Uzasadnienie
Z. D. (dalej jako "strona", "skarżąca", "wnioskodawca", "dłużnik"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej z dnia 8 maja 2023 r. w przedmiocie umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego.
Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że wnioskiem złożonym w dniu 20 czerwca 2022 r. skarżący wystąpił do Prezydenta Miasta Biała Podlaska o umorzenie części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Uzasadniając wniosek powołał się na własny stan zdrowia i stwierdził, że w obecnej sytuacji nie jest w stanie wywiązać się ze spłaty zobowiązania alimentacyjnego. Poinformował, że od 2000 r. leczy się ortopedycznie po wypadku komunikacyjnym, którego następstwem było złamanie panewki biodra lewego i protezoplastyka tego stawu. Mimo zaleceń lekarzy do prowadzenia oszczędzającego trybu życia i przeciwwskazań do podnoszenia ciężkich przedmiotów pracował w wyuczonym zawodzie ślusarza. Praca wiązała się z koniecznością podnoszenia elementów stalowych bram, co naraziło sztuczne biodro na uszkodzenie i spowodowało, że od września 2021 r. nasiliły się dolegliwości ze strony kręgosłupa i biodra, które wymagały zwolnienia lekarskiego i rehabilitacji.
Niezdolność do pracy spowodowała, że pracodawca rozwiązał z nim umowę o pracę z dniem 28 lutego 2022 r. Zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku dla bezrobotnych przez okres 12 miesięcy, w wysokości 1.240,80 zł do czerwca 2022 r., a następnie w wysokości 974 zł. Podkreślił, że spłaca zadłużenie od siedmiu lat, a od 2018 r. systematycznie przekazuje 500 zł na konto organu właściwego wierzyciela, jednak jego obecna sytuacja dochodowa i rodzinna nie pozwala na dalszą spłatę. Od 2010 r. ma orzeczoną niepełnosprawność w stopniu lekkim z powodu dysfunkcji narządu ruchu. Przebywając od września 2021 r. na zasiłku chorobowym otrzymywał 80% należnego mu wynagrodzenia, czyli ok. 1.800 zł i nadal wpłacał co miesiąc po 500 zł tytułem spłaty zadłużenia, ale w obecnej sytuacji, gdy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych w wysokości 974 zł, zwrot należności alimentacyjnych przekracza jego możliwości finansowe, zważywszy, że systematycznie płaci alimenty zasądzone na córkę L. w wysokości 450 zł miesięcznie.
W związku z powyższym wniósł, na podstawie art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, o umorzenie "całości" zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami powołując się na spłacanie zadłużenia od siedmiu lat.
Powołany argument dłużnik wskazał również we wniosku datowanym na 17 czerwca 2022r. i złożonym w dniu 24 czerwca 2022 r. do organu właściwego dłużnika, do Wójta Gminy Ł., który decyzją z dnia 19 sierpnia 2022 r. nr GOPS.4401.55.2022.DK, wydaną na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, odmówił umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.
Prezydent Miasta Biała Podlaska decyzją z dnia 28 lipca 2022 r. w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami wypłaconych osobom uprawnionym – trojgu rodzeństwa D..
Na podstawie wyjaśnień i dokumentów przedstawionych przez dłużnika oraz w oparciu o fakty znane z urzędu organ I instancji ustalił, że ugodą zawartą przed Sądem Rejonowym [...] z dnia 12 czerwca 2001r. w sprawie [...] Z. D. zobowiązał się do płacenia alimentów na rzecz syna K. i córki K. w wysokości po 150 zł miesięcznie na każde z nich. Następnie wyrokiem Sądu Rejonowego [...] z dnia 13 października 2003 r. sygn. akt [...] alimenty zostały podwyższone do kwoty po 200 zł miesięcznie na każde z tych dzieci oraz do kwoty po 500 zł miesięcznie na podstawie kolejnego wyroku tego Sądu z dnia 1 października 2008 r., sygn. akt [...]. W 2016 r. obowiązek alimentacyjny wobec syna K. został uchylony. W przypadku córki L. alimenty zostały ustalone w wysokości 200 zł także w drodze ugody zawartej przed Sądem Rejonowym [...] z tym, że zawartej w dniu 28 kwietnia 2009 r. w sprawie o sygn. akt [...], natomiast obecnie wynoszą one 450 zł miesięcznie.
W związku z nieregulowaniem alimentów przez dłużnika jego dzieci stały uprawnione do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, K. i K. od 1 października 2008 r., natomiast L. od 1 grudnia 2009r., które zostały wypłacone w wysokości 98.000 zł. O przyznaniu świadczeń na kolejne okresy zasiłkowe dłużnik na bieżąco był informowany, toteż powinien mieć świadomość, że zadłużenie będzie wzrastać oraz powinien był liczyć się z koniecznością zwrotu należności stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Organ I instancji poinformował, że na dzień wydania decyzji zobowiązanie dłużnika z tego tytułu wynosiło 69.501 zł należności głównej oraz 40.276,92 zł odsetek. Stwierdził, że do dnia wydania decyzji tytułem zwrotu świadczeń alimentacyjnych wpłynęło 60.277,90 zł, z czego 28.498,13 zł zostało zaliczone na pokrycie kwoty głównego zobowiązania, natomiast 31.779,77 zł na odsetki.
Odnosząc się do argumentu dłużnika, że udzielenie ulgi uzasadnia jego trudna sytuacja dochodowa organ I instancji ustalił, że Z. D. z zawodu jest ślusarzem, posiada umiejętność spawania i cięcia metalu i od 4 listopada 2019 r. do 28 lutego 2022r. był zatrudniony w Przedsiębiorstwie Wielobranżowym [...] z wynagrodzeniem w wysokości 1.771,61 zł w okresie ostatnich trzech miesięcy. W zawodzie ślusarza pracował od 18. roku życia, zajmując się wykonywaniem bram, ogrodzeń i balustrad, i ma, jak wyjaśnił, 15-letni staż pracy. Aktualnie jest bezrobotny z prawem do zasiłku w wysokości 974,40 zł. Ustalił także, że dłużnik mieszka sam, w starym drewnianym domu, który użytkuje na podstawie służebności i nie może liczyć na pomoc rodzeństwa, nie posiada zasobów pieniężnych, ani przedmiotów wartościowych, nieruchomości, a jedyną jego rzeczą ruchomą jest samochód osobowy o wartości ok. 9.000zł. Miesięczne jego wydatki, które organ ustalił w oparciu o wyjaśnienia dłużnika z dnia 7 lipca 2022r., obejmują: prąd (150 zł), gaz (50 zł), wodę i odpady (50 zł), ogrzewanie domu (250 zł), artykuły spożywcze i leki (1.000), Internet (74,98 zł), ubezpieczenie (53 zł) oraz wydatki na paliwo i ubezpieczenie samochodu, których wysokości dłużnik nie określił.
Zdaniem organu I instancji powyższe ustalenia wskazały, że wydatki dłużnika nie świadczą o nadzwyczajnych obciążeniach finansowych, które powstały w wyniku nieprzewidzianych zdarzeń, czy też z przyczyn od niego niezależnych. Organ obliczył, że łączne miesięczne koszty utrzymania dłużnika wynoszą ok. 1.627,98 zł i znacznie przewyższają udokumentowane dochody, ale mimo tego dłużnik nie zalega z regulowaniem opłat i nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej.
Organ I instancji nie podzielił również stanowiska dłużnika, że za umorzeniem przemawiają jego problemy zdrowotne. Nie negując podkreślanych przez dłużnika we wniosku problemów ze stawem biodrowym organ stwierdził, że kwalifikują one dłużnika jedynie do lekkiego stopnia niepełnosprawności, co potwierdzają trzy orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] wydane od 15 listopada 2010 r. do 15 listopada 2012 r., od 28 sierpnia 2015 r. do 28 sierpnia 2020 r. i od 11 lutego 2022 r. do 28 lutego 2024 r. Dwuletnie przerwy między kolejnymi orzeczeniami, zdaniem organu I instancji, wskazują, że problemy zdrowotne dłużnika nie mają charakteru ciągłego lub przewlekłego, a ostatnie z wydanych orzeczeń, od którego dłużnik nie złożył odwołania, nie potwierdza tezy dłużnika, że od sierpnia 2021 r. jego stan zdrowia pogorszył się, skoro wskazuje ono, że może pracować na otwartym rynku pracy.
Niemniej jeśli dłużnik, jak twierdzi, miał zalecenia lekarza ortopedy co do prowadzenia oszczędzającego trybu życia i zakazu dźwigania, to zasadne było przekwalifikowanie się. Odnośnie do możliwości zatrudnienia osoby z lekkim stopniem niepełnosprawności i uzyskania wsparcia przy przekwalifikowaniu się organ I instancji ustalił, na podstawie pisma z Powiatowego Urzędu Pracy [...] z dnia 20 lipca 2022r., że w 2021r. Urząd ten dysponował 41 ofertami pracy na łączną liczbę 64 stanowisk, a do dnia 18 lipca w 2022r. - 27 ofertami pracy na łączną liczbę 43 stanowisk. Powiatowy Urząd Pracy w [...] potwierdził także, że istnieje możliwość wsparcia przy przekwalifikowaniu się oraz wskazał rodzaje szkoleń, z których można skorzystać do końca 2022 r.
