Uzasadnienie
We wniosku z dnia 21 grudnia 2004 r złożonym do Wójta Gminy A.P. domagał się zwrotu dwóch gospodarstw rolnych należących do jego krewnych M.K. i J.K., przejętych przez Skarb Państwa w zamian za renty na podstawie decyzji Naczelnika Gminy z dnia [...] marca 1976 r znak: [...] i z dnia [...]marca 1976 r znak: [...].
Postanowieniem z dnia [...]stycznia 2005 r powyższy wniosek Wójt Gminy przekazał do rozpoznania Agencji Nieruchomości Rolnej Oddział w L. Ta z kolei wniosek przekazała do Starosty. Starosta uznając się za niewłaściwym do jego rozpoznania postanowieniem z dnia [...]marca 2005 r przekazał wniosek do Wojewody.
Na powyższe postanowienie zażalenie złożył A.P.. Domagał się jego uchylenia i przekazania sprawy Staroście do rozpoznania.
W uzasadnieniu zażalenia dowodził, iż Starosta wykonując zadania w imieniu Państwa powinien podjąć stosowną decyzję, a nie unikać odpowiedzialności. Jego zdaniem, sprawa jest jasna i oczywista. Pomimo przejęcia ziemi przez Państwo, faktycznie była ona przez niego użytkowana, w takiej części, w jakiej nadawała się do uprawy. Skoro jest prawnym następcą zmarłych krewnych nie ma podstaw do odmowy jej zwrotu.
Po rozpoznaniu zażalenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...]maja 2005 r znak: [...] uchyliło zaskarżone postanowienie i umorzyło postępowanie organu I instancji.
W motywach rozstrzygnięcia zaznaczono, iż organ I instancji nie przeanalizował, i nie zażądał skonkretyzowania przedstawionego przez stronę wniosku. W uzasadnieniu postanowienia podaje, że wniosek dotyczy zwrotu nieruchomości, a zainteresowany kwestionuje decyzję o przejęciu gospodarstwa na rzecz Skarbu Państwa. Organ winien zatem ustalić, czy strona domagała się zwrotu gospodarstwa rolnego czy kwestionując decyzję o przejęciu wnosiła o stwierdzenie jej nieważności. Powyższe ustalenia wskazywałyby trafność wydanego postanowienia o właściwości organu.
Kolegium przypomniało, iż sprawa dotyczy nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U Nr 21, poz.118).W obowiązującym stanie prawnym żaden przepis nie daje podstawy prawnej do orzekania o zwrocie gospodarstw rolnych.
Według przepisów wprowadzających ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U Nr 133, poz.872 ze zmianami) do właściwości Starostów przeszły, jeśli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, jako zadania z zakresu administracji rządowej, określone w przepisach zadania urzędów rejonowych rządowej administracji ogólnej i kompetencje kierowników tych urzędów. Zatem, gdyby tego typu sprawy były rozstrzygane obecnie, właściwym organem byłby starosta jako organ jednostki samorządu terytorialnego. Natomiast zgodnie z art.17 pkt.1 kpa organem wyższego stopnia w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego są Samorządowe Kolegia Odwoławcze. Zgodnie natomiast z art.7 pkt.4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r o administracji rządowej w województwie (Dz.U Nr 91, poz.577 ze zmianami) wojewoda jest organem wyższego stopnia w rozumieniu kpa, tylko wówczas, jeśli ustawy szczególne tak stanowią.
Zdaniem Kolegium, jeśli strona wnosi o stwierdzenie nieważności decyzji orzekającej o przejęciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, w sytuacji, gdy nie ma podstaw do wydania decyzji o zwrocie nieruchomości, to wówczas brak jest przepisu szczególnego, który wskazywałby na wojewodę jako organ wyższego stopnia. Właściwym do rozpoznania sprawy jest zatem Samorządowe Kolegium Odwoławcze.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A.P. wnosił o uchylenie postanowienia Kolegium i wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy.
Skarżący stwierdził, iż organa władzy zabierając gospodarstwa rolne zarzuciły ich właścicielom, że ziemia nie jest należycie uprawiana. Przyznano im renty rolnicze, których przyjęcia przez dłuższy czas odmawiali. Według skarżącego odebranie gospodarstw było kradzieżą w imieniu złodziejskiego komunistycznego prawa i mienie powinno być zwrócone pokrzywdzonym lub ich spadkobiercom. Zwrócił uwagę, że nie może odzyskać nieruchomości, gdyż nie wiadomo jaki urząd jest kompetentny do rozstrzygnięcia tej sprawy. Skarżący podkreślił, iż otrzymał zawiadomienie z Samorządowego Kolegium Odwoławczego o wszczęciu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przejęcia na rzecz Państwa w zamian za rentę gospodarstwa J.K., położonego w miejscowości R. gm. T. Jednak gospodarstwo o którym mowa leży w miejscowości R.. Skarżący zwrócił uwagę także na inne błędy dotyczące dat jakim opatrzone są kolejne pisma Samorządowego Kolegium Odwoławczego.
W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Należy przede wszystkim wyjaśnić, iż prawidłowo Samorządowe Kolegium Odwoławcze potraktowało złożony wniosek o zwrot gospodarstw rolnych jako żądanie stwierdzenia nieważności wymienionych w nim decyzji z 1976 r. Podyktowane jest to w sposób oczywisty treścią pisma skarżącego z dnia 29 kwietnia 2005 r, w którym jako podstawę prawną swojego żądania podaje art.156 § 1 pkt.7 kpa, obstając jednocześnie przy tezie, iż wadą prawną decyzji były fałszywe materiały mówiące o zaniedbaniu ziemi będącej przedmiotem przekazania na rzecz Państwa w zamian za renty. Poczynione w takim kontekście ustalenia zmierzające do wyjaśnienia sprawy, czyniły skargę pozbawiona podstaw. Za odmiennym stanowiskiem nie mogły przemawiać argumenty podniesione w skardze, skoro przedmiotem rozpoznania Sądu nie było stwierdzenie nieważności omawianych decyzji, ale wyłącznie kwestia wskazania organu właściwego do rozpoznania tej sprawy.
