Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2020 r. [...] po rozpatrzeniu zażalenia S. M., reprezentowanego przez R. F., na postanowienie Wójta Gminy K. z dnia [...] czerwca 2020 r. znak [...] odmawiające sprostowania aktu własności ziemi z dnia [...] marca 1974 r. nr [...], w zakresie wykreślenia z tego dokumentu słów: w linijce 7 od góry "[...]" i dalej "[...]", w linijce 8 od góry "[...]", "[...]" i w linijce 9 od góry "[...]" - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. i art. 113 § 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie
W uzasadnieniu orzeczenia Kolegium wskazało, że zaskarżonym postanowieniem, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Wójt Gminy K. odmówił sprostowania w/w aktu własności ziemi we wskazanym przez stronę zakresie tj. poprzez wykreślenie z aktu własności ziemi opisanego w postanowieniu słów "[...]", "[...]", "[...]", "[...]" i "[...]". Organ odwoławczy wskazał, że analiza zgromadzonego (uzupełnionego w toku postępowania o dokumenty z postępowania uwłaszczeniowego) materiału dowodowego nie daje podstaw do przyjęcia, że w przedmiotowym akcie własności ziemi nastąpiła "oczywista omyłka", możliwa do skorygowania w trybie art. 113 § 1 k.p.a.
Kolegium przytoczyło brzmienie tego przepisu i powołało się na bogate orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz doktryny w tym przedmiocie.
Wskazało, że w orzecznictwie utrwalił się pogląd, że przez sformułowanie "błąd pisarski" lub "oczywista omyłka" należy rozumieć widoczne, niezgodne z zamierzonym, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylną pisownię czy też opuszczenie jakiegoś wyrazu (tak wyrok NSA z dnia 10 lutego 1994 r. sygn. akt SA/Kr 723/93, ONSA 1995/2/65). W wyroku z dnia 17 października 2000 r. sygn. akt II SA 1099/01 NSA stwierdził, że istota omyłek, o których mowa w art. 113 § 1 k.p.a., leży w tym, że w orzeczeniu wyrażono coś, co widocznie niezgodne jest z myślą wyrażoną niedwuznacznie przez władzę, a zostało wypowiedziane tylko przez przeoczenie, niewłaściwy dobór słów, omyłkę pisarską. Przyjęta przez Kodeks postępowania administracyjnego klasyfikacja wadliwości jest wyczerpująca i są to błędy pisarskie, rachunkowe i inne oczywiste omyłki. Granice dopuszczalności sprostowania wyrażają się w tym, że sprostowanie aktu administracyjnego - w trybie omawianego przepisu - nie może prowadzić do merytorycznej zmiany decyzji (por. wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 1999 r. sygn. akt II SA 1072/99 i z dnia 24 września 1999 r. sygn. akt IV SA 1184/97).
Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy Kolegium stwierdziło, że żądanie zmiany w zakresie podmiotowym tj. poprzez wykreślenie z aktu własności ziemi osoby uwłaszczonej ([...], z domu W., córki A. i L., urodzonej w [...] r. w [...]), wykracza poza granice "sprostowania", o którym mowa w art. 113 § 1 k.p.a. W ocenie organu orzekającego zmiana w powyższym zakresie prowadziłaby do merytorycznej zmiany w/w decyzji - aktu własności ziemi, nie zaś do sprostowania oczywistej omyłki w rozumieniu art. 113 § 1 k.p.a., którą to omyłką, co wynika z dokumentacji uwłaszczeniowej, wcale nie jest. Wprawdzie w akcie własności ziemi jako właściciele działki nr [...] wpisani zostali J. M. i jego żona Z. M., zaś postanowieniem Sądu Rejonowego [...] w L. z siedzibą w Ś. I Wydział Cywilny z dnia [...] sierpnia 2016 r. sygn. akt I Ns [...] akt zgonu J. M. został sprostowany poprzez wpisanie w jego treści "kawaler" zamiast "wdowiec", to okoliczność ta nie przesądza o oczywistej omyłce pisarskiej w akcie własności ziemi co do osoby Z. M., która uwłaszczyła się wraz z J. M. na przedmiotowej nieruchomości, lecz o ewentualnej omyłce co do relacji w/w osób.