W ocenie organu I instancji okoliczności sprawy nie pozwalały uznać sytuacji dłużnika za szczególną i nie rokującą na przyszłość z uwagi na zgłaszany przez niego problem zdrowotny. Natomiast dłużnik przy właściwym zaangażowaniu może podjąć zatrudnienie odpowiednie do jego stanu zdrowia, które poprawi jego sytuację finansową.
Zdaniem organu I instancji przy ocenie przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. W przypadku Z. D. są takie perspektywy, gdyż, biorąc pod uwagę jego wiek i realne możliwości przekwalifikowania się, istnieje szansa na podjęcie przez niego pracy, która będzie stanowić jego stałe źródło dochodu.
Podsumowując organ I instancji zaznaczył, że zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Stwierdził także, że dłużnik nie wskazał na żadne okoliczności o charakterze nadzwyczajnym, wykluczające możliwość spłaty należności powstałych w związku z wypłatą świadczeń z funduszu alimentacyjnego zarówno w dacie wnioskowania o umorzenie, jak i w przyszłości, a tym samym brak jest podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki przemawiające za zastosowaniem wnioskowanej ulgi.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł m.in., że organ I instancji nie mając wiedzy medycznej, ani informacji, jakiego rodzaju proteza została jemu wstawiona nie powinien był wyprowadzać takiego wniosku. Stwierdził, że proteza stawu biodrowego ma swoją wytrzymałość, maksymalnie do 15 lat i zużywa się samoistnie z upływem lat. Trudno więc przyjąć, aby pogorszenie stanu zdrowia miało bezpośredni związek z wykonywaną przez niego pracą. Nie zanegował, że ostatnie z orzeczeń o niepełnosprawności nie odbiega swoim uzasadnieniem od poprzednich, ale zaznaczył, że naruszenie sprawności organizmu powoduje u niego istotne obniżenie zdolności do wykonywania pracy. Dezaprobując ustalenia organu I instancji z Powiatowym Urzędem Pracy w [...] dłużnik podniósł, że organ nie wykazał rodzajów oferowanej pracy, ani tematyki szkoleń. Poza tym ustalenia te nie dotyczą okresu, kiedy pracował jako ślusarz, ale aktualnego stanu, toteż propozycja organu, że może skorzystać z przekwalifikowania się jest propozycją na teraz, która nie uwzględnia, że w tym czasie nie będzie miał środków na życie i spłacanie zobowiązania alimentacyjnego, które co miesiąc reguluje względem funduszu i córki L..
Skarżący zarzucił, że organ I instancji rozpatrując sprawę zupełnie pominął kwestię, że od 2018 r. w "ramach rozłożenia na raty" spłaca co miesiąc 500 zł tytułem należności względem funduszu alimentacyjnego i na dzień wydania zaskarżonej decyzji, jak podał sam organ I instancji, wpłacił 60.277,90zł z wypłaconych 98.000zł. Jego sytuacja dochodowa od 2008 r. do 2015 r. nie pozwalała mu na płacenie zasądzonych alimentów, ale w 2018 r. wystąpił do "MOPS-u o ich rozłożenie na raty należności i teraz chciałby "uzyskać zgodę" na umorzenie 30% zaległości i części odsetek. Polemizując ze stwierdzeniem organu I instancji, że nie ma zaległości w opłacaniu bieżących rachunków, ani nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, podniósł, że nie powinno być to wykorzystywane przeciwko niemu. Zaznaczył przy tym, że organ I instancji pominął dowód z zaświadczenia z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. z dnia 4 lipca 2022r., że korzystał dwukrotnie ze wsparcia świadczeniami z pomocy społecznej, raz w 2015 r. i raz w 2017 r.
W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej uchyliło zaskarżoną decyzję i orzekło o umorzeniu Z. D. 30% należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami.
Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy powołał treść przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2022, poz. 1205 – dalej jako "p.o.u.a.") mających zastosowanie w sprawie oraz wskazał, że skarżący zasadnie kwestionuje twierdzenie organu, że wykonując pracę ślusarza świadomie naraził się na pogorszenie stanu zdrowia. Tego rodzaju wniosek, zdaniem Kolegium, należy uznać za zbyt daleko idący (dowolny), skoro został oparty wyłącznie na interpretacji wypowiedzi skarżącego zawartej we wniosku, której sens - według odwołania - został błędnie odczytany. Nie zmienia jednak to prawidłowości wniosku organu I instancji, że sytuacja zdrowotna skarżącego kwalifikuje go od 2010 r. jedynie do lekkiego stopnia niepełnosprawności i nie wyklucza skarżącego z możliwości zarobkowania. Kolegium zwróciło uwagę, że aktualnie skarżący legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds.
