Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lubliniez 7 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Lu 645/17

Uzasadnienie

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania A. H. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, ust. 2b i ust. 8 ustawy z dnia [...] listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016r., poz. 1518 z późn. zm.), dalej "u.ś.r." – utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. P. z dnia [...] stycznia 2017r., nr [...] ustalającą, że zasiłek rodzinny wypłacony na F. H. na podstawie decyzji z dnia [...] listopada 2015 r., Nr [...] za okres od [...] listopada 2015r. do [...] października 2016 r. w łącznej kwocie [...]zł oraz jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego [...] w wysokości [...] zł, są świadczeniami nienależnie pobranymi oraz zobowiązującą A. H. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w łącznej wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami.

W uzasadnieniu swojej decyzji organ I instancji wyjaśnił, że decyzją z [...] listopada 2015 r. przyznał A. H. na syna [...] zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od [...] listopada 2015 r. do [...] października 2015 r. oraz jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł.

W dniu [...] grudnia 2016 r. A. H. złożył wniosek o świadczenia rodzinne na kolejny okres zasiłkowy tj. [...] przedstawiając jednocześnie umowy zlecenia zawarte z Wojewódzkim Szpitalem Specjalistycznym w B. P. w dniu [...] stycznia 2015 r. na okres od 1 lutego do [...] grudnia 2015 r. i w dniu [...] grudnia 2015 r. na okres od 1 stycznia do [...] grudnia 2016 r., a także aneks do tej ostatniej z dnia [...] grudnia 2016 r. wydłużający umowę do [...] stycznia 2017 r. oraz pisemne oświadczenie z dnia [...] stycznia 2017 r., że od [...] lutego 2017 r. nie będzie wykonywał pracy na umowę zlecenia.

Na podstawie tych dokumentów organ I instancji stwierdził, że po dodaniu do miesięcznego dochodu rodziny z 2014 r., którym było wynagrodzenie A. H. z tytułu umowy o pracę w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w B. P., tj. kwoty [...]zł, dochodu uzyskanego przez A. H. z tytułu podjęcia od dnia [...] lutego 2015 r. u tego samego pracodawcy zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia, który w marcu 2015 r. wynosił [...] zł (co zostało ustalone na podstawie zaświadczenia pracodawcy z dnia [...] stycznia 2017 r.) okazało się, że miesięczny dochód rodziny wyniósł [...] zł, zaś w przeliczeniu na trzy osoby w rodzinie – [...] zł. Dochód ten przekroczył obowiązujące w okresie zasiłkowym [...] ustawowe kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 1 u.ś.r., tj. kwotę [...]zł o [...] zł (art. 5 ust. 4b w zw. z art. 3 pkt 24 lit. c i art. 3 pkt 22 u.ś.r.). Stosownie zatem do art. 24 ust. 7 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych nie przysługiwało skarżącemu przez cały okres zasiłkowy, gdyż pobrany w tym okresie zasiłek rodzinny w wysokości [...] zł oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości [...] zł są "świadczeniami nienależnie pobranymi" w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 u.ś.r.

A. H. świadomie bowiem wprowadził organ w błąd – w odniesieniu do okresu od 1 listopada do [...] grudnia 2015 r., nie informując organu o zawartej w dniu [...] stycznia 2015 r. umowie zlecenia (art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r.), nie poinformował również organu o kolejnych umowach zlecenia z dnia 17 i [...] grudnia 2015 r. zawartych na dalszy okres, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 25 ust. 1 u.ś.r. – w odniesieniu do okresu od [...] stycznia 2016 r. do [...] października 2016 r. (art. 30 ust. 1 pkt 1 u.ś.r.), a zatem świadczenia te były wypłacane pomimo braku prawa do ich otrzymywania.

W odwołaniu A. H. zarzucił nieprawidłowe zastosowanie przez organ I instancji przepisów art. 3 pkt 24 lit. c, art. 5 ust. 1, ust. 3 i ust. 4b oraz art. 24 ust. 7, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 8 u.ś.r., a także błędne przyjęcie, że dochód rodziny wynosi [...] zł na osobę w rodzinie. Według jego obliczeń na podstawie PIT 11 za rok 2014 - dochód ten wynosił [...] zł i nie przekraczał ustawowego kryterium dochodowego, które wówczas wynosiło [...] zł. Jego zdaniem, dochód za marzec 2015 r. nie powinien mieć wpływu na prawo do zasiłku rodzinnego, gdyż prawo do niego w okresie zasiłkowym [...] było ustalane na podstawie dochodu rodziny z 2014 r., a poza tym należy badać nie tyle dochód uzyskany w danym miesiącu, ale,,dochód średniomiesięczny" uzyskany w danym roku.

Podniósł, że od [...] czerwca 2014 r. otrzymywał wraz z wynagrodzeniem z tytułu umowy o pracę stałą premię w wysokości [...] zł miesięcznie, a następnie po uzyskaniu dodatkowych uprawnień do wykonywania pracy stała premia została wstrzymana z dniem [...] stycznia 2015 r., a na to miejsce otrzymywał od [...] lutego 2015 r. to samo wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia. W PIT 11 za 2014 pracodawca wykazał przychód z umowy o pracę, do którego wchodziła także ta premia, natomiast w PIT 11 za 2015 r. wykazał przychód z umowy o pracę bez premii oraz odrębnie przychód z umowy zlecenia. Umowę zlecenia należy – jego zdaniem – traktować jako kontynuację premii stałej, czyli poprzedniego elementu wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło zarzutów odwołania i zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że świadczenia rodzinne na F. H. tj. zasiłek rodzinny wypłacony od [...] listopada 2015 r. do [...] października 2016 r. i jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia rok szkolnego [...] wypłacony we wrześniu 2016 r. - są "świadczeniami nienależnie pobranymi" w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Materiał dowodowy zgromadzony przez organ I instancji jest pełny, nie wymaga uzupełnienia i nie pozostawia wątpliwości co do tego, że świadczenia rodzinne zostały wypłacone A. H. mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do nich, a A. H. był pouczony o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1). Świadczenia zostały mu bowiem wypłacone pomimo tego, że w związku z umową zlecenia zawartą w dniu [...] stycznia 2015 r., zmieniła się w sposób istotny jego sytuacja materialna, gdyż jego dochód przekroczył kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 5 ust. 1 u.ś.r., wynoszące w okresie zasiłkowym [...], tj. od [...] listopada 2015 r. do [...] października 2016 r. – [...] zł (§ 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych, Dz. U. z 2015r. poz. 1238).

Kolegium wyjaśniło, że stosownie do przepisów art. 5 ust. 4 - 4b u.ś.r. dochód członków rodziny skarżącego uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, a więc w niniejszej sprawie w roku 2014, podlegał korekcie w związku ze zdarzeniami, jakie miały miejsce po roku bazowym, z którego przeciętny miesięczny dochód stanowił podstawę do ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych tj. w związku z dochodem uzyskanym na podstawie umowy zlecenia zawartej w styczniu 2015 r. Dochód ten należało zatem ponownie ustalić wg zasad określonych w art. 5 ust. 4b u.ś.r. tj. "na podstawie dochodu członka rodziny powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych". Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo za dochód uzyskany potraktował dochód z umowy zlecenia, gdyż jest to rodzaj dochodu objętego definicją "dochodu uzyskanego" zawartą w art. 3 pkt 23 i pkt 24 u.ś.r. tj. dochodem spowodowanym "uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej".

Stosownie bowiem do art. 3 pkt 22 u.ś.r.: "ilekroć w ustawie jest mowa o zatrudnieniu lub innej pracy zarobkowej oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej". Potwierdzeniem "uzyskania dochodu" od dnia [...] lutego 2015 r. jest umowa zlecenia zawarta przez skarżącego z Wojewódzkim Szpitalem Specjalistycznym w B. P. w dniu [...] stycznia 2015r., natomiast potwierdzeniem wysokości dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został uzyskany tj. z marca 2015 r. (art. 5 ust. 4b ustawy) jest "zaświadczenie o zarobkach" z dnia [...] stycznia 2017 r., które zostało przedłożone organowi I instancji przez skarżącego.

Z zaświadczenia tego wynika, że przychód w wysokości [...] zł po pomniejszeniu o koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł, należny podatek w wysokości [...] zł, składki na ubezpieczenie społeczne w wysokości [...] zł i składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości [...] zł wynosił [...] zł. Kolegium potwierdziło ustalenia organu I instancji, że dochód A. H. w 2014 r. w postaci wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę zawartej od dnia [...] stycznia 1986r. w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w B. P. wynosił [...] zł, a zatem należało go powiększyć – zgodnie z art. 5 ust. 4b - o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu tj. za marzec 2015r. (770,07 zł), co dało kwotę [...]zł tj. [...] zł na osobę w rodzinie.

Odnośnie różnicy w obliczeniach dochodu za 2014 r. dokonanych przez skarżącego (611,86 zł na osobę w rodzinie) i przez organ I instancji (633,43 zł na osobę w rodzinie), Kolegium stwierdziło, że obliczenia skarżącego są wadliwe, gdyż skarżący odjął zaliczkę na podatek (2.077 zł), zamiast podatek wykazany w zaświadczeniu Urzędu Skarbowego z dnia [...] października 2014 r., który wynosił [...] zł, a także odjął niższą kwotę składki na ubezpieczenie zdrowotne (2.080,03 zł), zamiast kwotę [...]zł, wynikającą z jego oświadczenia z dnia [...] października 2015r. Kolegium stwierdziło jednocześnie, że różnice te i tak nie mają wpływu na rozstrzygnięcie, gdyż nawet przy uwzględnieniu obliczeń skarżącego, a więc po dodaniu do wskazanego przez niego miesięcznego dochodu tj. do kwoty [...]zł (611,86 zł x 3 osoby) dochodu z marca 2015r. tj. [...] zł, dochód wynosiłby [...] zł tj. [...] zł na osobę w rodzinie, przekraczając kryterium dochodowe określone w art. 5 ust. 1 ustawy (674 zł).

Kolegium stwierdziło ponadto, że dochód skarżącego, wyliczony zarówno przez organ I instancji, jak i przez skarżącego nie uprawnia również do przyznania zasiłku na zasadzie wyjątku, o którym mowa w art. 5 ust. 3 u.ś.r., w dotychczasowym brzmieniu, tj. do [...] stycznia 2016 r., mającym zastosowanie w niniejszej sprawie zgodnie z art. 2 ustawy z dnia [...] maja 2015 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r., poz.995).

Przepis ten stanowił, że jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie lub dochód osoby uczącej się przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. Kryterium dochodowe uprawniające do zasiłku rodzinnego zostało przekroczone o [...] zł, a kwota ta jest wyższa niż najniższy zasiłek rodzinny, który w okresie zasiłkowym [...] wynosił [...] zł. Przy uwzględnieniu obliczeń skarżącego, kwota przekroczenia, o której mowa w tym przepisie, również jest wyższa niż najniższy zasiłek rodzinny, gdyż wynosi [...] zł.

