Uzasadnienie
Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] maja 2016 r., znak: [...], utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Z. z dnia [...] lutego 2016 r., znak: [...], o stwierdzeniu u G. K. (dalej: "uczestniczka postępowania") – byłej pracownicy "[...] w Z. (dalej także: Spółdzielnia) – choroby zawodowej (alergicznego nieżytu nosa), wymienionej poz. 12 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367; dalej także: "rozporządzenie").
W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że prawidłowo organ pierwszej instancji stwierdził u uczestniczki postępowania wystąpienie choroby zawodowej, co potwierdził Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w L. (dalej także: WOMP w L.) będący - zgodnie z § 5 ust 2 rozporządzenia - jednostką orzeczniczą pierwszego stopnia uprawnioną do orzekania w sprawach chorób zawodowych w orzeczeniu lekarskim z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...]/2015 oraz w orzeczeniu uzupełniającym z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...]. Organ szczegółowo opisał przebieg zatrudnienia uczestniczki postępowania, wskazując, że niewątpliwie udokumentowane objawy chorobowe wystąpiły u niej w okresie zatrudnienia w Spółdzielni. W ocenie Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, wszystkie istotne okoliczności w sprawie zostały zatem prawidłowo wyjaśnione.
W skardze na wspomnianą decyzję Spółdzielnia zarzuciła organowi naruszenie:
- - § 1 ust 1 pkt 2 w związku z § 2 rozporządzenia, poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że u uczestniczki postępowania wystąpiły udokumentowane objawy chorobowe upoważniające do rozpoznania choroby zawodowej w okresie jednego roku od zakończenia pracy w narażeniu zawodowym,
- - poz. 12 załącznika nr 1 do rozporządzenia, poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że uczestniczka postępowania udokumentowała wystąpienie objawów chorobowych w okresie 1 (jednego) roku od zakończenia stosunku pracy,
- - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23; dalej: "k.p.a."), poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów, niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy, nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.
W oparciu o te zarzuty Spółdzielnia wniosła o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia z dnia 26 czerwca 1974 r. (Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.; dalej także: "k.p.") oraz rozporządzenia. W świetle art. 2351 k.p. za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, będącym załącznikiem do rozporządzenia, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy. Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika – o czym mówi art. 2352 k.p. – może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.
Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia, do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2014, poz. 1184 ze zm.), zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych, o których mowa w rozporządzeniu.
Niewątpliwie właściwą w rozstrzyganej sprawie jednostką orzeczniczą pierwszego stopnia, w której zatrudnieni lekarze posiadający wymagane kwalifikacje upoważnieni są do rozpoznawania chorób zawodowych i wydawania w tej sprawie orzeczeń lekarskich jest poradnia chorób zawodowych WOMP w L.. Jednostkami orzeczniczymi drugiego stopnia, w myśl § 5 ust. 3 rozporządzenia, są zaś jednostki badawczo-rozwojowe w dziedzinie medycyny pracy, w tym Instytut Medycyny Pracy w [...] (dalej także: IMP w [...].
Stosownie do § 8 ust. 1 rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest stwierdzenie, czy udokumentowane objawy chorobowe alergicznego nieżytu nosa wystąpiły u uczestniczki postępowania w terminie wskazanym w przepisach prawa materialnego.
W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że uczestniczka postępowania w okresie od [...] sierpnia 1982 r. do [...] czerwca 1984 r. pracowała na stanowisku stażysty, technologa w [...] ul. [...] w P.. Pracowała wówczas jako technolog w Dziale Produkcji, a jej miejscem pracy był budynek administracji przy ul. [...] w P.. Praca świadczona przez uczestniczkę niewątpliwie była w znacznej mierze pracą o charakterze biurowym. Istotne jest przy tym – co potwierdza treść sporządzonej przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w P. w dniu [...] października 2015 r. karty oceny narażenia zawodowego – sporadycznie nadzorowała próbne wypieki w ciastkarniach i piekarniach na terenie miasta.
