Uzasadnienie
T. D. (dalej jako "strona", "skarżąca", "wnioskodawczyni"), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 maja 2023 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że wnioskiem złożonym w dniu 20 stycznia 2023 r. skarżąca wystąpiła do Prezydenta Miasta Lublin o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem - H. D., legitymującym się orzeczeniem Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L. w dniu 1 grudnia 2022 r. na podstawie którego stwierdzono u niego znaczny stopień niepełnosprawności na czas oznaczony do dnia 31 grudnia 2023 r. W toku postepowania zostało przedłożone orzeczenie Lekarza Orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia 31 stycznia 2023 r. stwierdzającym niezdolność wymienionego do samodzielnej egzystencji do dnia 31 stycznia 2024 r. Przy czym jako datę powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji wskazano 7 lipca 2021 r.
Decyzją z dnia 31 marca 2023 r. Prezydent Miasta L., odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że wnioskodawczyni i osoba, na którą ustalane jest świadczenie pielęgnacyjne są obywatelami [...], którzy przebyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium [...] w związku z działaniami wojennymi na obszarze [...], posiadają PESEL oraz status UKR.
Jako podstawy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia organ I instancji wskazał, że z przedłożonego orzeczenia nie wynika, aby data powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki powstała w terminie zakreślonym w art. 17 ust.1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 - dalej: "u.ś.r."). Ponadto organ I Instancji wskazał także na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a oraz pkt 2 lit. a u.ś.r. podnosząc, że wnioskodawczyni jest uprawniona do pobierania emerytury na terytorium Ukrainy, a osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim.
Z powołanym rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca wnosząc odwołanie, w którym zarzuciła naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 3 pkt 5 u.ś.r., poprzez jego błędne zastosowanie w odniesieniu do świadczenia emerytalnego przyznanego na podstawie prawa obcego, które nie zawiera się w definicji rent i emerytur określonych w ustawie.
W wyniku rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z dnia 22 maja 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust.1 pkt 4 u.ś.r. oraz wskazał, że z akt sprawy wynika, iż strona pozostaje w związku małżeńskim z H. D.. Małżonkowie przybyli na terytorium RP z [...], prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. H. D. posiada orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 31 stycznia 2023 r., z którego wynika, że jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do dnia 31 stycznia 2024 r. oraz orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 1 grudnia 2022 r. ważne do dnia 31 grudnia 2023 r. Kolegium wskazało także, że skarżąca jest uprawniona do świadczenia emerytalnego na [...], natomiast warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z pobierania emerytury potwierdzona przedłożeniem do akt sprawy decyzji właściwego organu rentowego. Wskazując na treść art. 3 pkt 5 u.ś.r. Kolegium uznało, że strona zastosowała językową wykładnię w/w przepisów stwierdzając, że emerytura przyznana na podstawie prawa ukraińskiego nie mieści się w katalogu świadczeń, których pobieranie uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Zdaniem Kolegium zastosowanie językowej wykładni tych przepisów jest niewłaściwe. Wskazano, że właściwą wykładnią jest tu wykładnia funkcjonalna, która prowadzi do wniosku, iż pobieranie przez wnioskodawczynię emerytury na podstawie prawa ukraińskiego stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Kolegium wykładnia zastosowana przez strona prowadziłaby do nierównego traktowania będących w takiej samej sytuacji prawnej obywateli polskich pobierających emeryturę, a starających się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w stosunku do obywateli ukraińskich. W konsekwencji prowadziłoby to do naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji, który stanowi, że "Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.".
Podkreślono także, że decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest decyzją uznaniową, lecz związaną, co oznacza, że organ jest zobowiązany do przyznania świadczenia wyłącznie, gdy są spełnione wszystkie wskazane w przepisach prawa przesłanki do jego przyznania.