Orzekania o Niepełnosprawności [...] z dnia [...] r., które, tak jak poprzednie orzeczenia, kwalifikuje skarżącego ze względu na upośledzenie narządu ruchu [...] do lekkiego stopnia niepełnosprawności i ponownie na czas określony, do 28 lutego 2024r. Orzeczenie to jest ostateczne, gdyż skarżący nie złożył od niego odwołania i wskazuje, że skarżący może pracować na otwartym rynku pracy. Trafny jest więc, zdaniem Kolegium wniosek organu I instancji, że argument skarżącego o zmianie od sierpnia 2021 r. stanu zdrowia na gorsze nie ma odzwierciedlenia w materiale dowodowym, który prowadzi do wniosku, że mimo tego skarżący ma możliwość podjęcia pracy zapewniającej dochód w wysokości wystarczającej na pokrycie kosztów codziennej egzystencji i dalsze spłacanie należności alimentacyjnych względem funduszu i na regulowanie alimentów względem córki L..
Organ odwoławczy wskazał również, że skarżący od 17 marca 2023 r. ma status bezrobotnego bez prawa do zasiłku, zatem jeśli rzeczywiście brał pod uwagę możliwość przekwalifikowania się ze względu na zalecenia lekarza ortopedy co do prowadzenia oszczędzającego trybu życia i zakazu dźwigania, to już dawno, zdaniem Kolegium, mógł w tym kierunku podjąć własne i konkretne działania zmierzające do znalezienia stałego zatrudnienia optymalnie odpowiadającego jego stanowi zdrowia i możliwościom. Niczego takiego skarżący jednak nie dokumentuje.
Kolegium stwierdziło, że sytuacja dłużnika z uwagi na zgłaszany przez niego problem zdrowotny nie jest sytuacją szczególną, pozbawioną perspektyw na podjęcie zatrudnienia odpowiedniego do jego stanu zdrowia i na poprawę jego sytuacji ekonomicznej. Obecna sytuacja dochodowa skarżącego może nie należy do najłatwiejszych, skoro od dnia 17 marca 2022 r. do 16 marca 2023 r. przebywał na zasiłku dla bezrobotnych, ale jest to stan przejściowy, który skarżący powinien był wykorzystać na znalezienie kolejnej stabilniejszej pracy, zamiast biernie czekać na upływ prawa do zasiłku dla bezrobotnych i ograniczać się w tym czasie do wykonywania prac dorywczych, co potwierdzają ustalenia wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze skarżącym w dniu 26 sierpnia 2022 r. w sprawie zakończonej decyzją wydaną z up. Wójta Gminy Ł. z dnia 29 sierpnia 2022 r. nr GOPS.4202.9.2022 przyznającą specjalny zasiłek celowy w wysokości 500 zł na zakup opału. Takie postępowanie skarżącego nie uzasadnia, zdaniem organu odwoławczego, zastosowania wnioskowanej ulgi.
Analizując względy, o których mowa w art. 30 ust. 2 p.o.u.a., Kolegium doszło jednak do przekonania, że organ I instancji nie wziął pod uwagę, iż skarżący od lutego 2018 r. czyli od ponad pięciu lat regularnie spłaca swoje zadłużenie z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Podkreślono, że od lutego 2018 r. dłużnik systematycznie wpłaca nie mniej niż 500 zł miesięcznie bezpośrednio organowi I instancji w oparciu o decyzje tego organu z dnia 12 lutego 2018 r. nr SR.BA.4180.382.2018, z dnia 19 lutego 2019 r. nr SR.BA.533.1.2019 oraz z dnia 17 września 2019r. nr SR.BA.533.6.2019 rozkładające na raty spłatę należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Przed 2018r. do organu właściwy wierzyciela również wpływały kwoty tytułem zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nawet wyższe niż 500 zł, ale nie były one systematycznie wnoszone.
W ocenie Kolegium wskazane okoliczności przemawiają za zastosowaniem wnioskowanej ulgi, czyli umorzeniem części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Podkreślono, że taka postawa dłużnika wyróżnia się na tle innych dłużników, co Kolegium wiadome jest z urzędu i z tego względu zasługuje na gratyfikację w postaci umorzenia 30% należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, o co skarżący wnioskuje w odwołaniu. Zwrócono uwagę, że dłużników terminowo regulujących alimenty premiuje również sam ustawodawca w art. 30 ust 1 ustawy, a wielkość możliwej do uzyskania ulgi jest pochodną okresu terminowego uiszczania alimentów za pośrednictwem komornika sądowego. Póki co skarżący nie spełnia przesłanek przewidzianych tym przepisem, co zostało przesądzone ostateczną decyzją wydaną z up. Wójta Gminy Ł. z dnia 19 sierpnia 2022r. nr GOPS.4401.55.2022.DK, jednakże, zdaniem Kolegium, w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy można uwzględnić też takie okoliczności, które wskazują, że dłużnik od kilku lat systematycznie spłaca w ratach swoje zadłużenie z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oraz dobrowolnie reguluje alimenty na najmłodsze dziecko, córkę L., która ostatni raz była uprawniona do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ponad siedem lat temu (we wrześniu 2015 r.).