Następnie w okresie od [...] lipca 1984 r. do [...] kwietnia 1994 r. pracowała na stanowisku technolog, mistrz produkcji, specjalista ds. hurtu w [...] ul. [...] w Z.. W trakcie zatrudnienia w tym zakładzie pracy uczestniczka opracowywała receptury i opisy technologiczne produkowanych wyrobów dotyczące przetworów z owoców i warzyw, oceniała przyjmowany surowiec (jabłka, pomidory, kapusta, ogórki i inne). Po objęciu stanowiska mistrza produkcji rozdzielała i nadzorowała prace pracowników produkcji, pobierała surowce z magazynu, wydawała surowce do produkcji przetworów owocowo - warzywnych, prowadziła nadzór jakościowy surowca. W trakcie zatrudnienia w [...] uczestniczka nie miała kontaktu z czynnikami działającymi drażniąco lub alergizująco na drogi oddechowe. W okresie od [...] sierpnia 1995 r. do [...] września 2012 r. uczestniczka pracowała na stanowisku kierownika piekarni w skarżącej Spółdzielni.
Do jej obowiązków należało w szczególności organizowanie pracy piekarni dla poszczególnych zmian w oparciu o cykl produkcyjny, opracowywanie harmonogramu produkcji w oparciu o złożone zapotrzebowanie, realizowanie zamówień na wyroby gotowe, kontrolowanie pracowników produkcyjnych w zakresie stosowania receptur i prawidłowej technologii procesu produkcyjnego, czuwanie nad właściwą jakością i wagą wyrobów gotowych, egzekwowanie od pracowników utrzymania czystości i ładu na stanowisku pracy oraz higieny osobistej w czasie wykonywania zabiegów technologicznych oraz ekspozycji wyrobów gotowych. W trakcie wykonywania swych czynności służbowych uczestniczka na stanowiskach produkcyjnych przebywała średnio 1,5 godziny, tym samym była narażona na działanie pyłów pochodzących z wykorzystanych w cyklu produkcyjnym mąk: pszennej, żytniej, sporadycznie ziemniaczanej.
P. sporem jest również, że Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w dniu [...] grudnia 2015 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej alergiczny nieżyt nosa. Orzeczenie to zostało wydane na podstawie anamnezy, badania ogólnolekarskiego, badań pracownianych - zdjęcie klatki piersiowej, testy skórne z alergenami środowiskowymi - w tym badania spirometryczne, próby prowokacyjne z mąkami - ziemniaczaną, pszenną i żytnią, analizy całości dostarczonej przez badaną dokumentacji leczniczej i z badań profilaktycznych wykonanych do pracy, a także z badań przeprowadzonych w IMP w [...]. Wskazano, że "w wykonanych w 2004 r. testach naskórkowych stwierdzono żywo dodatnie odczyny alergiczne na kurz z omłotów, i siana, roztocza kurzu zbożowego, żyto, pszenicę, dąb. Dodatnie odczyny, ale o mniejszym nasileniu dały też jęczmień, owies, perz i mniszek lekarski oraz pyłki drzew". W orzeczeniu uzupełniającym z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] WOMP stwierdzono, ż "od 2002 r. (...) badana początkowo miała katar i łzawienie z oczu.
Następnie zaczęła odczuwać duszności, miała kaszel.(...) w wykonanych w 2004 r. testach naskórkowych stwierdzono żywo dodatnie odczyny alergiczne (...) mąkę pszenną i żytnią". Tym samym – w ocenie lekarzy orzeczników – "przebieg kliniczny schorzenia, początek dolegliwości po kilku latach pracy w narażeniu na pyl maki, dominujące odczyny alergiczne na alergeny zawodowe dla badanej, dodatnie próby prowokacyjne z mąkami (..) dozwalają na uznanie tła zawodowego rozpoznanego schorzenia i uznanie go za chorobę zawodowa".
Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniom strony skarżącej, nie można stwierdzić, że udokumentowane objawy chorobowe, upoważaniające do rozpoznania choroby zawodowej, wystąpiły u uczestniczki postępowania dopiero po upływie roku od zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Jakkolwiek bowiem istotnie orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej u uczestniczki (zatrudnionej w Spółdzielni w okresie od [...] sierpnia 1995 r. do [...] września 2012 r.) zostało wydane po upływie tego okresu, nie budzi jednak wątpliwości, że pierwsze udokumentowane objawy chorobowe wystąpiły już w 2002 r. W dokumentacji lekarza rodzinnego zawarty jest bowiem zapis dokumentujący objawy chorobowe takie jak: łzawienie z oczu, katar alergiczny.