Dodatkowo Kolegium wyjaśniło, że powyższe rozstrzygnięcie nie uniemożliwia stronie złożenia ponownego wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy strona uzyska decyzję organu rentowego Ukrainy dotyczącą zawieszenia prawa do pobierania świadczenia emerytalnego i przedłoży ją przetłumaczoną na język polski przez tłumacza przysięgłego.
Kolegium wskazało także, że Trybunał Konstytucyjny orzekł w wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i w związku z tym obowiązkiem organów było rozpatrzenie wniosku strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o treść normy zawartej w art. 17 u.ś.r., z pominięciem zastrzeżenia z art. 17 ust. 1b tej ustawy, dotyczącego wieku, w którym osoba stała się niepełnosprawna.
W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 3 pkt 5 u.ś.r., poprzez jego błędne zastosowanie w odniesieniu do świadczenia emerytalnego przyznanego na podstawie prawa obcego, które nie zawiera się w definicji rent i emerytur określonych w ustawie. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Jednocześnie wniesiono o rozpoznanie sprawy w trybie uproszonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1864, dalej "p.p.s.a.").
W uzasadnieniu złożonej skargi, skarżąca ponowiła argumentację przedstawioną uprzednio w uzasadnieniu odwołania złożonego od decyzji organu I instancji. Podkreśliła, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nie może być dokonywana w oderwaniu od pozostałych przepisów u.ś.r., zwłaszcza zawartej w art. 3 pkt 5 u.ś.r. definicji emerytury i renty. Wskazała, że ustawodawca ustalił katalog rodzajów świadczeń emerytalno-rentowych, których pobieranie uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przy czym, przepis ten nie odnosi się w żaden sposób do rent i emerytur przyznanych na podstawie prawa zagranicznego. Zatem nie sposób uznać, aby świadczenie emerytalno-rentowe strony przyznane na podstawie prawa ukraińskiego stanowić mogło przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze spełnieniem negatywnej przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1it. a) u.ś.r.
Tym samym, w ocenie skarżącej, otrzymywane przez nią świadczenie emerytalno-rentowe nie wchodzi w zakres przesłanki, na podstawie której organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż jako świadczenie emerytalno-rentowe przyznane na podstawie prawa zagranicznego nie wchodzi w zakres definicji emerytur i rent określonej w art. 3 pkt 5 lit. a u.ś.r.
W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ wniósł także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Na wstępie wskazać należy, że sąd rozpoznał przedmiotową sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. w związku z wnioskiem obu stron postępowania.
Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że skarga podlega oddaleniu.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.
W przedmiotowej sprawie Kolegium stwierdziło, że przeszkodą do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt pobierania przez wnioskodawczynię świadczenia emerytalnego z ukraińskiego systemu emerytalno-rentowego.
W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, stanowisko organu odwoławczego należy uznać za zasadne.
Wskazać należy, że zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 103 z późn. zm.), obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium RP, którego pobyt na terytorium RP jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w u.ś.r. - odpowiednio na zasadach i w trybie określonych w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy".
Tym samym, ocena uprawnień skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego, która jest obywatelką Ukrainy i jej pobyt na terytorium RP, w związku z konfliktem zbrojnym w Ukrainie, uznawany jest za legalny, powinna zostać dokonana w kontekście przesłanek uregulowanych w tej ustawie, a w szczególności w art. 17 u.ś.r.
Na mocy, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia (art. 17 ust. 5 pkt 1it. a) został zmieniony przez art. 17 pkt 3 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. - publ. Dz. U. z 2023 r. poz. 658 - zmieniającej niniejszą ustawę u.ś.r. z dniem 21 kwietnia 2023 r.).
W związku z powyższym przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyłącza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji ustalonego prawa do emerytury, co wiąże się z posiadaniem uprawnień do świadczenia emerytalnego i ich pobieraniem. W związku z powyższym osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania drugiego. Inna interpretacja przywołanych przepisów, zdaniem Sądu byłaby w sprzeczności wobec osób pobierających świadczenie emerytalne w Polsce, które chcąc uzyskać świadczenie pielęgnacyjne muszą zawiesić emeryturę. Pobieranie bowiem jednocześnie dwóch świadczeń - pielęgnacyjnego i emerytalnego wzajemnie się wyklucza. Wbrew stanowisku pełnomocnika skarżącej, nie ma przy tym znaczenia, że zawarta w art. 3 pkt 5 u.ś.r. definicja emerytury i renty nie wymienia wprost świadczenia emerytalno-rentowego otrzymywanego na podstawie prawa obcego.