Kolegium wskazało również na pismo z Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w B. P. z dnia [...] stycznia 2017r., z którego wynika, że A. H. otrzymywał od dnia [...] czerwca 2014 r. do [...] stycznia 2015 r. stałą premię w wysokości [...] zł miesięcznie, natomiast po uzyskaniu uprawnień do wykonywanej pracy stała premia została wstrzymana, a na to miejsce otrzymał "to samo" wynagrodzenie w postaci umowy zlecenia od 1 lutego do [...] grudnia 2015 r. W piśmie tym wyjaśniono również, że w PIT za 2014 r. wykazany został przychód ze stosunku pracy wraz z premią, natomiast w PIT za 2015 r. wykazano przychód ze stosunku pracy bez premii, a wynagrodzenie za wykonywaną pracę z uprawnieniami na podstawie umowy zlecenia wykazano w pozycji "działalność wykonywana osobiście". Podniesiono, że w tej sytuacji, umowę zlecenia "można rozumieć" jako kontynuację premii stałej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie podzieliło tego stanowiska.

Kolegium ustaliło, że skarżący jest zatrudniony w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w B. P. na podstawie umowy o pracę od [...] stycznia 1986 r. i tylko z tego tytułu miał dochód w 2014 r. podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 1 lit. a u.ś.r. Z zaświadczenia pracodawcy z dnia [...] stycznia 2017 r. wynika, że w skład dochodu z tego źródła wchodziła od dnia [...] czerwca 2014 r. premia, przyznawana co miesiąc. Wynagrodzenie wraz z premią zostało wykazane przez pracodawcę w PIT 11 za 2014 r. i w zaświadczeniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. P. z dnia [...] października 2015 r. o dochodzie za 2014r. Zdaniem Kolegium, okoliczność, że skarżący otrzymywał premię do [...] stycznia 2015 r. nie stanowi "utraty dochodu" w rozumieniu art. 3 pkt 23 u.ś.r., tak jak i nabycie przez skarżącego prawa do tej premii od [...] czerwca 2014 r., a więc faktyczne zwiększenie dochodu z tytułu umowy o pracę w roku bazowym, nie jest "uzyskaniem dochodu" w rozumieniu art. 3 pkt 24 u.ś.r.

W świetle art. 3 pkt 23 - premia, jako dochód z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, mógłby być pominięty (wraz z wynagrodzeniem) na podstawie art. 5 ust. 4 tylko w przypadku utraty zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (lit. c) albo w przypadku uzyskania prawa do urlopu wychowawczego (lit. a), a w niniejszej sprawie takie zdarzenia nie zaistniały. Organy nie mają natomiast podstaw do uznania za "utratę dochodu" innych zdarzeń, niż wymienione w tym przepisie. Nabycie przez skarżącego prawa do premii nie jest kwalifikowane jako "uzyskanie dochodu" w rozumieniu art. 3 pkt 24 u.ś.r., a tym samym nie ma zastosowania art. 5 ust. 4b u.ś.r., gdyż premia przysługiwała z tytułu umowy o pracę, a umowa o pracę została zawarta jeszcze przed rokiem bazowym - od [...] stycznia 1986r.

Nie ma natomiast wątpliwości co do tego, że zawarcie przez A. H. umowy zlecenia z Wojewódzkim Szpitalem Specjalistycznym w B. P. od dnia [...] lutego 2015 r. jest "uzyskaniem dochodu" w rozumieniu art. 3 pkt 24 lit. c u.ś.r., gdyż umowa ta mieści się w definicji "zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej". Skarżący oprócz zatrudnienia w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w B. P. na podstawie umowy o pracę, wykonywał bowiem od dnia [...] lutego 2015r. dodatkowo pracę na podstawie umowy zlecenia, a więc otrzymywał wynagrodzenie z dwóch tytułów, co potwierdza PIT 11 za 2015 r. i zaświadczenie pracodawcy z dnia [...] grudnia 2016 r. Dochód w postaci premii i dochód z tytułu umowy zlecenia to nie jest "ten sam dochód". Kolegium wskazało, że nie kwestionuje, że wysokość premii przysługującej skarżącemu do [...] stycznia 2015 r. była taka sama, jak wysokość wynagrodzenia z tytułu umowy zlecenia przysługującego od dnia [...] lutego 2015r., jednakże w świetle u.ś.r. - za dochód skarżącego z roku 2014 należy uznać wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę wraz ze wszystkimi jego składnikami, w tym z premią (gdyż nie można uznać za "utratę dochodu" samej premii), natomiast podjęcie od dnia [...] lutego 2015 r. zatrudnienia u tego samego pracodawcy na podstawie umowy zlecenia należy zakwalifikować jako "uzyskanie dochodu" w rozumieniu art. 3 pkt 24 u.ś.r. i w konsekwencji zastosować art. 5 ust. 4b tej ustawy.