W związku z powyższym Kolegium postanowiło uchylić zaskarżoną decyzję w całości i orzec co do istoty sprawy w ten sposób, że umorzyć Z. D. trzydzieści procent należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, które pozostały jemu do zwrotu wobec organu właściwego wierzyciela. Z pisma organu pierwszej instancji datowanego na 9 lutego 2023r. nr S..M..531.343.2023 wynika, że na dzień jego sporządzenia zadłużenie Z. D. z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wynosiło 110.242,26 zł, w tym 66.277,24 zł przypadało na należność główną, natomiast 43.965,02 zł na odsetki.
W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium z dnia 8 maja 2023 r. i umorzenie całości zobowiązania alimentacyjnego wraz z odsetkami podnosząc, że jego obecna sytuacja życiowa uniemożliwia mu dalsze regulowanie długu alimentacyjnego. Skarżący zarzucił błędną ocenę przedłożonego przez niego materiału dowodowego, który jego zdaniem, wskazywał na istnienie szczególnych okoliczności związanych z jego sytuacją dochodową i rodzinną uniemożliwiających podjęcie stałej pracy zarobkowej i dalszą spłatę zobowiązania alimentacyjnego.
Skarżący poinformował, że na przestrzeni 2022 i 2023 r. stan jego zdrowia pogorszył z powodu zdiagnozowanej choroby autoimmunologicznej powodującej łuszczycę skóry i łysienie plackowate. Inne schorzenia niż dysfunkcja narządu ruchu, orzeczona orzeczeniem o stopniu o niepełnosprawności /lekkim/, potwierdza dokumentacja medyczna załączona przez niego do pisma datowanego na 7 lipca 2022r., ale zdaniem skarżącego orzekające w sprawie organy administracji nie poddały jej analizie. Obecnie nie ma środków do życia, a do dnia 16 marca 2023 r., przez okres 12 miesięcy, pobierał zasiłek dla bezrobotnych. Skarżący podkreślił, że umorzenie mu 30% należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego pomniejszy dług jedynie o 33.000zł, co oznacza, że do spłaty pozostanie przeszło 77.000 zł, których nie jest w stanie uregulować w całości.
Uzupełniając skargę Z. D. w dniu 12 czerwca 2023 r. przedłożył kartę informacyjną z wizyty w Poradni Dermatologiczno - Wenerologicznej Centrum Medycznego [...] z dnia 5 czerwca 2023 r. oraz historię leczenia choroby w Poradni Dermatologiczno - Wenerologicznej [...]. Jego zdaniem dowody te potwierdzającą wystąpienie szczególnych okoliczności związanych z sytuacją zdrowotną, która przekłada się na jego sytuację dochodową i rodzinną, a której nie był w stanie przewidzieć.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie z dnia 23 października 2023 r. pełnomocnik skarżącego wyznaczony w ramach prawa pomocy wniósł o:
- - uznanie, że zaskarżona decyzja SKO w Białej Podlaskiej z 8 maja 2023 r. została wydana z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 p.o.u.a. i w konsekwencji - o uchylenie tej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.);
- - zobowiązanie organu do wydania w terminie 30 dni decyzji o uchyleniu zaskarżonej decyzji Prezydenta Miasta Biała Podlaska i orzeczeniu o istocie sprawy w tej sposób, że - umorzyć skarżącemu 100% (sto procent) należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami;
- - przyznanie na rzecz pełnomocnika kosztów postępowania od organu w kwocie 6642 zł, względnie o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną z urzędu w kwocie 6642 zł, której to koszty w całości ani w części nie zostały zapłacone.
W uzasadnieniu pełnomocnik nie zgodził się z argumentacją odpowiedzi na skargę organu i podkreślił, że sformułowanie zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji "teraz podejmuję próbę uzyskania zgody na umorzenie 30% zaległości i części odsetek" stanowi opis rzeczywistości. Skarżący nie napisał tych słów po to, by ograniczyć swój wniosek, który dotyczy umorzenia całkowitego, ale po to, by powołać się na trwające w dacie sporządzenia odwołania postępowanie przed GOPS w Ł. w którym starał się o takie właśnie rozstrzygnięcie. Pełnomocnik wskazał, że skarżący domagał się i dalej domaga się całkowitego umorzenia zaległości, a nie umorzenia 30%.