Widniejące w akcie własności ziemi dane osób uwłaszczonych na nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] pokrywają się natomiast z treścią protokołu stwierdzającego stan posiadania (podpisanego przez dwóch świadków), na podstawie którego akt własności ziemi został wydany i nie może być tu mowy o jakiejkolwiek omyłce, w tym oczywistej omyłce pisarskiej, która mogłaby zostać sprostowana w trybie powołanego wyżej przepisu. Dokument ten potwierdza wręcz prawidłowość danych osobowych (imiona, nazwiska, nazwiska rodowe, imiona rodziców, data i miejsce urodzenia) obu właścicieli, ujętych w przedmiotowym akcie własności ziemi.
Kolegium stwierdziło, że rozstrzygnięcie organu I instancji, odmawiające sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w przedmiotowym akcie własności ziemi we wskazanym przez stronę zakresie tj. poprzez wykreślenie z aktu imienia i nazwiska Z. M. oraz pozostałych jej danych osobowych, jest prawidłowe.
Skargę na powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniósł S. M. reprezentowany przez R. F., zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść postanowienia, tj.:
- 1. art. 113 § 1 k.p.a. - ze względu na dokonanie wadliwej wykładni powołanego przepisu, skutkującej uznaniem, że usunięcie błędów występujących w akcie własności ziemi poprzez wykreślenie mylnie zamieszczonych danych osobowych, stanowiłoby ingerencję w treść merytoryczną ww. dokumentu, natomiast w rzeczywistości wskazane informacje zostały usytuowane w wyniku oczywistego przeoczenia, w związku z czym niedociągnięcia te powinny zostać skorygowane w drodze sprostowania, albowiem w przedmiotowym stanie faktycznym wspomniane działanie nie może zostać uznane za ingerencję w treść merytoryczną aktu własności ziemi;
- 2. art. 7 k.p.a, art. 77 § 1 k.p.a i art. 80 k.p.a - polegające na niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a w szczególności powierzchowne i wybiórcze rozpoznanie zaistniałego problemu, skutkujące niedokonaniem wszechstronnej analizy przedstawionego materiału dowodowego;
- 3. art. 107 § 3 k.p.a - poprzez brak zawarcia w decyzji obligatoryjnych elementów wskazanych przez prawodawcę w postanowieniach ustawy regulującej procedurę administracyjną, w postaci braku odpowiedniego uzasadnienia faktycznego skarżonego postanowienia.
Mając na względzie powyższe zarzuty wniósł o:
- 1. uchylenie zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2020 roku, znak: [...] oraz poprzedzającego go postanowienia Wójta Gminy K. z dnia [...] czerwca 2020 r., znak: [...];
- 2. zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego wskazał, że w dniu [...] grudnia 2019 r. S. M. zwrócił się do Starosty L. z wnioskiem o sprostowanie wyżej opisanego aktu własności ziemi. Na podstawie tego aktu J. M. i jego żona Z. M. stali się z mocy prawa właścicielami działki nr [...] o pow. 0,11 ha położonej w [...]. Z. M., wpisana w niniejszym akcie własności ziemi jako żona J. M., nigdy nią nie była, a J. M. w dacie swojej śmierci posiadał status cywilny kawalera. To, że J. M. w chwili śmierci był bezdzietnym kawalerem wynika z treści aktu zgonu zmarłego, który w rubryce 1 informuje o tym, że był wdowcem, jednakże w pkt 9, obejmującym wzmianki dodatkowe, jest wpis "Sąd Rejonowy L. - Wschód w L. z siedzibą w Ś. I Wydział Cywilny postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2016 r. sygn. akt: I Ns [...] prawomocnym z dniem [...] września 2016 r. sprostował niniejszy akt. W rubryce "stan cywilny" wpisując "kawaler"; [...] października 2016 r" kierownik USC: imię: [...], nazwisko: [...]".