Wobec tego rodzina skarżącego nie spełniała ustawowego kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 1 u.ś.r. tj. [...] zł, a jednocześnie nie spełniała warunków do przyznania zasiłku na zasadzie wyjątku, o którym mowa w art. 5 ust. 3 u.ś.r.

Organ I instancji prawidłowo zatem stwierdził, że świadczenia rodzinne na F. H. nie przysługują za cały okres zasiłkowy [...], gdyż skarżący składając wniosek o przyznanie tych świadczeń w dniu [...] października 2015 r. nie wskazał, że w dniu [...] stycznia 2015 r. zawarł umowę zlecenia, a więc świadomie wprowadził organ w błąd, co stanowi, że pobrane przez niego świadczenia są świadczeniami nienależnymi, zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r., które podlegają zwrotowi na podstawie art. 30 ust. 1 u.ś.r.

Kolegium podzieliło ponadto ustalenia organu I instancji, że skarżący nie wywiązał się z obowiązku niezwłocznego poinformowania organu I instancji, wynikającego z art. 25 ust. 1 u.ś.r. uzyskaniu dodatkowego dochodu z tytułu kolejnej umowy zlecenia z dnia [...] grudnia 2015 r. i aneksie do niej z dnia [...] grudnia 2016 r., co doprowadziło do wypłacenia świadczenia za cały okres zasiłkowy. Kolegium podkreśliło, że skarżący o obowiązku takim był poinformowany w formularzu wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (część VII) oraz decyzji przyznającej świadczenia rodzinne.

Nie ma zatem wątpliwości co do tego, że świadczenia rodzinne wypłacone mu w całym okresie zasiłkowym od [...] listopada 2015 r. do [...] października 2016 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 u.ś.r., a zatem na podstawie art. 30 ust. 1 u.ś.r zobowiązany jest do ich zwrotu.

Kolegium ustaliło przy tym, że kwota nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego wynosi [...] zł (118 zł x 12 miesięcy), kwota nienależnie pobranego dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w wysokości – [...] zł, tj. łącznie – [...] zł.

Kolegium poinformowało ponadto skarżącego, że może on w odrębnym postępowaniu ubiegać się o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń, odroczenie terminu ich płatności albo rozłożenie na raty.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie A. H. domagał się uchylenia decyzji powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zarzucając jej wydanie z naruszeniem przepisów prawa materialnego tj. art. 3 pkt 24 lit. "c", art. 5 ust. 1, ust. 3, ust. 4b, art. 24 ust. 7, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 8 u.ś.r. oraz przepisów postępowania tj. art. 6, 8, 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi, skarżący w pierwszej kolejności podkreślił, że skoro prawo do świadczeń na okres zasiłkowy [...] było ustalane na podstawie dochodu z 2014 r., to dochód uzyskany w marcu 2015 r. nie powinien być uwzględniany. Poza tym, ocenie podlega nie dochód uzyskany w danym miesiącu, ale dochód średniomiesięczny uzyskany w danym roku.