Ponadto w dokumentacji medycznej znajdują się wyniki testów alergicznych wykonane w 2004 r., w których to potwierdzono u uczestniczki alergię na: mąkę pszenną, żytnią, żyto, pszenicę. Powyższe informacje potwierdza treść wspomnianego wyżej orzeczenia lekarskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w L. z dnia [...] grudnia 2015 r., uzupełnienia do orzeczenia WOMP z dnia [...] stycznia 2016 r. oraz pismo Instytutu Medycyny Pracy w Ł. z dnia [...] czerwca 2015 r. To oznacza, że zarzut strony skarżącej, jakoby udokumentowanie objawów chorobowych nastąpiło dopiero w 2014 r. jest niezgodny ze stanem faktycznym, prawidłowo ustalonym w sprawie.
W ocenie Sądu również fakt niezgłaszania w trakcie badań profilaktycznych przez pracownika dolegliwości wywołanych warunkami pracy, nie może mieć wpływu na rozpoznanie choroby zawodowej, zaś stanowisko Spółdzielni, że rozpoznana w 2004 r. alergia na zboża, mąkę ma podłoże genetyczne – jest gołosłowne. Oczywiste jest bowiem, że jednostki orzecznicze wydające opinie w niniejszym postępowaniu – w przeciwieństwie do skarżącej Spółdzielni – zatrudniają lekarzy specjalistów, posiadających ustawowo określone kwalifikacje do rozpoznawania chorób zawodowych, a wydanie orzeczeń nie nastąpiło poza granicami tych kwalifikacji. Ponadto Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w L., rozstrzygając te kwestie, wziął pod uwagę całokształt materiału dowodowego, w tym dokumentację medyczną uczestniczki oraz kartę oceny narażenia zawodowego, dając temu wyraz w orzeczeniu lekarskim.
Nie budzi przy tym wątpliwości, że uprawnienie do opiniowania dokumentacji medycznej w przedmiocie prowadzenia postępowania dotyczącego choroby zawodowej posiadają jedynie uprawnione jednostki orzecznicze, do których zalicza się w pierwszej instancji między innymi poradnie chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy, zaś w drugiej instancji – instytuty badawcze w dziedzinie medycyny pracy. Strony mogą natomiast zgłaszać zarzuty w zakresie wydanych orzeczeń, z czego skarżąca skorzystała, jednakże nie doprowadziło to do skutecznego podważenia ustaleń jednostki orzeczniczej. Niekwestionowane jest również, że badania profilaktyczne, na które powołuje się Spółdzielnia, a które nie wskazywały na istnienie przeciwskazań do pracy w piekarni u uczestniczki postępowania, w prowadzonym postępowaniu stanowiły dodatkowy materiał dowodowy, który brany był pod uwagę – z urzędu – przez WOMP i IMP. Mając na względzie powyższą dokumentację, jednostki te stwierdziły, że pierwsze udokumentowane dolegliwości związane z zaistnieniem wskazanej choroby zawodowej miały miejsce w 2002 r.
Niezasadne są także podnoszone w toku postępowania przez stronę skarżącą zarzuty co do tego, że alergia na zboża nie jest objawem chorobowym alergicznego nieżytu nosa wymaganym przez ustawodawcę. Oczywiste jest, że została ona wskazana w wykazie chorób zawodowych jednostkę chorobową, stanowiącym załącznik do omawianego rozporządzenia, natomiast obowiązek rozpoznania tego schorzenia oraz uwzględnienia wszelkich objawów chorobowych spoczywa, zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia, na lekarzach orzecznikach zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych. P. sporem jest zaś, że zarówno WOMP w L., jak i IMP w [...] w wykonanych badaniach, próbach prowokacyjnych z mąką ziemniaczaną, pszenną i żytnią, potwierdziły u uczestniczki postępowania reakcje organizmu na alergeny występujące w środowisku pracy. Szczegółowa informacja na temat warunków pracy, czynników alergizujących w miejscu pracy zawarta zaś została w sporządzonej przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Z. w dniu [...] listopada 2015 r. karcie oceny narażenia zawodowego.
Immanentną cechą pojęcia choroby zawodowej w rozumieniu przepisów kodeksu pracy jest istnienie związku przyczynowego zachorowania z wykonywaną pracą. To oznacza, że analiza dokumentacji medycznej dostarczonej przez uczestniczkę, ocena narażenia zawodowego, jak również badania wykonane w jednostkach leczniczych, pozwoliły na rozpoznanie u niej alergicznego nieżytu nosa, pochodzenia zawodowego.
Bezzasadne są także pozostałe zarzuty strony skarżącej. Organy, stosownie do art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., wyjaśniły wszystkie istotne dla sprawy okoliczności faktyczne i prawne, czemu dały wyraz w prawidłowo sporządzonych uzasadnieniach swych decyzji.
Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), skargę oddalił.