Z kolei Z. M. figurująca w akcie własności ziemi nr [...] jako żona J. M. w rzeczywistości nosiła nazwisko [...] i nie była żoną J. M.. W akcie zgonu widnieje wprawdzie wpis dotyczący stanu cywilnego tej osoby zmarłej jako "wdowa", niemniej jednak w pkt 3 brak jest wpisu dotyczącego danych małżonka osoby zmarłej. O tym, że Z. Ż. nigdy nie zawierała związku małżeńskiego z J. M., co w konsekwencji uzasadnia sprostowanie aktu własności ziemi, świadczy również postanowienie Wójta Gminy K. z dnia [...] maja 2008 r. znak GN [...] o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej jeśli chodzi o nazwisko i datę urodzenia – właściciela nieruchomości, w sentencji aktu własności ziemi nr [...] w ten sposób,że cyt.:
zamiast nieprawidłowej nazwy nazwiska "[...]" wpisać prawidłowe "[...]", zamiast nieprawidłowej daty urodzenia "[...]" wpisać prawidłową: "[...]"
Wnioskodawca w sposób dogłębny przedstawił swój interes prawny w przedmiotowej sprawie oraz słuszność dochodzonego sprostowania poprzez przedstawienie szeregu dowodów z dokumentu. Pełnomocnik skarżącego podnosi, że pomimo wskazania dowodów - w sposób bezsporny uprawdopodobniających słuszność żądanych korekt - organ I instancji bezpodstawnie odmówił sprostowania przedmiotowego aktu w zakresie wskazanym przez skarżącego. Według strony skarżącej nie sposób zgodzić się z powołaniem się przez ww. organ na utrwalony w doktrynie i orzecznictwie pogląd jakoby sformułowanie - "oczywista omyłka" należy rozumieć wyłącznie jako: widoczne, niezgodne z zamierzonym, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylna pisownia czy też opuszczenie jakiegoś wyrazu, na dowód czego Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało stanowisko przedstawione przez Naczelny Sąd Administracyjny w 1994 r. Pełnomocnik skarżącego wskazał na pogląd, zgodnie z którym pojęcie oczywistej pomyłki rozpatrywane jest z pryzmatu konkretnego stanu faktycznego oraz rodzaju omyłki, ponieważ właśnie od tych czynników uzależnione jest właściwe ustalenie znaczenia owego niedoprecyzowanego przez prawodawcę stwierdzenia (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 lutego 2010 r. o sygnaturze akt: II SA/GI 873/09).
Wskazał również stanowisko przedstawione przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 maja 2008 roku o sygn. akt I FSK 732/07, zgodnie z którym: " (...) to, co może być uznane za oczywiste w jednym układzie stosunków faktycznych, może tę cechę stracić, gdy układ ów ulega zmianie, choćby w relatywnie niewielkim stopniu. Pojęcie "oczywistej omyłki" ma wszak charakter niedookreślony, odsyłający do systemu pojęć i ocen pozaprawnych, wyłączający w konsekwencji automatyzm przyjmowanych kryteriów na rzecz pewnej elastyczności, pozwalającej urealnić dokonywaną kwalifikację prawną i dopasować ją do różnych, nierzadko niepowtarzalnych i jednostkowych aspektów badanej sytuacji." Przenosząc powyższe ustalenia na kanwę niniejszej sprawy zarzucił organowi popełnienie błędu podczas rozpatrywania przedmiotowego wniosku, skutkującego wydaniem wadliwego rozstrzygnięcia, spowodowanego kierowaniem się z góry narzuconymi kryteriami zamiast oceniania zasadności wystosowanego żądania z perspektywy stanu faktycznego, występującego w tej konkretnej sprawie.