Ponadto skarżący przedstawił, podobnie, jak w odwołaniu, swój sposób wyliczenia dochodu za 2014 r. Wyjaśnił, że w 2014 r. uzyskał przychód w kwocie [...]zł, który – zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r. – pomniejszył o: koszty uzyskania przychodu - [...] zł, należny podatek dochodowy od osób fizycznych - [...] zł, składki na ubezpieczenie społeczne - [...] zł i składki na ubezpieczenie zdrowotne - [...] zł, co dało kwotę [...]zł (PIT-11 za rok 2014). Po podzieleniu tej kwoty na 12 miesięcy stanowi to kwotę [...]zł miesięcznie, tj. [...] zł na osobę w rodzinie (trzyosobową). Kwota ta nie przekracza kryterium dochodowego, a więc nie było podstaw do stwierdzenia świadczeń nienależnie pobranych.

Skarżący podniósł także, iż od [...] czerwca 2014 r. otrzymywał wraz z wynagrodzeniem z tytułu umowy o pracę stałą premię w wysokości [...] zł miesięcznie, a następnie po uzyskaniu dodatkowych uprawnień do wykonywania pracy stała premia została wstrzymana z dniem [...] stycznia 2015 r., a na to miejsce otrzymywał od [...] lutego 2015 r. to samo wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia. W PIT 11 pracodawca wykazał przychód z umowy o pracę, do którego wchodziła także ta premia, natomiast w PIT 11 za 2015 r. wykazał przychód z umowy o pracę bez premii oraz odrębnie przychód z umowy zlecenia. Umowę zlecenia należy – jego zdaniem – traktować jako kontynuację premii stałej, czyli poprzedniego elementu wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje

W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2016r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości wyłącznie przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że oceniają wyłącznie to, czy zaskarżona decyzja (bądź inny akt) nie narusza obowiązujących przepisów.

Badając w takim zakresie skargę w niniejszej sprawie, stwierdzić należy, że jest ona zasadna.

Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej był art. 30 u.ś.r., zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (ust.1). Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się natomiast:

1. 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
2. 2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;
3. 3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;
4. 4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego;
5. 5) świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję (ust.2).

Wydając zaskarżoną decyzję organ wskazał na art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 u.ś.r. stwierdzając, że skarżący składając w październiku 2015 r. wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy [...] nie wskazał, że w dniu [...] stycznia 2015 r., a więc po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, zawarł z Wojewódzkim Szpitalem Specjalistycznym w B. P. umowę zlecenia na okres do [...] grudnia 2015 r., a więc świadomie wprowadził organ w błąd co do swojej sytuacji finansowej (art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r.), a ponadto następnie – już w okresie pobierania przyznanych świadczeń - nie poinformował organu o kolejnej umowie zlecenia (na dalszy okres tj. obejmujący cały 2016 r.) i uzyskiwaniu z tego tytułu przez cały okres zasiłkowy [...] dochodu, co spowodowało, że zasiłek ten, pobrany w okresie od [...] listopada 2015 r. do [...] października 2016 r. oraz jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego – są świadczeniami nienależnymi i podlegają zwrotowi.

Organ potraktował dochód z tytułu umowy zlecenia jako "dochód uzyskany", o którym mowa w art. 3 pkt 24 lit. "a" u.ś.r.

Stanowisko organu nie jest słuszne.

Zgodnie z tym przepisem, "uzyskanie dochodu" oznacza uzyskanie dochodu spowodowane:

1. a) zakończeniem urlopu wychowawczego,
2. b) uzyskaniem zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych,
3. c) uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,
4. d) uzyskaniem zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej,
5. e) (uchylona),
6. f) rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej lub wznowieniem jej wykonywania po okresie zawieszenia w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej,
7. g) (uchylona),
8. h) uzyskaniem zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,
9. i) uzyskaniem świadczenia rodzicielskiego,
10. j) uzyskaniem zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników,
11. k) uzyskaniem stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym.

Wbrew stanowisku organów obu instancji, w niniejszej sprawie nie zachodzą żadne z wymienionych w tym przepisie okoliczności, a więc również okoliczność z lit. "c", na którą organy wskazują, pomimo tego, że "umowa zlecenia" mieści się w zdefiniowanym w tym przepisie pojęciu: "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa". Zgodnie bowiem z art. 3 pkt 22 u.ś.r. – "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej".