Natomiast Kolegium dokonało błędnej oceny sytuacji dochodowej skarżącego, co skutkowało uznaniem że właściwe będzie umorzenie 30% a nie 100% zaległości. Pełnomocnik zwrócił uwagę, że w przypadku skarżącego nie chodzi o osobę trwale bezrobotną, ale o człowieka powiadającego pewne kwalifikacje i w jego przypadku przekwalifikowanie, o którym mówi organ miałoby sens tylko gdyby dawało szansę na wynagrodzenie nie niższe niż otrzymywane w wyuczonym zawodzie przy nie wyższym ryzyku negatywnych skutków zdrowotnych.
Pełnomocnik nie zgadzając się z argumentacją Kolegium, że w okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych skarżący nie znalazł nowej pracy wskazał, że wnioskodawca przedłożył bogatą dokumentację medyczną wskazującą na istotne problemy ze zdrowiem jakie miał w tym okresie. Pełnomocnik podkreślił, że organ nie rozważył jak bardzo łuszczyca, widoczna choroba skóry, może utrudniać poszukiwanie pracy i nie uznał też, że skarżący ma prawo próbować wykorzystać okres bezrobocia dla podratowania zdrowia.
Podzielając natomiast argumentację Kolegium, co do podstaw umorzenia skarżącemu części zaległości pełnomocnik wskazał, że odmawianie wnioskodawcy umorzenia ponad 30% z uzasadnieniem, że jego dotychczasowa postawa przekonuje, iż zadłużenie będzie spłacone stanowi w istocie karanie go za podejmowanie działań zgodny z prawem i społecznie pożądanych. Jak sam skarżący zauważył, w jego obecnej sytuacji umorzenie 30% zadłużenia nie robi mu większej różnicy, natomiast całkowite, umorzenie w zestawieniu z faktem dobrowolnego łożenia na utrzymanie najmłodszej córki ma jak najbardziej społeczne uzasadnienie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634., dalej "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że skarga podlega oddaleniu.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.
Zgodnie z art. 27 ust. 1 p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (art. 27 ust. 1a p.o.u.a.).
Natomiast jak wynika z art. 30 ust. 2 p.o.u.a. organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3 p.o.u.a.).
W przedmiotowej sprawie skarżący występując z wnioskiem inicjującym postępowanie administracyjne zakończone wydaniem objętej skargą decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białej Podlaskiej zwrócił się o umorzenie części ciążącego na nim zobowiązania należnego Skarbowi Państwa powstałego na skutek wypłaty środków z funduszu alimentacyjnego na rzecz jego dzieci, argumentując powyższe sytuacją dochodową, rodzinną i zdrowotną. Skarżący wskazywał, że obecna jego sytuacja dochodowa nie pozwala na dalszą spłatę. Wyjaśnił, że przebywając od września 2021 r. na zasiłku chorobowym, pomimo niskiego dochodu wpłacał 500 zł miesięcznie tytułem spłaty zadłużenia oraz dodatkowo systematycznie przekazuje zasądzone alimenty na rzecz córki L. w wysokości 450 zł miesięcznie. Podkreślił, że z powodu stanu zdrowia i przebywaniu na zwolnieniu lekarskim została z nim rozwiązana umowa o pracę. Wskazał na udokumentowany lekki stopień niepełnosprawności uzyskany w związku z naruszeniem sprawności organizmu po wypadku komunikacyjnym i związaną z tym konieczną protezoplastyką stawu biodrowego, która w związku z wykonywaną pracą uległa uszkodzeniu, co spowodowało problemy z nogami, biodrami i kręgosłupem. Zdaniem skarżącego jego sytuacja rodzinna i dochodowa, biorąc pod uwagę wysokość spłat w kwocie realnych możliwości skarżącego uzasadnia umorzenie zadłużenia.
Organ I instancji odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego uznając, że okoliczności sprawy nie pozwalają na uznanie sytuacji skarżącego za szczególną i nie rokującą na przyszłość z uwagi na zgłoszony przez niego problem zdrowotny. Zdaniem organu I instancji w przypadku skarżącego biorąc pod uwagę jego wiek i realne możliwości przekwalifikowania się są perspektywy na podjęcie przez niego pracy, które będzie stanowić jego stałe źródło dochodu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Białej Podlaskiej w zaskarżonej do tut. Sądu decyzji uznało natomiast, że organ I instancji nie wziął pod uwagę, że skarżący od lutego 2018 r., czyli od ponad pięciu lat regularnie spłaca swoje zadłużenie z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Przed 2018r. do organu właściwy wierzyciela również wpływały kwoty tytułem zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nawet wyższe niż 500 zł, ale nie były one systematycznie wnoszone.