Wskazał, że w przeszłości Sądy orzekały w kwestiach skorelowanych treścią zawartą w żądaniu skarżącego, albowiem m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach - w wyroku z dnia 4 lutego 2010 roku o sygnaturze akt: II SA/GI 873/09 - odniósł się do możliwości zakwalifikowania błędnego oznaczenia imienia matki, osoby występującej w akcie własności ziemi, jako oczywistej omyłki w rozumieniu art. 113 § 1 k.p.a. udzielając pozytywnej odpowiedzi na tak postawione pytanie.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Skarga nie jest zasadna.
Organ wydając zaskarżone postanowienie uznał, że uwzględnienie żądania sprostowania sformułowane przez skarżącego prowadzi do merytorycznej zmiany rozstrzygnięcia i w świetle art. 113 § 1 k.p.a. jest niedopuszczalne.
W ocenie Sądu stanowisko to należało uznać za prawidłowe.
Zgodnie z art. 113 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. W przypadku wad istotnych treści decyzji tryb jej weryfikacji nie może być zastąpiony przez tryb usuwania wad nieistotnych (błędów, omyłek), i odwrotnie, ponieważ nie są to tryby dla siebie konkurencyjne (J. Borkowski, [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Komentarz. Kodeks postępowania administracyjnego, Warszawa 2011, s. 454; również NSA w wyroku z dnia 28 listopada 1984 r., sygn. akt II SA 1314/84, ONSA 1984, Nr 2, poz. 114). Nie będą podlegały sprostowaniu w omawianym trybie błędy i omyłki istotne, których dopuszczono się w stosowaniu prawa, a więc co do ustalenia prawa obowiązującego, stanu faktycznego i jego kwalifikacji prawnej oraz ustalenia konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej (B. Adamiak, Rektyfikacja decyzji w postępowaniu administracyjnym, AUWr 1988, Nr 153, s. 9-10).
Przedmiotem sprostowania w tym trybie mogą być wyłącznie "błędy pisarskie i rachunkowe" oraz "inne oczywiste omyłki". Błąd rachunkowy oznacza omyłkę w wykonaniu działania matematycznego, natomiast za błąd pisarski uważa się widoczne, niezamierzone niewłaściwe użycie wyrazu, mylną pisownię, czy też opuszczenie jakiegoś wyrazu. Istotną cechą błędu stanowiącą normę dopuszczalności sprostowania jest jego oczywistość. Może ona wynikać bądź z natury samego błędu, bądź też z porównania rozstrzygnięcia z uzasadnieniem, treścią wniosku, czy też innymi okolicznościami. Omyłka pisarska to między innymi widoczne, wbrew zamierzeniu organu, niewłaściwe użycie wyrazów, zwrotów. Oczywistość tego rodzaju błędu można stwierdzić, porównując treść decyzji z zawartymi w aktach sprawy dokumentami.
Nie jest zatem dopuszczalne sprostowanie decyzji w trybie art. 113 § 1 k.p.a., które prowadziłoby do ponownego rozstrzygnięcia sprawy, odmiennego od pierwotnego, a przedmiot sprostowania oczywistego błędu (oczywistej omyłki) nie może odnosić się, ani do elementów stanu faktycznego sprawy, jako pierwotnie błędnie (mylnie) wskazanych, ani też do podstawy prawnej decyzji, czy też zastosowanego przepisu prawa, jako pierwotnie błędnie (mylnie) wskazanych (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 20 września 2018 r., sygn. akt II SA/Po 518/18, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyroku z dnia 31 sierpnia 2018 r. sygn. akt I OSK 717/17 Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie stwierdził, że niedopuszczalne jest sprostowanie decyzji, które prowadziłoby do ponownego rozstrzygnięcia sprawy. Instytucja sprostowania nie może być bowiem wykorzystywana do naprawiania błędów dotyczących stosowania prawa.