O "uzyskaniu dochodu" w powyższym rozumieniu można mówić tylko w razie nowego, dodatkowego "zatrudnienia" lub "innej pracy zarobkowej".

W niniejszej sprawie warunek ten nie występuje.

Nie nastąpiło bowiem dodatkowe, nowe zatrudnienie skarżącego w 2015 r., a jedynie zmieniła się jego podstawa prawna.

Bezspornie skarżący jest zatrudniony w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w B. P. na podstawie umowy o pracę już od [...] stycznia 1986 r. Z zaświadczenia tego pracodawcy z dnia [...] stycznia 2017 r. wynika, że w skład dochodu z tego tytułu wchodziła również premia, przyznawana co miesiąc, wynosząca [...] zł, co nie jest kwestionowane. Jak wskazało Samorządowe Kolegium Odwoławcze, wynagrodzenie obejmujące także tę premię zostało wykazane przez pracodawcę w PIT - 11 za 2014 r. i w zaświadczeniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. P. z dnia [...] października 2015 r. o dochodzie za rok 2014.

Bezsporne jest również to, że skarżący otrzymywał tę premię już od czerwca 2014 r., a więc już w roku poprzedzającym okres zasiłkowy. Premia ta miała charakter stały i była wypłacana do [...] stycznia 2015 r., natomiast od [...] lutego 2015r., na podstawie zawartej z tym samym pracodawcą umowy zlecenia z dnia [...] stycznia 2015 r. – obok wynagrodzenia wynikającego z trwającej nadal umowy o pracę, skarżący otrzymywał tę samą kwotę.

Jak wynika z treści wskazanego wyżej zaświadczenia Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w B. P. z dnia [...] stycznia 2017 r. (k.27 akt admin.) skarżący otrzymywał od [...] czerwca 2014 r. stałą premię w wysokości [...] zł miesięcznie, a po uzyskaniu uprawnień do wykonywanej pracy premia została wstrzymana, zaś w jej miejsce skarżący otrzymywał takie samo wynagrodzenie na podstawie umowy zlecenia zawartej [...] stycznia 2015 r. W zaświadczeniu wyjaśniono, że PIT 11 za 2014 r. obejmował również uzyskaną przez skarżącego w tym roku premię, natomiast w PIT 11 za 2015 r. wykazano oddzielnie wynagrodzenie ze stosunku pracy (bez premii) i z umowy zlecenia (w pozycji działalność wykonywana osobiście). Podkreślono, że w tej sytuacji "umowę zlecenia można rozumieć jako kontynuację premii stałej". Jednocześnie wskazano, że skarżący w 2015 r. i 2016 r. nie podejmował żadnej innej pracy dodatkowej w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w B. P..

Powyższe zaświadczenie pozwala na przyjęcie, że umowa zlecenia stanowiła w istocie kontynuację dotychczasowego stosunku pracy skarżącego, a więc kontynuację dotychczasowego zatrudnienia.

Z zaświadczenia wynika, że zakres obowiązków skarżącego określony w umowie o pracę pokrywał się z obowiązkami wynikającymi z umowy zlecenia, brak więc podstaw do uznania, że skarżący podjął nowe, dodatkowe zatrudnienie, zwłaszcza, że w zaświadczeniu wprost wskazano, że "żadnej innej dodatkowej pracy" skarżący w Wojewódzkim Szpitalu Specjalistycznym w B. P. nie podejmował. Sporna umowa zlecenia zastąpiła w istocie uznaniowy składnik wynagrodzenia skarżącego wypłacanego na podstawie umowy o pracę (premii) – obie umowy zostały zawarte z tym samym pracodawcą, dotyczą podobnych obowiązków i takiej samej kwoty. Powyższe pozwala uznać, że na skutek zawarcia umowy zlecenia nastąpiła jedynie zmiana podstawy zatrudnienia skarżącego, a nie nowe "zatrudnienie", o którym mowa w art. 3 pkt 24 lit. "c" u.ś.r. Istota łączącego skarżącego z Wojewódzkim Szpitalem Specjalistycznym w B. P. stosunku pracy faktycznie nie zmieniła się od chwili zawarcia z nim umowy o pracę tj. od [...] stycznia 1986 r. Zmieniła się wyłącznie – od [...] stycznia 2015r. podstawa prawna zatrudnienia – obok umowy pracę, strony zawarły przedmiotową umowę zlecenia, na podstawie której faktycznie wypłacane było "podwyższone" od 2014 r. wynagrodzenie (o [...] zł, co nie jest sporne).

Jak natomiast przyjmuje się w orzecznictwie (zob. wyrok NSA z dnia 4 listopada 2011 r., I OSK 1047/11; wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 1 grudnia 2011 r., II SA/Bd 954/11), zmiana wysokości wynagrodzenia w ramach istniejącego stosunku pracy (jego obniżenie bądź podwyższenie) nie stanowi ani utraty, ani uzyskania dochodu, o których mowa w art. 3 pkt 23 i 24 u.ś.r.

W sytuacji występującej w sprawie, przeciwne rozumienie tego przepisu byłoby zbyt formalistyczne i jako takie byłoby niezgodne z celem u.ś.r., jakim jest zaspokajanie podstawowych, bytowych potrzeb rodziny zapewniających jej członkom życie na poziomie odpowiadającym godności człowieka, stanowiącym realizację wyrażonej w art. 71 Konstytucji RP zasady pomocy państwa rodzinie.

Skoro zatem, w świetle okoliczności niniejszej sprawy, wadliwe było potraktowanie dochodu skarżącego z umowy zlecenia uzyskanego w 2015 r. i 2016 r. za "dochód uzyskany", to nie można w ogóle mówić o świadomym wprowadzeniu przez skarżącego organu w błąd (w odniesieniu do okresu od 1 listopada do [...] grudnia 2015 r.), a więc o " świadczeniu nienależnie pobranym", zdefiniowanym w art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. W świetle zgromadzonych dowodów, dochód który uwzględniał organ przyznając skarżącemu świadczenia decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., został ustalony na podstawie PIT 11 za 2014 r., a ten obejmował również przyznaną od [...] czerwca 2014 r. premię. Nie ma więc mowy o wadliwie przedstawionej przez skarżącego sytuacji dochodowej.

W świetle przedstawionych wyżej wywodów, nie można również mówić o "zaistnieniu okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania" w odniesieniu do okresu od [...] stycznia 2016 r. do [...] października 2016 r., a więc o "świadczeniu nienależnie pobranym" zdefiniowanym w art. 30 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Skoro bowiem dochodu z umowy zlecenia nie można potraktować jako "dochodu uzyskanego", to nie ma podstaw do korygowania ustalonego przy wydawaniu decyzji przyznającej świadczenia z dnia [...] listopada 2015 r., dochodu za 2014 r., nie można więc mówić o zmianie tego dochodu.

W konsekwencji nie ma podstaw do stwierdzenia, że sporne świadczenia (zasiłek rodzinny i dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego) są świadczeniami nienależnie pobranymi, podlegającymi zwrotowi na podstawie art. 30 ust. 1 u.ś.r.

Z powyższych przyczyn skarga jest uzasadniona, zbędne jest natomiast odnoszenie się do zarzutów dotyczących sposobu obliczenia dochodu skarżącego za 2014 r.

Zaskarżona decyzja podlega zatem uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz.1369).

Rozpatrując sprawę ponownie, organ odwoławczy uwzględni wyrażoną przez Sąd na tle okoliczności niniejszej sprawy wykładnię art.3 pkt 23 i 24 u.ś.r.