Uzasadnienie
W dniu 22 stycznia 2009r. skarżąca M. B. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata oraz zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że utrzymuje się wraz z mężem z emerytur w łącznej wysokości 1855 zł miesięcznie brutto (1717,76 zł netto), z czego koszty wydatków wynoszą 675,59 zł (wynajem lokalu mieszkalnego – 304,85 zł, opłaty za energię elektryczną i gaz - 249,58 zł, centralne ogrzewanie – 121,16 zł) Dodatkowo skarżąca wydaje 200 zł miesięcznie na lekarstwa dla siebie i męża (oboje mają ponad 70 lat i cierpią na przewlekłe schorzenia). Po opłaceniu wszystkich wydatków miesięczne koszty na utrzymanie wynoszą "mniej niż po 427 zł" na osobę.
Jak wynika z akt sprawy, skarżąca ubiegała się już wcześniej o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a postanowieniem z dnia 22 października 2008r. referendarz sądowy zwolnił ją od wpisu sądowego od wniesionej skargi ponad kwotę 100 zł, zaś w pozostałym zakresie odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. Postanowienie referendarza nie zostało zaskarżone i stało się prawomocne.
Sąd zważył, co następuje
Złożony obecnie wniosek zasługuje na uwzględnienie w części dotyczącej ustanowienia adwokata, natomiast w pozostałym zakresie podlega oddaleniu.
W orzecznictwie sądowo - administracyjnym przyjmuje się bowiem, że złożony ponownie w tej samej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w takim samym zakresie, jak poprzednio, należy traktować jako wniosek o zmianę lub uchylenie - na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270), zwanej dalej ppsa.
Zgodnie z tym przepisem, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, choćby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W przypadku postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, który jest postanowieniem nie kończącym postępowania w sprawie, jego uchylenie bądź zmiana byłaby możliwa wówczas, gdyby zmieniła się sytuacja materialna lub osobista osoby ubiegającej się o pomoc.
Mając powyższe na uwadze przyjąć należy, że w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych, obecny wniosek o przyznanie prawa pomocy jest wnioskiem o uchylenie bądź zmianę postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 października 2008r. na podstawie art. 165 ppsa.
Rozpoznając ten wniosek, Sąd stwierdza, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności wskazane w tym przepisie - skarżąca w obu wnioskach: poprzednim z dnia 23 września 2009r., jak i w obecnym z dnia 22 stycznia 2009r. identycznie przedstawia swoją sytuację rodzinną i majątkową, co wskazuje, że jej sytuacja faktyczna od czasu złożenia pierwszego wniosku nie zmieniła się.
W konsekwencji Sąd nie jest uprawniony do odmiennej, niż dokonana przez referendarza sądowego w postanowieniu z dnia 22 października 2008r., oceny możliwości poniesienia przez skarżącą kosztów sądowych i zmiany bądź uchylenia postanowienia referendarza sądowego na podstawie art. 165 ppsa dotyczącego zwolnienia od takich kosztów.
Na obecnym etapie Sąd, pomimo, iż sytuacja skarżącej nie zmieniła się od czasu rozpoznawania pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy, ma jednak obowiązek rozpoznać taki wniosek na nowo – na zasadach ogólnych - w zakresie dotyczącym ustanowienia adwokata.
W świetle art. 246 § 1 ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2).
Żądanie ustanowienia adwokata jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 ppsa). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wnoszący jest osobą, której środki do życia ze względu na okoliczności życiowe są na tyle ograniczone, że zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby życiowe w związku z czym poniesienie przez nią choć części kosztów sądowych prowadziłoby do powstania uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny.
Przedstawione przez skarżącą oświadczenie na okoliczność jej sytuacji majątkowej daje podstawę do przyjęcia, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów ustanowienia adwokata bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy obwarowana jest wprawdzie przesłanką braku realnej możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, ale nie może być iluzoryczna.
W ocenie Sądu, sytuacja M. B. utrzymującej się wraz z mężem wyłącznie z emerytur uzasadnia uwzględnienie wniosku: kwota 421 zł miesięcznie na osobę (1717,76 – 875,59 = 842,17: 2 = 421,08), jaka pozostaje skarżącej i jej mężowi po uiszczeniu koniecznych opłat, jest niższa od kryterium dochodowego będącego podstawą przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wynoszącego 477 zł. Ponadto, na tym etapie postępowania brak profesjonalnej pomocy prawnej mógłby pozbawić skarżącą możliwości podejmowania środków procesowych.
Z tych względów należało orzec, jak w sentencji postanowienia.