Bez wątpienia postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji traktowane jest jako nowe postępowanie w sprawie. Jak się przyjmuje postępowanie w trybie nadzwyczajnym ma za przedmiot dalszy byt prawny samej decyzji z doniosłymi wadami określonego rodzaju, a więc nie dotyczy ono tych praw lub obowiązków o których rozstrzygnięto w decyzji, lecz jej samej, jako wadliwego aktu administracyjnego (Janusz Borkowski – Nieważność decyzji administracyjnej Zachodnie Centrum Organizacji Zielona Góra 1997 str.137). Właściwość rzeczową organu administracji do stwierdzenia nieważności decyzji, jest oceniana według przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalania właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji (wyrok SN z dnia 3 września 1998 r. sygn. akt III RN 83/98 OSN 1999/9/293). Istotny problem powstaje wtedy, gdy w stanie prawnym obowiązującym w dacie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji nie ma organu, którego właściwości rzeczowej przypisana była dotychczas ta sprawa.
Od tego bowiem uzależnione jest wskazanie organu wyższego stopnia, który w rozumieniu art.157 kpa jest właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji. Przyjmuje się, iż w przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się organ, na który przeszła właściwość w tych sprawach, a następnie ustala się organ wyższego stopnia (B.Adamiak, J.Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego – Komentarz Wydawnictwo C.H.Beck 2004 str.741).
Decyzje w sprawie objętej skargą zostały podjęte przez Naczelnika Gminy na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U Nr 21, poz.118). Ustawa ta została następnie uchylona przez ustawę z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz.U Nr 32. poz.140), która kompetencje w omawianym zakresie pozostawiła Naczelnikowi Gminy jako organowi administracji państwowej stopnia podstawowego. Ustawa ta została następnie uchylona przez ustawę z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (tekst jedn. Dz.U z 1989 r Nr 24, poz. 133). Jej art.59 ust.3 stwierdzał, iż przekazanie gospodarstwa rolnego Państwu następuje w drodze decyzji terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Art.5 pkt.19 lit.b ustawy z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy, a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U Nr 34, poz.198) obowiązujący od dnia 27 maja 1990 r. sprawy przekazania gospodarstw rolnych na rzecz Skarbu Państwa w zamian za rentę lub emeryturę oddał do właściwości organu rządowej administracji ogólnej.
Zmiana w tym zakresie została wprowadzona przez ustawę z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U Nr 133, poz.872 ze zmianami). Stosownie do jej art.94 określone w przepisach zadania urzędów rejonowych rządowej administracji ogólnej oraz zadania i kompetencje tych organów, jeśli przepisy szczególne nie stanowiły inaczej, przeszły jako zadania z zakresu administracji rządowej, do właściwości Starostów.
W obecnym stanie nie ma przepisów określających właściwość organów do których należy omawiana kategoria spraw. W tej sytuacji należy przyjąć wynikające z art.6 ustawy z dnia 8 marca 1990 r o samorządzie gminnym (tekst jedn. Dz.U z 2001 r. Nr 142, poz.1591 ze zmianami) domniemanie kompetencji gminy. Skoro tak, to organem właściwym do rozpoznania sprawy jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze ponieważ to ono z mocy art.17 ust.1 kpa jest organem wyższego stopnia w stosunku do organów samorządu terytorialnego, chyba, że przepisy szczególne stanowiłyby inaczej (co do zadań własnych i zleconych por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2002 r. sygn. akt I SA 3120/01 LEX 81672, wyrok SN z dnia 13 lutego 2003 r. sygn. akt III RN 35/02 Wokanda 2004/4/22). Wobec braku takich przepisów założenie przyjęte zaskarżonym postanowieniu jest prawidłowe (por. postanowienie NSA z dnia 14 marca 2003 r sygn. akt II SA 3748/02 LEX nr 126790, postanowienie NSA z dnia z dnia 30 września 2004 r sygn. akt OW 105/04 ONSA i WSA 2005/4/81, post. NSA z dnia 1 marca 2002 r sygn. akt I SA 3120/01 LEX 81672, patrz jednak postanowienie NSA z dnia 14 grudnia 2004 r sygn. akt OW 142 / 04 nie publikowane).
Sąd zwrócił natomiast uwagę na błędne wskazanie w postanowieniu Samorządowego Kolegium Odwoławczego zarówno daty jak i oznaczenia postanowienia Starosty będącego przedmiotem zażalenia. Nosi ono oznaczenie [...] i datę [...]marca 2005 r. a nie jak podano w zaskarżonym postanowieniu [...] i datę [...] marca 2005 r. Błędne oznaczenie postanowienia podtrzymano także w odpowiedzi na skargę. Błąd ten nie został sprostowany w trybie art.113 § 1 kpa. Sąd uznał jednak, iż jest to oczywista omyłka organu odwoławczego. Z akt sprawy wynika bowiem w sposób jednoznaczny jakie rozstrzygnięcie było przedmiotem zaskarżenia, a jego właściwe oznaczenie zostało podane w uzasadnieniu postanowienia Kolegium.
Z powyższych względów na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U Nr 153 poz.1270 ze zmianami) skargę należało oddalić.