Uzasadnienie
I. i T. S. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...]r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wydania nakazu rozbiórki. Skarżący wraz ze skargą złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie postanowieniem z dnia 22 października 2009 r. (sygn. akt II SA/Lu 627/09) odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy, uzasadniając orzeczenie stwierdzeniem, że skarżący nie wykazali, by znajdowali się w sytuacji uprawniającej ich do skorzystania z takiego prawa. Zdaniem referendarza sądowego, uiszczenie przez skarżących kwoty 500 złotych, nie spowoduje uszczerbku w kosztach koniecznego utrzymania ich i ich rodziny.
Od powyższego postanowienia referendarza skarżący wnieśli sprzeciw. W jego uzasadnieniu podnieśli, że referendarz sądowy niewiadomo skąd przyjął, iż posiadają dochód z działalności gospodarczej w kwocie 500 zł. Ponadto wskazali, że w dniu składania wniosku posiadali oszczędności w kwocie 13000 zł. Ich zdaniem kwota 142,24 zł miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie liczącej pięć osób jest niewystarczająca na utrzymanie. Skarżący opisali jakie wydatki ponoszą i będą musieli ponieść w najbliższym czasie (m.in. koszty dojazdu dzieci na studnia, zakup: opału, odzieży zimowej, leków, opłaty: za energie elektryczną, gaz, wodę i wywóz nieczystości). Wskazali, że te wydatki są pokrywane w większości z oszczędności, które posiadają. Do sprzeciwu skarżący dołączyli zaświadczenie o wysokości dochodu podatnika w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2008 oraz zaświadczenie o dochodach z rolnictwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd.
W ocenie Sądu wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie.
Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Strona skarżąca zwróciła się do sądu o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, czyli o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 cyt. ustawy).
Zgodnie z art. 246 (1 pkt 1 ustawy p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Nadmienić również należy, iż o możliwości uczestniczenia w kosztach postępowania decyduje, prócz bieżących dochodów, majątek posiadany przez stronę wnoszącą o przyznanie prawa pomocy.
Co do zasady instytucja przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obwarowana przesłanką braku realnej możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, podlega ścisłej interpretacji, co oznacza stosowanie owej instytucji w sytuacjach wyjątkowych, szczególnie trudnych. Warunkiem zwolnienia od kosztów sądowych jest z jednej strony wykazanie, że na stronie ciąży obowiązek uiszczenia konkretnych opłat sądowych, a z drugiej, że nie może ich uiścić bez uszczerbku utrzymania dla siebie i swej rodziny (postanowienie SN z dnia 28 stycznia 1981 r., IV PZ 5/81).
W niniejszej sprawie wniosek skarżących nie zawiera podstaw do przyznania im prawa pomocy. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkiem od tej zasady jest ustawowe zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów wyrażone w art. 239 p.p.s.a. oraz możliwość przyznania przez Sąd prawa pomocy w trybie tej ustawy.
Z zasady ponoszenia kosztów w postępowaniu sądowoadministarcyjnym wynika, iż prawo pomocy może być przyznane w takim zakresie, w jakim strona nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy pozwala bowiem osobom najuboższym na przeprowadzenie postępowania sądowoadministracyjnego, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno to mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków sfinansowania udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Mając na uwadze powyższe rozważania i sytuację finansową wykazaną we wniosku i przesłanych zaświadczeniach, stwierdzić należy, że sytuacja finansowa i majątkowa skarżących jest stabilna.
Z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z trojgiem pełnoletnich dzieci. Zamieszkują oni w domu o powierzchni 56 m2. Utrzymują się z renty w kwocie 461,32 zł brutto, dochodów otrzymywanych z gospodarstwa rolnego w kwocie 250 zł brutto oraz dochodów z działalności gospodarczej w kwocie 500 zł. brutto. Wnioskodawcy w złożonym formularzu PPF nie wykazali i nie nadesłali żadnych dokumentów (rachunków), z których by wynikało jakie dokładnie koszty ponoszą w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego, czy koszty związane z dojazdem i nauką dzieci. Poza tym skarżący wskazali, że posiadają oszczędności w kwocie 13.000 zł.
Stwierdzić zatem należy, że osiągany przez skarżących stały dochód oraz ich stan majątkowy – pozwalają na poniesienie przez nich na tym etapie sprawy pełnych kosztów postępowania sądowego.
Z tych względów wobec braku przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.
Ubocznie należy zauważyć, że zarzut w sprzeciwie dotyczący nieprawidłowego przyjęcia przez referendarza sądowego kwestii dochodu z działalności gospodarczej jest nieuzasadniony, bowiem sam skarżący we wniosku PPF w pkt 10 tego formularza wskazał, że dochody z działalności gospodarczej wynoszą 500 zł.