W ocenie Kolegium, powyższe okoliczności przemawiały za zastosowaniem wnioskowanej ulgi, czyli umorzeniem części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Podkreślono, że taka postawa dłużnika wyróżnia się na tle innych dłużników i z tego względu uznano, że skarżący zasługuje na gratyfikację w postaci umorzenia 30% należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Należy zwrócić uwagę, że Kolegium udzielając wskazanej ulgi stwierdziło, że sytuacja dłużnika z uwagi na zgłaszany przez niego problem zdrowotny nie jest sytuacją szczególną, pozbawioną perspektyw na podjęcie zatrudnienia odpowiedniego do jego stanu zdrowia i na poprawę jego sytuacji ekonomicznej. Obecna sytuacja dochodowa skarżącego nie należy do najłatwiejszych, jednak zdaniem organu odwoławczego jest to stan przejściowy,
Mając na uwadze zakreślone ramy prawne i faktyczne Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Podkreślić należy, że rozstrzygnięcia organów administracji wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty przez ustawodawcę w powołanym wyżej art. 30 ust. 2 p.o.u.a. zwrot "wierzyciel może". Powyższe oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia tych należności, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok WSA w Krakowie z 9 maja 2022 r., III SA/Kr 108/22; wyrok WSA w Bydgoszczy z 5 kwietnia 2022 r., II SA/Bd 109/22; publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej jako "CBOSA"). Przesłankami, które w tym wypadku, organ ma obowiązek ustalić i poddać dogłębnej ocenie są: sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika.
Wskazać należy, że w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych wypracowanym na tle art. 30 ust. 2 p.o.u.a., które Sąd rozpoznający niniejszą skargę w pełni podziela, podkreśla się, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych, a wykazanie ich istnienia ciąży na stronie wnioskującej o udzielenie ulgi. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie może być bowiem odbierane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje.
Zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Należy również mieć na uwadze charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach (por. wyroki NSA z: 18 grudnia 2020 r., I OSK 2269/20; z 27 października 2020 r., I OSK 1015/20; z 14 lipca 2020 r. I OSK 2861/19; z 20 listopada 2019 r., I OSK 3150/18; z 21 kwietnia 2020 r., I OSK 346/1; z 28 kwietnia 2020 r., I OSK 9/19, z 14 lutego 2019 r., I OSK 2149/18; publ. CBOSA).
Wskazać należy, że rolą organu, stosownie do treści art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., pozostaje natomiast wnikliwie ustalenie istnienia (lub braku) okoliczności przemawiających za udzieleniem wnioskowanej ulgi, przeprowadzenie zgodnie z art. 80 k.p.a. oceny całokształtu zebranego materiału dowodowego oraz uzasadnienie wydanej decyzji w sposób odpowiadający wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Kontrola legalności takiego aktu dokonywana przez sąd administracyjny polega natomiast na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej i obiektywnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla wydanego rozstrzygnięcia.
W ocenie Sądu procedujące w sprawie organy administracji obu instancji zasadnie uznały, że powoływana przez skarżącego jego sytuacja zdrowotna nie stanowi okoliczności uzasadniającej zastosowanie ulgi umorzenia na podstawie art. 30 ust. 2 p.o.u.a. Nie lekceważąc, jaki i nie kwestionując problemów zdrowotnych skarżącego, do czego Sąd rozpoznający nie jest w żaden sposób uprawniony, podkreślić należy, że skarżący legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności [...] z dnia 11 lutego 2022 r. uznającym ww. za osobę niepełnosprawną w stopniu lekkim. Istotną dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostaje również ta okoliczność, iż z treści wydanego w stosunku do skarżącego orzeczenia o lekkim stopniu niepełnosprawności wynika, że jest on zdolny do wykonywania pracy na otwartym rynku pracy z zaleceniem konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby.
Niepełnosprawność w stopniu lekkim nie oznacza zatem utraty, a jedynie obniżenie zdolności do wykonywania pracy, co wynika wprost z art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 100). Wobec powyższego w stosunku do skarżącego brak jest jakichkolwiek przeciwwskazań, sformułowanych przez właściwy uprawniony organ orzeczniczy, co do podjęcia starań i świadczenia pracy przez stronę. Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącego okoliczność pogorszenia się jego stanu zdrowia na przestrzeni 2022 i 2023 r. z powodu zdiagnozowanej choroby autoimmunologicznej podkreślić należy, że w takim przypadku powinien on podjąć starania w celu zmiany wydanego wobec niego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, które potwierdzałoby argumentację strony, co do pogarszającego się stanu zdrowia. Bezspornym pozostaje, że żadne z powyższych działań nie były przez skarżącego podejmowane.
Podkreślić należy, że skarżący ze względu na swój wiek (46 lat) i posiadane kwalifikacje zawodowe jest osobą z perspektywami do ponownego podjęcia pracy, uwzględniając przy tym jego stan zdrowia. Pozostawanie skarżącego pod stałą opieką lekarską nie może być oceniane jako przeszkoda w realizowaniu zobowiązań alimentacyjnych, gdyż wiele osób, także legitymujących się orzeczeniem o niepełnosprawności, podejmuje zatrudnienie, zaś dla potencjalnego pracodawcy ta okoliczność może stanowić nawet zachętę do zatrudnienia z uwagi na przysługujące ulgi.
Sąd podzielił argumentację Kolegium, które jako podstawę umorzenia części zadłużenia uznało postawę skarżącego, który od lutego 2018 r. regularnie spłaca dwoje zadłużenie wobec Skarbu Państwa z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oraz dobrowolnie reguluje alimenty wobec najmłodszej córki. Zdaniem Sądu przyznając ww. ulgę Kolegium wyważyło interes społeczny i słuszny interes strony, biorąc pod uwagę postawę dłużnika, która jak zwrócił uwagę organ odwoławczy na tle innych dłużników zasługiwała na gratyfikację.
Jak słusznie wskazuje organ odwoławczy umorzenie w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego byłoby przedwczesne i oznaczałoby rezygnację przez Państwo z odzyskania choćby części kwoty wydatkowanej za dłużnika, w szczególności w sytuacji co do którego istnieją perspektywy choćby częściowej spłaty przez niego tych należności.
Odnosząc się do zarzuty umorzenia jedynie 30% należności wskazać należy, że skarżący w odwołaniu od decyzji organu I instancji w końcowej części wskazywał, że prosi o umorzenie najstarszej części zobowiązania i odsetek, które generują największe koszty długu i uniemożliwiają całkowitą spłatę.
Reasumując Sąd stwierdza, iż procedujące w sprawie organy administracji działały na podstawie i w granicach prawa (art. 6 k.p.a.), prowadząc postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 k.p.a.). Zasadnie uznały, w ramach przyznanych przez ustawodawcę granicach uznania administracyjnego, iż przedstawione przez skarżącego okoliczności nie stanowią okoliczności szczególnych. W sposób prawidłowy dokonały istotnych dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego ustaleń faktycznych i oceny zgromadzonego materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.), co pozwoliło na ocenę sytuacji rodzinnej i dochodowej oraz zdrowotnej skarżącego. Podkreślić należy, że podstawą przyznania przez Kolegium ulgi w postaci częściowego umorzenia należności była postawa dłużnika, a nie wystąpienie szczególnych okoliczności natury dochodowej bądź rodzinnej, w tym zdrowotnej uzasadniających umorzenie należności w całości.
Podkreślić również ponownie należy, że decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 p.o.u.a. jest tzw. decyzją uznaniową, a organ nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w przypadku stwierdzenia szczególnie uzasadnionych okoliczności.
Końcowo należy wskazać, że umorzenie w części zadłużenia skarżącego nie pozbawia go możliwości składania kolejnych wniosków w oparciu o art. 30 ust. 2 p.o.u.a. w sytuacji zmiany okoliczności.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.
W punkcie II sentencji wyroku Sąd, stosownie do art. 250 § 2 p.p.s.a., przyznał ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sąd ustalił wysokość wynagrodzenia na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.) i określoną w tym przepisie kwotę 480 zł podwyższył o podatek od towarów i usług na podstawie § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18). Powyższe rozstrzygnięcie związane jest treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2023 r. sygn. akt. SK 85/22, OTK-A 2023/41, w którym wskazał, że niezależnie od tego, czy pomoc prawna jest udzielana z urzędu, czy z wyboru, przysługiwać powinno takie samo wynagrodzenie.
Odmawiając przyznania kwoty wnioskowanej przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu Sąd wyjaśnia, że sprawy z zakresu umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego stanowią sprawy z zakresu pomocy i opieki społecznej określone w art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. i od wskazanych spraw strona skarżąca nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Sprawa z zakresu umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego nie jest sprawą, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, która warunkuje wysokość należnego wpisu sądowego. Podkreślić należy, że charakter prawny wydanego aktu winien być odczytywany w zgodzie z literą prawa oraz materią postępowania, którego dotyczy akt administracyjny. W sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej wynagrodzenie pełnomocnika, będącego adwokatem lub radcą prawnym, ustala się w oparciu o stawki "w innej sprawie" (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia), a nie w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna.