pismo.

W wyniku rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z dnia 19 października 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, organ odwoławczy przytoczył treść przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych mających zastosowanie w sprawie oraz zwrócił uwagę na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w którym stwierdzono, że przepis art. 17 ust.1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę na osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności - został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78 poz. 483 ze zm.). Kolegium stwierdziło, że stanowisko organu I instancji na temat istoty i skutków ww. wyroku jest błędne, bowiem w tym konkretnym wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że zgodne z Konstytucją RP jest tylko takie odczytanie art.17 ust. 1b u.ś.r., które pominie przesłankę wieku, w którym osoba wymagająca opieki stała się osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Odczytując normatywną treść art.17 ust.1b u.ś.r. organy administracji publicznej stosujące prawo winny pomijać warunek wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Za niekwestiowany w sprawie Kolegium uznało stan niepełnosprawności matki skarżącej, bowiem jest on stwierdzony odpowiednimi dokumentami: orzeczeniem Lekarza Orzecznika KRUS z dnia 31 maja 2021 r. oraz z dnia 21 lutego 2020 r., z których wynika, że S. S. jest okresowo niezdolna do samodzielnej egzystencji. Taki stan odpowiada definicji normatywnej znacznego stopnia niepełnosprawności dla potrzeb ustawy o świadczeniach rodzinnych (art.3 pkt21 lit.e).

Natomiast w ocenie Kolegium wykazany przez skarżącą zakres opieki, jaką sprawuje ona nad matką nie wymaga rezygnacji z jej strony z możliwości wykonywania pracy bądź podejmowania jakiejkolwiek innej aktywności zawodowej, w pełnym lub niepełnym wymiarze czasu pracy.

Organ odwoławczy stwierdził, że materiał dowodowy sprawy jest kompletny pomimo, iż oprócz bieżącego i poprzedniego orzeczenia Lekarz Orzecznika KRUS i wyjaśnień skarżącej złożonych do protokołu (wywiadu) oraz spisanych własnoręcznie w "Informacji", nie zawiera żadnych dokumentów obrazujących stan zdrowia i stan sprawności organizmu matki, ani też żadnych dokumentów zawierających ewentualne zalecenia natury medycznej czy pielęgnacyjnej. Kolegium podkreśliło, że wystąpiło do skarżącej o wskazanie, które konkretnie okoliczności nie zostały wyjaśnione i jakie jest znaczenie tych niewyjaśnionych okoliczności dla wyniku sprawy. Strona nie przedstawiła żadnych dodatkowych dokumentów.

Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, iż S. S. ma problemy z pamięcią i ma depresję po śmierci męża, a także, że zażywa lekarstwa przepisywane przez lekarza kardiologa. Porusza się samodzielnie i samodzielnie spożywa posiłki, wymaga natomiast pomocy przy kąpieli, gdyż w łazience jest wanna. Organ odwoławczy podkreślił, że matka skarżącej nie wymaga natomiast pomocy w zakresie czynności fizjologicznych (nie jest pampersowana) czy ubieraniu się, ani też nie wymaga żadnej szczególnej pielęgnacji ani żadnych dodatkowych zabiegów czy procedur w rodzaju robienia zastrzyków, bieżącego badania poziomu cukru, inhalacji, czy wymiany worków stomijnych.

W ocenie Kolegium czynności wymienione przez skarżącą jako czynności związane z opieką nad matką to albo zwykłe czynności domowe - przygotowanie posiłków, palenie w piecu, włączenie pralki, albo czynności które można pogodzić z aktywnością zawodową - oprócz już wymienionych wyżej - przypilnowanie dawkowania leków rano i wieczorem. Czynności tego rodzaju wykonuje się praktycznie w każdym domu, gdzie dorośli domownicy pracują w pełnym wymiarze czasu pracy. W kategoriach natomiast subiektywnej projekcji Kolegium oceniło twierdzenia skarżącej, że nie może matki pozostawić samej w domu, gdyż grozi to wybuchem gazu lub nieumyślnym paleniem w piecu albo przedawkowaniem leków oraz formułowaną przez nią obawą pozostawienia matki samej na czas zakupów w sklepie obok, bowiem żadne ustalone okoliczności sprawy nie potwierdzają, aby tego rodzaju obawy miały jakieś realne i obiektywne podstawy. Zadaniem Kolegium zarówno lekarstwa jak i butlę z gazem, a także kotłownię, czy pomieszczenie z opałem można zabezpieczyć przed niepożądanym dostępem i nie jest to przedsięwzięcie niewykonalne lub wymagające jakichś szczególnych nakładów, sił i środków.

Kolegium podkreśliło, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje wprawdzie pojęcia "sprawowania opieki" jednakże już poprzez samo powiązanie z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art.17 ust. 1 u.ś.r.) ustawodawca dał wyraz swojemu stanowisku, że sprawowanie opieki musi wykluczać możliwość wykonywania jakiejkolwiek pracy. Opieka nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym musi być na tyle angażująca opiekuna, że musi on całkowicie zrezygnować z dotychczasowej aktywności zawodowej, a jeśli był osobą niepracującą ale gotową podjąć pracę - musi zaprzestać poszukiwania pracy. Tylko przy spełnieniu warunku takiej opieki ustawodawca przewiduje rekompensatę pieniężną za rezygnację z aktywności zawodowej w postaci świadczenia pielęgnacyjnego (oczywiście przy spełnieniu wszystkich innych kryteriów pozytywnych i przy niewystępowaniu przesłanek negatywnych).

W ocenie organu odwoławczego związek pomiędzy opieką, jaką skarżąca sprawuje nad swoją niepełnosprawną matką a jej absencją zawodową, nie jest bezpośredni i ścisły, co w konsekwencji - nie daje podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Dodatkowo Kolegium wskazało, że skarżąca nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, bowiem ma siostrę - E. D.. Organ pierwszej instancji poprzestał na odnotowaniu, że siostra mieszka pod S. i pracuje zawodowo, jednakże, zdaniem organu odwoławczego ani odległość, ani aktywność zawodowa nie stanowią okoliczności wyłączających obowiązek alimentacyjny każdego z dorosłych dzieci względem niepełnosprawnego rodzica, który to obowiązek może się realizować w całości lub w części poprzez finansowanie czy współfinansowanie opieki lub też poprzez osobiste starania.

W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, uchylenie decyzji organu I instancji, o zobowiązanie, na podstawie art.153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.); dalej jako: "p.p.s.a.",, organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku Sądu wydanym w tej sprawie oraz, na podstawie art.119 pkt 2 p.p.s.a. o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu strona zarzuciła:

1. I. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
2. - art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię tego przepisu przejawiającą się w uznaniu, że w przypadku kilku osób zobowiązanych do alimentacji w równym stopniu niemożliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jednej z nich;
3. - art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji uznanie, że nie ma związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad matką;
4. II. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.
5. - art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjęcie, że sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez córkę osoby wymagającej opieki, pomimo posiadania innych dzieci, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu strona podniosła m.in., że zaskarżona decyzja pomija, iż świadczenie pielęgnacyjne jest kierowane tylko do tych osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę oraz pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej, a w takiej właśnie sytuacji jest skarżąca, a nie inne dzieci jej matki.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych skarżąca podniosła także, że swoje ustalenia co do braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy jej absencją zawodową a zakresem koniecznej opieki nad matką Kolegium poczyniło "w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy", gdy wynika z niego, że opieka na matką zajmuje skarżącej "znaczną część dnia" oraz, że organ I instancji ustalił, że opieka skarżącej jest stała i długotrwała i tego organ II instancji nie zakwestionował. Zdaniem strony zastosowanie przez organ rozstrzygający w niniejszej sprawie wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i niweczące ratio legis u.ś.r.

W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga podlega oddaleniu.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Kwestie związane z przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej reguluje art. 17 u.ś.r., który w art. 17 ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. 1) matce albo ojcu,
2. 2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3. 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4. 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
5. - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W pierwszej kolejności należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP – wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.

Należy też zaznaczyć, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.

W niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości organów, że skarżąca jest osobą zobowiązaną do alimentacji swojej matki, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy zakwestionował natomiast związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21).

W przedmiotowej sprawie z akt sprawy wynika, że S. S. ma problemy związane z wiekiem, zaburzenia pamięci oraz cierpi na depresję po śmierci męża. Porusza się samodzielnie i samodzielnie spożywa posiłki. Skarżąca przygotowuje posiłki, kontroluje przyjmowanie leków, pali w piecu oraz pomaga matce w codziennych czynnościach związanych z higieną. W "Informacji" (k. k. 31 – 32 akt admin.) skarżąca oświadczyła, że matka wymaga poświęcenia jej czasu przez znaczną część dnia przy zwykłych czynnościach dnia codziennego, przypilnowania przy dawkowaniu leków rano i wieczorem, ugotowaniu posiłku, pomocy w umyciu się, ponieważ nie daje rady wejść do wanny. Ponadto z akt sprawy wynika, że skarżąca zarejestrowana jest w PUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku i wraz z dziećmi otrzymuje w PUP świadczenia zdrowotne.

Mając na uwadze powyższe ustalenia w ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały jedynie dwie z trzech przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącej i jej matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Natomiast, jak zasadnie uznało Kolegium, odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki - to jest brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką. Prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad matką. Zakres sprawowanej opieki nie koliduje z możliwością podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Skarżąca zasadniczo nie wykonuje bowiem czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z osobą niepełnosprawnej matki. Opieka nad matką ogranicza się bowiem do pomocy przy higienie osobistej, podawaniu posiłków, przy czym matka jest osobą chodzącą i zdolną do samodzielnego spożywania przygotowanych przez córkę posiłków. Jednakże wykonywanie tych czynności przez skarżącą możliwe byłoby również po podjęciu przez nią pracy zarobkowej (przed rozpoczęciem lub po zakończeniu obowiązków zawodowych). Czynności te przy właściwej organizacji (np. wcześniejszym przygotowaniu posiłków i leków) dają możliwość pogodzenia ich z wykonywaniem aktywności zawodowej. Z ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem pracy.

Natomiast pozostałe czynności wykonywane przez skarżącą (robienie zakupów, przyrządzanie posiłków, sprzątanie, pranie) związane są z prowadzeniem gospodarstwa domowego z pewnością nie kolidują z podjęciem zatrudnienia przez skarżącą chociażby na część etatu. Tego rodzaju czynności wykonuje bowiem wiele pracujących osób, poza godzinami pracy.

Należy podkreślić, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie przysługuje jedynie z tytułu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, ale pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki musi istnieć związek przyczynowo – skutkowy. Takiego związku Sąd nie dopatrzył się w sytuacji skarżącej. Zakres opieki, jakiej wymaga matka skarżącej i zarazem jaką skarżąca świadczy matce, nie usprawiedliwia jej bierności zawodowej. Nie wykonuje ona bowiem przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby ją nieustannie. Oczywiście nie tylko czynności związane bezpośrednio z opieką nad osobą niepełnosprawną wchodzą w zakres "opieki" w rozumieniu omawianego przepisu, nie można nie zauważyć, że skarżąca, mieszkająca z matką, także dla siebie musi robić zakupy, sprzątać, gotować. Trudno zatem uznać, by wymienione czynności były tylko i wyłącznie wykonywane z uwagi na potrzeby matki skarżącej.

Sąd zwraca uwagę, że podnoszona przez skarżącą kwestia obawy, że matka może zażyć niekontrolowanie lek, odkręcić gaz bądź rozpalić w piecu może być rozwiązana poprzez zabezpieczenie przed niepożądanym dostępem przez matkę, zarówno do leków, kuchenki gazowe bądź kotłowni. Z ustalonego przez organy i zaakceptowanego przez Sąd stanu faktycznego wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że sprawowana przez skarżącą opieka nad matką, z uwagi na rodzaj i czasokres czynności wspomagających matkę w jej codziennym funkcjonowaniu nie wyklucza podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub pracy zarobkowej w jakiejkolwiek formie.

Wyjaśnić należy, że świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Przy czym przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Nie budzi bowiem wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, wyrok dostępny na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej powoływane jako CBOSA). Oznacza to, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy.

Ponadto należy wskazać, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 17 października 2020 r.; sygn. akt I OSK 1148/20, CBOSA). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo - skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2020 r.; sygn. akt I OSK 516/19; CBOSA).

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie Kolegium zasadnie uznało, że zakres obowiązków skarżącej w ramach sprawowanej nad matką opieki nie stanowił przeszkody do podjęcia przez nią pracy chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Podkreślić należy, że pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy potrzebującym tego rodzicom jest powinnością każdego dziecka, szczególnie w zakresie rozmiaru pomocy jakiej udziela skarżąca, co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Zdaniem Sądu, zebrany materiał dowodowy jest w pełni wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad matką, a rezygnacją przez nią z podjęcia zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia nie istnieje taki związek.

W ocenie Sądu zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. W toku postępowania przed organem I instancji przeprowadzony został wywiad środowiskowy, w którym poczynione zostały ustalenia dotyczące tej opieki. Spójne informacje o jej zakresie i charakterze zostały zawarte także we wniosku skarżącej oraz w jej dodatkowym, pisemnym oświadczeniu "Informacji". W ocenie Sądu w realiach rozpoznawanej sprawy brak podstaw do tego aby zakładać, że uzyskane w ten sposób informacje, dotyczące zakresu i charakteru opieki, są niekompletnie. Podkreślić także należy, że organ odwoławczy w związku z zarzutami odwołania zwracał się do pełnomocnika skarżącej o podanie, które okoliczności w postępowaniu pierwszoinstancyjnym nie zostały wyjaśnione. Pełnomocnik strony nie odpowiedział na wezwanie Kolegium, ani nie przedłożył dodatkowych dokumentów wskazujących nowe okoliczności faktyczne.

Dodać przy tym należy, że powodem odmowy nie było niespełnienie wymogu sprawowania przez skarżącą całodobowej opieki. Nie chodzi bowiem o to, aby opieka ta była sprawowana nieprzerwanie przez 24 godziny na dobę, lecz o to, aby jej zakres i charakter rzeczywiście wymagał rezygnacji z zatrudniania lub stanowił przeszkodę do jego podjęcia, przy czym treść orzeczenia o niepełnosprawności nie stoi na przeszkodzie badaniu tej ostatniej kwestii.

Sąd także zwraca uwagę, że nie było błędem wskazanie przez Kolegium, że na siostrze skarżącej - E. D. ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu odwoławczego zawartym w odpowiedzi na skargę, że w przypadku kilkorga zobowiązanych do alimentacji w tym samym stopniu uprawniona jest też ocena możliwości wywiązywania się tych innych osób z obowiązku alimentacyjnego w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. W tej sprawie Kolegium nie przeprowadzało oceny możliwości wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego przez siostrę skarżącej poprzestając na wzmiance, że formalnie rzecz biorąc, na niej też ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki. Kolegium nie stwierdziło, aby obowiązek alimentacyjny siostry był przesłanką decydującą o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej.

Należy wskazać, że w orzecznictwie podkreśla się, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, zamieszkujące w dalszej odległości, to powinny one wspomóc tę osobę w inny sposób tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Zgodnie bowiem z art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo (por. np. wyrok WSA w Krakowie z 7 kwietnia 2022 r., III SA/Kr 101/22).

Podsumowując, w tym stanie rzeczy zaskarżone rozstrzygnięcie orzekające o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, należało uznać za zasadne w świetle przepisów u.ś.r., a nadto wydane z zachowaniem zasad postępowania określonych w przepisach art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., oraz opatrzone uzasadnieniem odpowiadającym kryteriom z art. 107 § 3 k.p.a.

Z tych względów Sąd, na postawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.

Na marginesie wyjaśnić należy, że oddalenie skargi na przedmiotowe rozstrzygnięcie nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej, co oznacza, że skarżąca może kolejny raz występować o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, oczywiście o ile zmienią się istotne z punku widzenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. okoliczności, czyli gdy zakres opieki skarżącej nad matką zwiększy się na tyle, że nie można będzie go pogodzić z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową.