Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] r. uzupełnionym pismami z dnia [...] i [...] r., z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r. T. S. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] r., nr [...] wydanej z upoważnienia Wójta Gminy J. przyznającej uprawnionej [...] B. – [...] świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...]złotych miesięcznie na okres od 1 stycznia [...] r. do 30 września [...] r. W ocenie wnioskodawcy decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości co stanowi przesłankę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Wyjaśnił, że w związku z prawomocnym wyrokiem sygn. akt [...] z dnia [...] r. Sądu Rejonowego L. -Z. w L. pozbawiającym klauzulę wykonalności tytułu prawnego do alimentów za okres przyznanego świadczenia przestała istnieć osoba uprawniona w myśl ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, a zatem Wójt Gminy J. utracił do prowadzenia postępowań w sprawie świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Zwrócił również uwagę, że postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] komornik umorzył postępowania egzekucyjne w zakresie egzekucji należności za okres od dnia [...] [...] r. do [...] [...] r., co oznacza, że uchylone zostały jego czynności za okres obejmujący umorzenie, w szczególności zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji. Tym samym Wójt utracił swoją właściwość także z powodu braku osoby uprawnionej z uwagi na bezskuteczność egzekucji po [...].
Postanowieniem z dnia [...] r., Nr [...] Kolegium działając na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. odmówiło wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] r., nr [...]
Uzasadniając postanowienie Kolegium po przytoczeniu brzmienia art. 61a § 1 k.p.a. wyjaśniło, że przepis ten normuje podstawy odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego: gdy żądanie jego wszczęcia zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną w rozumieniu art. 28 k.p.a. oraz gdy postępowanie nie może być wszczęte z jakichkolwiek innych przyczyn. Pojęcie strony wiąże się z interesem prawnym lub z obowiązkiem z konkretnego przepisu administracyjnego prawa materialnego, który może stanowić podstawę do sformułowania interesu lub obowiązku danego podmiotu. Od tak rozumianego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, który nie jest oparty na żadnym konkretnym przepisie prawa materialnego.
Następnie Kolegium stwierdziło, że w postępowaniu o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego interes prawny powinien wynikać z przepisów ustawy o pomocy osobom uprawniony do alimentów, a zwłaszcza jej Rozdziału Trzeciego. Stroną postępowania o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest osoba uprawniona. Dłużnik alimentacyjny nie jest stroną postępowania o przyznanie tego świadczenia, ponieważ decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia nie dotyczy jego praw i obowiązków. Interes prawny dłużnika dotyczy alimentów a nie świadczenia z funduszu alimentacyjnego.
T. S. w przedmiotowej sprawie został przez organ uznany dłużnikiem alimentacyjnym w postępowaniu administracyjnym o świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Ma więc interes faktyczny, który należy odróżnić od interesu prawnego. Interes faktyczny, to sytuacja w której odwołujący jest wprawdzie zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej ale nie może tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa. Brak po stronie T. S. przymiotu strony w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest równoznaczny z brakiem uprawnienia Kolegium do wszczęcia na wniosek T. S. postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] r., nr [...]
Kończąc rozważania Kolegium podniosło, że nie zachodzą podstawy do wszczęcia postępowania z urzędu o stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., o co wnioskuje T. S.. Wyrok z dnia [...] r. Sądu Rejonowego L.-Z. w L. sygn. akt [...] pozbawiający w części za okres od [...] r. do [...] r. wykonalności tytuł egzekucyjny w postaci postanowienia Sądu Rejonowego L.-Z. w L. z dnia [...] r. i ugody sądowej z dnia [...] r. zaopatrzonej w klauzulę wykonalności z dnia [...] r. oraz postanowienie komornika J. G. z dnia [...] r. sygn. akt [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego w sprawie [...] w zakresie egzekucji należności za okres od dnia [...] r. do [...] r. wiąże od daty nadania orzeczeniu klauzuli wykonalności, tj. od dnia [...] r. Natomiast organ wydając decyzję z dnia [...] r. nr [...] zmienioną decyzją z dnia [...] r. nr [...] zobowiązany był uwzględnić stan faktyczny i prawny sprawy obowiązujący w dacie wydania tej decyzji.
Wnioskiem z dnia [...] r. T. S. zwrócił się do Kolegium o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej postanowieniem tego organu administracji z dnia [...] r.
Uzasadniając żądanie wniosku T. S. wnosi o uznanie jego osoby za stronę w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] r., Nr [...] Wyjaśnia, że brak właściwości Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] do wydania powyższej decyzji dotyczy jego interesu lub powstałego obowiązku, to jest obciążenia go obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez A. B. (matka dziecka).
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium postanowieniem z dnia [...] r., Nr [...] utrzymało w mocy swoje postanowienie z dnia [...] r.
Motywując to rozstrzygnięcie Kolegium zwróciło uwagę na to, że w sprawie istotne jest to, że decyzją Wójta Gminy J. z dnia [...] r., Nr [...] uchylono decyzję z dnia [...] r., Nr [...], której to stwierdzenia nieważności żąda T. S., i odmówiono przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego począwszy od miesiąca [...] r. do miesiąca [...] r. Skoro zaś decyzja, której dotyczy wniosek o stwierdzenie nieważności nie funkcjonuje już w obrocie prawnym to wniosek T. [...] jest niezasadny.
Następnie Kolegium stwierdziło, że T. S. nie ma przymiotu strony postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] r., Nr [...] Zarówno w postępowaniu tzw. zwykłym jak i nadzwyczajnym legitymowanie się prawem bycia stroną musi wynikać z przepisu prawa, a to oznacza, że interes prawny strony, czy też jej obowiązek ma znaleźć swoją podstawę w konkretnej normie prawnej. Z przepisu art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy o pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów wprost wynika, że dłużnik alimentacyjny nie jest stroną, bo norma ta nakazuje organowi wierzyciela, aby przekazał organowi dłużnika i dłużnikowi informację o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Istotną uwagą jest również, że organ rozpoznając wniosek o stwierdzenie nieważności ocenia stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji bez względu na późniejsze zmiany w stanie faktycznym, czy też prawnym.
Stanowisko wnioskodawcy, że ma interes prawny w stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] r., gdyż jest ona podstawą żądania od niego zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego nienależnie pobranego przez matkę dziecka, jest błędne z uwagi na to, że to nie decyzja przesądza o przymiocie strony ale przepis prawa, z którego wywieść można prawa i obowiązki. Powołując się na decyzję z dnia [...] r. T. S. może mówić jedynie o interesie faktycznym nie prawnym. Zwrócono też uwagę na to, że decyzja GOPS w [...] z dnia [...] r., Nr [...] zobowiązano A. B. (matkę uprawnionej) do zwrotu świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobranego w sposób nienależny za miesiące [...] r. Istotne jest też i to, że postanowienie komornika J. G. z dnia [...] r., sygn. akt Kmp 98/16 umarza postępowania egzekucyjne w zakresie egzekucji należności za okres od dnia [...] r. do [...] r. Oznacza to brak podstaw do prowadzenia względem niego egzekucji z tytułu zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej za okres od dnia [...] r. do [...] r.
Kończąc swoje rozważania Kolegium stwierdziło, że wskazane przez T. S. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wyroki sądów administracyjnych zapadły w odmiennych stanach faktycznych i nie wpływają na zaprezentowane w sprawie stanowisko Kolegium.
Skargę na powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł T. S. zarzucając, że:
- 1. wydało je mimo braku właściwości, gdyż niewłaściwym do wydawania decyzji w sprawie skarżącego był też GOPS nie będący "organem właściwym wierzyciela" czyli nie mogącego reprezentować funduszu alimentacyjnego poprzez ich merytoryczne rozpoznanie z pominięciem weryfikacji właściwości organu, która winna być dokonana na każdym etapie postępowania ignorując art. 19, 20 i 21 kpa. oraz art. 153 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi;
- 2. sprawa której dotyczy zaskarżone postanowienie co prawda jest zakończona aktem administracyjnym ostatecznym, wydanym jednak bez właściwości przez SKO w L., a tym samym nieprawidłowo wycofana z obrotu prawnego jest decyzja z dnia [...] r., nr [...];
- 3. postępowania nie mają wnioskodawcy który legitymuje się interesem prawnym do ich prowadzenia - na mocy Wyroku [...] i umorzenia komornika z maja [...] małoletnia [...] i reprezentująca ja A. B. ([...]) nie mają w sprawie statusu "osoby uprawnionej" w myśl przepisów (dokładniej definicji) Ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów co wynika z przepisów prawa - a postępowania w sprawie wypłat z funduszu alimentacyjnego mogą być jedynie prowadzone na wniosek osoby uprawnionej na podstawie sądowego tytułu wykonawczego (tu klauzula wykonalności został uchylona czyli pozostał tytuł egzekucyjny a nie wymagany przepisami wykonawczy), w przypadku bezskuteczności egzekucji która nie występuje gdyż z mocy prawa na podstawie art. 826 kpc w związku z umorzeniem komornika z [...]. Zaświadczenia o bezskuteczności egzekucji również zostały uchylone. Brak wnioskodawcy w tym postępowaniu wyklucza możliwość prowadzenia w ogóle tegoż postępowania - taki wniosek podlega odrzuceniu, przy czym jednocześnie wyklucza jego możliwość prowadzenia przez Wójta Gminy J., który nie posiada tym samym właściwości ani rzeczowej, ani miejscowej;
- 4. w swoim postępowaniu zarówno SKO jak i GOPS w [...] działając w trybie nadzwyczajnym nie uznają go jako strony postępowania pozbawiając możliwości ochrony moich interesów;
- 5. sposób prowadzenia postępowania jest pokrętny i skomplikowany - a co za tym idzie występuje nieuzasadniona przewlekłość postępowania i bezsensowne rozpatrywanie sprawy pod względem merytorycznym z pominięciem zbadania elementarnej i pierwszoplanowej kwestii tj. właściwości, której nie posiadał organ wydający Decyzję tj GOPS w [...], który nie chce się do tego przyznać oraz SKO w L. które dążąc do ukrycia, że działało bez właściwości i zmieniło Decyzje GOPS w [...] wydane bez właściwości - w zamian tego sprawy rozpatrywane są merytorycznie co i tak doprowadziło do uchylenia czy zmian Decyzji GOPS w [...] gdyż zostały one wydane z naruszeniem lub rażącym naruszeniem prawa. Pozbawienie właściwości nastąpiło na skutek Wyroku [...] w postępowaniu przeciwegzekucyjnym (opozycyjnym) oraz Umorzeniu egzekucji przez komornika skutkującym uchyleniem czynności egzekucyjnych, a tym samym zmianą stanu prawnego działającą wstecznie, tym samym ignorując art. 12 kpa.
W obszernych wywodach uzasadnienia skarżący przedstawił przebieg postępowania w sprawie oraz wyjaśnił, że zawsze opłacał przed terminem świadczenia alimentacyjne. Na skutek intrygi A. B. ([...]) celowo i umyślnie odmawiającej przyjmowania alimentów na rzecz nieletniej [...] zostały wszczęte postępowania w sprawie wypłat z funduszu alimentacyjnego. Nieomalże od samego początku pełną świadomość tego faktu mieli pracownicy GOPS w [...] - a mimo to prowadzone były wypłaty faktycznie nienależnych świadczeń alimentacyjnych wydając szereg decyzji. Pracownicy GOPS mieli przy tym świadomość uczestnictwa w tej intrydze/procederze, gdzie w toku postępowań został wydany szereg decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Znajduje to potwierdzenie w szeregu decyzji i postanowień SKO w L. z lat 2015-2016 uchylających czy zmieniających decyzję GOPS w [...]. Obecne postępowania toczące się w trybie nadzwyczajnym zmieniają ze względu na tryb grono osób czy organów mogących być stronami postępowania.
O ile w trybie zwyczajnym stronami postępowania są tylko i wyłącznie strony wskazane w przepisach ustawy w oparciu o które wydane są decyzje to w trybie nadzwyczajnym stroną jest każdy którego dotyczy rozstrzygnięcie sprawy - co jest w pełni zasadnym by można było wycofać z obrotu prawnego wszelkie Decyzje, które zostały wydane z naruszeniem interesów osób trzecich nie przewidzianych w przepisach ustawy, a których faktycznie rozstrzygnięcie dotyczy. W ocenie skarżącego działania GOPS w [...] były nastawione nie na przestrzeganie przepisów prawa, tylko na umyślne pomocnictwo [...] [...] ([...]) w jego nękaniu, co jest już przekroczeniem uprawnień przez pracowników GOPS w [...] i narusza elementarną zasadę bezstronności funkcjonariusza publicznego. Jego zdaniem SKO w L. ma poważne problemy ze stosowaniem przepisów myląc obowiązujące przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - pomijając nowelizację ustawy we wrześniu 2015r i traktując, że na "starych" przepisach nie był stroną postępowania.
W opinii skarżącego istotą sprawy jest brak właściwości zarówno GOPS w [...] oraz SKO w L. do wydania czy zmiany wydanych decyzji. Zwrócił uwagę, że prawomocnym wyrokiem [...] tytuły wykonawcze do alimentów zostały pozbawione klauzuli wykonalności za okres od [...] do [...]., a w związku z umorzeniem komornika z [...] na mocy prawa wszelkie czynności komornicze zostały uchylone na podstawie art. 826 kpc. Podstawą wyroku było terminowe realizowanie obowiązku alimentacyjnego zgodnie z tytułem egzekucyjnym - zatem wszelkie czynności komornicze były "fikcją" realizowaną na potrzeby intrygi A. B. ([...]) w celu szkalowania jego dobrego imienia oraz w celu generowania kosztów komorniczych i wszczynania kolejnych postępowań w które miał być uwikłany. Umorzenie egzekucji przez komornika skutkuje z mocy prawa uchyleniem wszelkich czynności komorniczych czyli tym, że czynności są "niebyłe" i nie mogą wywoływać skutków prawnych.
Oznacza to, że w postępowaniu nie ma i nie było "dłużnika alimentacyjnego", nie ma i nie było "osoby uprawnionej", której nie było również ze względu na fakt iż nie ma klauzuli wykonalności a tym samym tytułu wykonawczego (pozostał tytuł egzekucyjny). Wyrok oraz umorzenie komornika pozbawiło Wójta Gminy J. właściwości w sprawie. Właściwość w tym przypadku jest miejscowa ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej, na podstawie sądowego tytułu wykonawczego, w przypadku której egzekucja komornicza okazała się być bezskuteczną. Wyrok jednoznacznie wyklucza istnienie osoby uprawnionej ze względu na pozbawienie klauzuli wykonalności (tytuły prawne do alimentów stały się jedynie tytułami egzekucyjnymi przestając być tytułami wykonawczymi co już wyklucza stosowanie przepisów Ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów).
Tym samym Wójt Gminy J. przestał być "organem właściwym wierzyciela" gdyż nie było osoby uprawnionej zamieszkującej w gminie J. - co skutkuje brakiem jego właściwości zarówno miejscowej jak i rzeczowej. Skarżący stwierdził, że sprawa powinna się skończyć przeszło dwadzieścia sześć miesięcy temu poprzez stwierdzenie nieważności wszelkich decyzji GOPS w [...] w sprawie wypłat z funduszu alimentacyjnego na rzecz nieletniej [...] przez SKO w L. jako wydanych bez właściwości. Zamiast tego ma on za sobą kilkadziesiąt postępowań administracyjnych, w toku postępowanie karne z oskarżenia prywatnego w stosunku do pracowników GPOPS w [...] w związku z przekroczeniem uprawnień.
W odpowiedzi na skargę Kolegium po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania w sprawie oraz ustosunkowaniu się do zarzutów skargi, wniosło o jej oddalenie jako bezzasadnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna. Skarżący nie ma racji twierdząc, że postanowienie Kolegium z dnia [...] r. wydane zostało z naruszeniem prawa, które skutkować musi jego usunięciem z obrotu prawnego. Przede wszystkim stwierdzić należy, że wydając zaskarżone postanowienie nie naruszono przepisów o właściwości. Stosowanie do unormowania art. 157 §1 k.p.a. właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ. W myśl natomiast art. 17 pkt 1 k.p.a. organami wyższego stopnia w rozumieniu kodeksu są w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego - samorządowe kolegia odwoławcze, chyba że ustawy szczególne stanowią inaczej. Zgodnie z art. 11a pkt 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 713) wójt jest organem gminy.
W myśl natomiast § 1 pkt 3 lit. c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. z 2003 r., Nr 198, poz. 1925) Samorządowe Kolegium Odwoławcze jest miejscowo właściwe do rozpoznania spraw m.in. z powiatu [...], na terenie którego leży Gmina J.. Zatem w przypadku decyzji wydanej z upoważnienia Wójta Gminy J. organem właściwym do stwierdzenia jej nieważności jest Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Z tych powodów zarzut wydania zaskarżonego postanowienia z naruszeniem przepisów o właściwości nie jest zasadny.
Wydając postanowienie z dnia [...] r. Kolegium działało na podstawie art. 61a k.p.a. W myśl tego unormowania gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 (wszczęcia postepowania, w tym o stwierdzenie nieważności), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Artykuł 61a § 1 k.p.a. ustanawia dwie autonomiczne podstawy wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, z których pierwsza obejmuje wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a druga - zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Ta ostatnia podstawa nie została skonkretyzowana, jednakże należy przyjąć, że są to okoliczności, które w oczywisty sposób stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 4185/18 - publikowany w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).
W orzecznictwie sądów administracyjnych zaliczono do nich w szczególności przypadki, w których żądanie wszczęcia postępowania dotyczy sprawy, w której jest już prowadzone postępowanie, wydano w sprawie rozstrzygnięcie albo brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia zgłoszonego żądania (tak NSA w wyroku z dnia 7 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 2159/12, publikowanym - LEX nr 497293 oraz z dnia 28 października 2015 r., sygn. akt II OSK 2465/15, publikowanym - LEX nr 1987140 zob. też B. Adamiak, Refleksje o wpływie administracyjnego prawa procesowego na formę działania administracji publicznej., [w] O prawie administracyjnym i administracji. Refleksje. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Małgorzacie Sthal., Łódź 2017, s. 9 i n.; W. Chróścielewski, Zmiany w administracyjnym postępowaniu odwoławczym w świetle projektu nowelizacji k.p.a. z dnia 29 grudnia 2016 r., [w:] O prawie..., s. 25).
Pierwszą z podstaw zastosowania art. 61a §1 k.p.a. jest brak przymiotu strony wnoszącej o wszczęcie postępowania. W postępowaniu zwykłym i w postępowaniu, którego przedmiotem jest stwierdzenie nieważności decyzji nie zawsze musi zachodzić tożsamość między podmiotami, którym przysługuje przymiot strony. Uzyskanie przymiotu strony w postępowaniu nadzwyczajnym jest niezależne od tego, czy w postępowaniu zwykłym konkretny podmiot brał udział jako strona, czy też nie. To przedmiot decyzji badanej określa krąg podmiotów będących stroną postępowania zarówno zwykłego, jak i prowadzonego w tzw. trybie "nieważnościowym". Stroną w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji będzie każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy decyzja administracyjna, której żąda weryfikacji lub która jest przedmiotem weryfikacji w postępowaniu wszczętym z urzędu. Stroną takiego postępowania nadzwyczajnego jest więc nie tylko strona postępowania zwykłego, lecz także każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji.
Definicję strony w postępowaniu administracyjnym zawiera art. 28 k.p.a. Zgodnie z nim stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (decyzja administracyjna) może na tę sferę wpłynąć przez jej poszerzenie lub ograniczenie albo przez jej zmianę wynikającą z nałożenia na podmiot określonych obowiązków. Postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnej osoby wówczas, gdy w postępowaniu tym wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby, lub decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach innego podmiotu, wpływającą jednak na prawa i obowiązki tej osoby.
Cechą interesu prawnego jest jego indywidualny i skonkretyzowany charakter, co oznacza, że treść przepisu prawa materialnego, z którego dany podmiot wywodzi swój interes prawny, musi przyznawać mu konkretne i indywidualne uprawnienia bądź nakładać obowiązki o takim samym charakterze. Interes prawny musi być też aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie ma znajdować potwierdzenie w okolicznościach faktycznych będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego (Romańska Marta. Art.
28. W: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II. Wolters Kluwer Polska, 2019). Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest sytuację, w której dany podmiot (osoba) jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa mającego stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji (zob. wyrok NSA z dnia 27 września 1999 r., sygn. akt IV SA 1285/98 – publikowany w Lex Nr 47898).
Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy podkreślić, że dla oceny posiadania przez skarżącego przymiotu strony postępowania dotyczącego stwierdzenie nieważności istotny jest przedmiot decyzji z dnia [...] r., nr [...] Otóż decyzją tą przyznano osobie uprawnionej ([...] B. – [...]) świadczenie z funduszu alimentacyjnego.
Bezsporne jest to, że w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...] r., nr [...] skarżący posiadał status dłużnika alimentacyjnego. Kwestia braku przymiotu strony dłużnika alimentacyjnego w postępowaniu o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, była już wielokrotnie rozstrzygana w orzecznictwie sądów administracyjnych. Przyjmuje się, że dłużnik alimentacyjny nie jest stroną w postępowaniu o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego (por. wyrok NSA z 29 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1725/16, wyrok NSA z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1726/16, wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 2027/16, wyrok NSA z dnia 22 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 4202/ 18 - publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Gdyby bowiem ustawodawca uważał dłużnika alimentacyjnego za stronę postępowania w sprawie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego przepis art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 808) byłby zbędny z tego względu, że stronie postępowania są doręczane wszystkie rozstrzygnięcia zapadające w sprawie, w związku z czym nie ma potrzeby przekazywania stronie odrębnej informacji o wydanym orzeczeniu. Zatem skarżący jako dłużnik alimentacyjny nie był stroną postępowania zwykłego zakończonego decyzją, której stwierdzenie nieważności żąda.
Stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] r., nr [...] nie zmieni zaś sytuacji prawnej skarżącego. Usunięcie z obrotu prawnego tej decyzji na skutek stwierdzenie jej nieważności znajdzie odzwierciedlenie w sytuacji prawnej jej adresata (uprawnionej), którym była A. B. – [...] Utraci ona z mocą wsteczną uprawienie do otrzymywania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] r. spowoduje, że A. B. – [...] należy traktować tak, jak gdyby nigdy nie była uprawniona do otrzymania świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Skarżący będzie zaś beneficjentem faktycznym stwierdzenia nieważności. Skutkiem stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] r. dla skarżącego będzie to, że przestanie istnieć podstawa faktyczna zobowiązania go do zwrotu świadczeń wypłaconych uprawnionej. Obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych uprawnionej z funduszu alimentacyjnego, w sferze prawa administracyjnego, przestanie istnieć z chwilą usunięcia z obrotu prawnego decyzji nakazującej skarżącemu zwrot tych świadczeń.
Skoro zatem skarżącemu nie przysługiwał przymiot strony postepowania zakończonego decyzją z dnia [...] r., nr [...] a stwierdzeni nieważności tej decyzji nie będzie miało skutku dla sytuacji prawnej skarżącego to stwierdzić należy, że Kolegium zasadnie przyjęło, iż skarżący nie może być stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] r.
Zważyć również należy, że decyzja z dnia [...] r., nr [...] została uchylona przez Wójta Gminy J. decyzją z dnia [...]. nr [...], czyli przed wniesieniem o stwierdzenie jej nieważności przez skarżącego. Na powyższą okoliczność wskazuje Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia (k. 28 akt administracyjnych sprawy Nr [...]) oraz Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w piśmie z dnia [...] r. skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego (k. 117 akt administracyjnych teczka [...], [...] tom III). Skarżący nie kwestionuje, że zdarzenie to miało miejsce.
W sprawie niniejszej żądanie wszczęcia postępowania dotyczyło postępowania w sprawie nieważności decyzji, czyli postępowania zmierzającego do wykrycia wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. W doktrynie wskazuje się, że akt objęty tym postępowaniem powinien być aktem indywidualnym istniejącym w obrocie prawnym. (por. A. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz., Warszawa 2019, s. 907). Tryb stwierdzenia nieważności służy bowiem eliminowaniu z obrotu prawnego decyzji dotkniętych kwalifikowanymi naruszeniami prawa. Zastosowanie tego trybu do usunięcia decyzji, która przestała istnieć na skutek np. uchylenia jest sprzeczne z celem postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności.
Nie można bowiem wyeliminować z obrotu prawnego decyzji, która w nim nie funkcjonuje. W rozpoznawanej sprawie objęta żądaniem stwierdzenia nieważności decyzja z dnia [...] r., nr [...] została decyzją z dnia [...] r., nr [...] uchylona w całości zaś prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie zostało przyznane (odmówiono go) uprawnionej. Co również istotne decyzją z dnia [...] r., nr [...] wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego uznane zostały za nienależnie pobrane i zażądano ich zwrotu. Oznacza to, że skarżący żądając stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] r. skierował żądanie wobec decyzji nieistniejącej w obrocie prawnym.
Mając na uwadze powyższe rozważania dotyczące celu stosowania instytucji unormowanej w art. 156 k.p.a. żądanie takie należy uznać za bezprzedmiotowe. W kontekście tych rozważań za usprawiedliwione uznać należy stanowisko Kolegium zgodnie, z którym niezasadne jest wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] r. z uwagi na jej usuniecie z obrotu prawnego.
Jeżeli uwzględnimy, że trafne jest stanowisko, iż skarżącemu nie przysługuje przymiot strony postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] r., nr [...] oraz, iż usunięcie z obrotu prawnego tej decyzji czyni niezasadnym wszczynanie postępowania o stwierdzenie jej nieważności stwierdzić należy, że Kolegium odmawiając wszczęcia postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. działało zgodnie z prawem.
Analiza akt administracyjnych sprawy nie wskazuje na zasadność zarzutu skargi dotyczącego pozbawienia skarżącego przymiotu strony postępowania zakończonego zaskarżonym postanowieniem, co uniemożliwić miałoby mu obronę jego praw. Zarówno bowiem zaskarżone postanowienie jak i postanowienie utrzymane nim w mocy zostały doręczone skarżącemu (k.
26) a ten skorzystał z przysługującego mu w toku postępowania prawa wniesienia o ponowne rozpoznanie sprawy oraz zaskarżenia postanowienia wydanego w wyniku powtórnego rozpoznania sprawy do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Odnośnie zaś zarzutu naruszenia przez Kolegium art. 12 k.p.a. w wyniku przewlekłego prowadzenia postępowania zauważyć należy, że zgodnie z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) wojewódzki sąd administracyjny proceduje w granicach sprawy, której dotyczy skarga. Rozpoznanie skargi w zakresie naruszenia przez Kolegium art. 12 k.p.a. w wyniku przewlekłego prowadzenia postepowania wykracza poza granice sprawy przedmiotem której jest badanie legalności postanowienia Kolegium z dnia [...] r. oraz z dnia [...] r. Dlatego sąd w niniejszym postępowaniu nie ocenił zasadności zarzutu dotyczącego przewlekłego prowadzenia postępowania.
Również zagadnienie interesu prawnego A. B. – [...] oraz reprezentującej ją matki A. B. związane z uczestnictwem w charakterze osoby uprawnionej w prowadzonym w oparciu o przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów postepowaniu wykracza poza ramy kontroli legalności dokonywanej w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Mając na względzie powyższe na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę należało oddalić.