Organy administracji, ustalając prawo do świadczeń rodzinnych, obowiązane są stosować te same przepisy i te same kryteria wobec obywateli Ukrainy, co wobec polskich obywateli. Wynika to nie tylko z powołanej wyżej ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, ale również z konstytucyjnej zasady równości wobec prawa i sprawiedliwości społecznej. Tym samym, zarówno obywatele RP, jak i obywatele Ukrainy, którym przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych na zasadzie art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, muszą spełniać te same kryteria warunkujące możliwość uzyskania wnioskowanego świadczenia.
W okolicznościach niniejszej sprawy należy zatem stwierdzić, że prawidłowo organ odwoławczy odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem, uznając, że nie jest możliwe kumulatywne pobieranie emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego, także w przypadku, gdy emerytura jest otrzymywana z ukraińskiego systemu emerytalno-rentowego. Jak już wyżej wskazano obowiązujące przepisy nakazują bowiem stosowanie w tym zakresie zasad wynikających z u.ś.r. Dopiero zatem zawieszenie emerytury, której wyrazem musi być wydanie odpowiedniej decyzji przez właściwy organ o zawieszeniu wypłaty emerytury, otwiera drogę do ubiegania się oświadczenie pielęgnacyjne. W tym należy wziąć pod uwagę, że system emerytalny Ukrainy może przewidywać inne tryby wzruszania decyzji skutkujące przerwaniem lub zakończeniem wypłaty uprawnionej emerytury.
Strona skarżąca reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika, który winien podjąć odpowiednie kroki umożliwiające stronie uzyskanie stosownych dokumentów potwierdzających okoliczność zawieszenia bądź niepobierania emerytury w państwie pochodzenia.
Ponownego podkreślenia wymaga, że skarżąca będzie mogła otrzymać świadczenie pielęgnacyjne dopiero od momentu dołączenia do wniosku o jego przyznanie decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury (por. wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20, CBOSA). Tylko skarżąca jest jedyną osobą władną do usunięcia w każdej chwili negatywnej przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia. W tym miejscu należy podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane dopiero od tego miesiąca, w którym skarżąca przedstawi decyzję zawieszającą emeryturę. A więc, uchylenie zaskarżonej decyzji w rozpoznawanej sprawie w żaden sposób nie zmieniłoby sytuacji prawnej skarżącej, gdyż organy nie mogłyby przyznać świadczenia pielęgnacyjnego za okres wcześniejszy (np. od daty wniosku – 20 stycznia 2023 r.), niż miesiąc, w którym doszłoby do skutecznego zawieszenia pobierania świadczenia emerytalnego.
Mając powyższe rozważania na względzie nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego. Okoliczność, że świadczenie emerytalne przyznane na podstawie prawa obcego nie zostało ujęte w katalogu emerytur i rent z art. 3 pkt 5 u.ś.r. nie oznacza, że stosowanie regulacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w stosunku do obywateli Ukrainy zostało wyłączone. W związku z art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa przepisy u.ś.r. należy stosować odpowiednio. Odpowiednie stosowanie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. polega na modyfikacji, która prowadzi do przyjęcia, że posiadanie przez sprawującego opiekę obywatela Ukrainy prawa do ukraińskiego świadczenia emerytalnego stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W związku z powyższym zarzut skargi dotyczący błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 3 pkt 5 u.ś.r. należy uznać za bezzasadny.
Reasumując, w ocenie Sądu zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o właściwie ustalony stan faktyczny i przy prawidłowym zastosowaniu obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa.
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.