W świetle powyższego, w ocenie Sądu, żądanie sprostowania aktu własności ziemi w zakresie odnoszącym się do jednego ze współwłaścicieli wymienionych w decyzji stanowi ingerencję w jej sferę merytoryczną. Skarżący domaga się bowiem sprostowania decyzji poprzez wykreślenie słów: "[...]", "[...]", "[...]", "[...]" i "[...]". Są to wszystkie dane osobowe (imię i nazwisko, nazwisko rodowe, imiona rodziców, rok urodzenia i miejsce zamieszkania) jednego ze współwłaścicieli wymienionych w decyzji. Sprostowanie decyzji przez wykreślenie tych danych spowodowałoby, że w treści decyzji pozostałby jako właściciel jedynie J. M..
Natomiast z dokumentacji uwłaszczeniowej wynika, że dane osób uwłaszczonych figurujących w akcie własności ziemi pokrywają się z danymi wynikającymi z protokołu stwierdzającego stan posiadania z [...] stycznia 1974 r. Protokół ten podpisany został przez J. M. oraz dwóch świadków.
Słusznie zatem uznały organy, że żądanie zmiany w zakresie podmiotowym wykracza poza granice sprostowania.
Skoro sprostowanie nie może prowadzić do merytorycznej zmiany decyzji, to za uzasadnione uznać należy twierdzenie, że sprostowaniu nie mogą podlegać błędy i omyłki istotne, a więc błędy i omyłki nieposiadające cechy oczywistości.
Dlatego w ocenie Sądu odmowa sprostowania decyzji (aktu własności ziemi) z dnia [...] marca 1974 r. nr [...] wydanego przez Naczelnika Powiatu w L. zgodna jest z dyspozycją art. 113 k.p.a. Sprostowanie nie obejmowało bowiem błędów pisarskich, rachunkowych, czy oczywistych omyłek.
Sąd nie podzielił też zarzutu naruszenia przez organ odwoławczy art. 7, art. 77 § 1 k.p.a i art. 80 k.p.a, bowiem organy administracji wszechstronnie zbadały zgromadzony materiał dowodowy oraz dokonały jego oceny. W toku postępowania uzupełniono dowody dołączając do akt dokumenty postępowania uwłaszczeniowego. Organ odwoławczy odniósł się szczegółowo do zarzutów podniesionych w zażaleniu, ustosunkował się również do złożonych dowodów z dokumentów w postaci sprostowanego aktu zgonu J. M. oraz postanowienia Wójta Gminy K. z [...] maja 2008 r. dotyczącego sprostowania oczywistej omyłki w akcie własności ziemi wydanym Z. M. (właściwe nazwisko "[...]"). Kolegium analizując treść tego ostatniego dokumentu prawidłowo przyjęło, że organy prowadzące postępowanie uwłaszczeniowe mogły popełnić omyłkę co do relacji J. M. i Z. M. ([...]), którzy w dniu [...] marca 1946 r. zawarli ślub wyznaniowy w kościele rzymskokatolickim (co wynika z uzasadnienia postanowienia Wójta Gminy K. z [...] maja 2008 r. nr GN [...]), zaś ślub taki nie wywołał skutków prawnych i nie spowodował zmiany nazwiska.
Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a.
W ocenie Sądu uzasadnienie postanowienia zarówno organu I instancji, jak również Samorządowego Kolegium Odwoławczego odpowiada przesłankom wynikającym z tego przepisu. Organy w sposób szczegółowy dokonały analizy stanu faktycznego, dowodów zgromadzonych w toku postępowania i omówiły je w uzasadnieniach rozstrzygnięć. Powołały prawidłowo podstawę prawną oraz orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych dotyczące stosowania art. 113 k.p.a. Jak już wyżej podniesiono, organ odwoławczy odniósł się także do zarzutów zawartych w zażaleniu na postanowienie Wójta Gminy K..
Ubocznie podnieść należy, że powołane w skardze orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 lutego 2010 r. sygn. akt II SA/Gl [...] dotyczy zupełnie innego przedmiotu (odmowy uchylenia w wyniku wznowienia postępowania decyzji w sprawie przeniesienia udziału we wspólnocie gruntowej).
Mając na względzie powyższe na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325) skargę należało oddalić.