Uzasadnienie
Zaskarżoną do sądu decyzją z dnia 24 listopada 2022 r. nr SKO.41/4655/L/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie, po rozpatrzeniu odwołania M. K. (dalej jako: wnioskodawczyni lub skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Lublin z dnia 4 października 2022 r., nr MOPR.D.465.991.2022, w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego.
Rozstrzygnięcie organu zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Wnioskiem z dnia 19 sierpnia 2022 r. skarżąca, zamieszkująca pod adresem ul. [...] w L. wystąpiła o wypłatę dodatku węglowego. We wniosku wskazała, że jej gospodarstwo domowe znajduje się w budynku wielorodzinnym, a głównym źródłem ogrzewania jej mieszkania jest piec kaflowy na paliwo stałe.
W dniu 20 września 2022 r., do Urzędu Miasta Lublin wpłynęła - złożona przez Zarządcę budynku przy ul. [...] - korekta deklaracji do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (dalej również jako: CEEB) dotycząca źródeł ciepła i źródeł spalania paliw dla budynku, z której wynika, że w ww. budynku jako eksploatowane źródła ciepła są zainstalowane: kocioł na paliwo stałe (1), kominek/koza/ogrzewacz powietrza na paliwo stałe (1), piec kaflowy na paliwo stałe (3) oraz kocioł gazowy (13).
Decyzją z dnia 4 października 2022 r., Prezydent Miasta Lublin odmówił przyznania wnioskodawczyni dodatku węglowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że pomimo, iż we wniosku o przyznanie dodatku węglowego skarżąca wskazała jako główne źródło ogrzewania piec kaflowy na paliwo stałe, to w deklaracji CEEB utworzonej w dniu 4 sierpnia 2022 r., brak jest informacji o wskazanym przez nią głównym źródle ogrzewania.
Organ wyjaśnił, że dopiero w korekcie deklaracji CEEB zgłoszonej w dniu 20 września 2022 r., jako źródło ciepła po raz pierwszy wpisano piec kaflowy na paliwo stałe. A zatem, z uwagi na dokonanie modyfikacji złożonej deklaracji po dniu 11 sierpnia 2022 r. (art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym) przedmiotowe świadczenie, nie może być przyznane.
W odwołaniu od powyższej decyzji, skarżąca wyjaśniła, że to z winy Zarządcy budynku, który składał deklarację, pominięto piec kaflowy znajdujący się w jej mieszkaniu, stanowiący główne źródło ogrzewania mieszkania od ponad 20 lat.
Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia 24 listopada 2022 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w deklaracji złożonej przez skarżącą w dniu 21 czerwca 2022 r., wskazano kocioł na paliwo stałe z ręcznym podawaniem – 1 sztuka (bez zaznaczenia jego funkcji i rodzaju paliwa stosowanego w kotle), a dodatkowo wskazano także ogrzewanie elektryczne/bojler elektryczny – 7 sztuk.
W związku z powyższym, w ocenie Kolegium ustalenia organu I instancji są prawidłowe i zasadnym było odmówienie skarżącej wypłaty dodatku węglowego.
W skardze do sądu administracyjnego na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca podniosła, że decyzja o odmowie wypłaty dodatku węglowego była nieprawidłowa z uwagi na błąd administracji budynku, która nie zadeklarowała, że skarżąca ogrzewa mieszkanie piecem kaflowym.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji dokonana na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 259; dalej jako "p.p.s.a."), wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa skutkującym koniecznością jej uchylenia. Z uwagi na to, że uchybieniami dotknięta jest także decyzja wydana w I instancji, należało uchylić również i tą decyzję, działając w oparciu o art. 135 p.p.s.a.
Podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 141; dalej także jako: "u.d.w.", według którego, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Uzasadniając zaskarżoną decyzję organ podniósł, że we wniosku o wypłatę dodatku węglowego skarżąca wskazała jako główne źródło ogrzewania piec kaflowy, jednakże w deklaracji do CEEB złożonej przez Zarządcę budynku w dniu 4 sierpnia 2022 r., takie główne źródło ciepła nie było zgłoszone.
Organ stwierdził przy tym, że dokonana w dniu 20 września 2022 r. korekta przedmiotowej deklaracji CEEB polegająca na wskazaniu źródła centralnego ogrzewania w postaci m.in. pieca kaflowego na paliwo stałe, nie mogła skutkować przyznaniem przedmiotowego świadczenia, gdyż dokonano modyfikacji złożonej deklaracji po dniu 11 sierpnia 2022 r., o czym stanowi powołany wyżej art. 2 ust. 1 u.d.w.
W tak nakreślonym kontekście oceny legalności kwestionowanych decyzji, Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna.
Po pierwsze, zauważenia wymaga - co umknęło organom - że w ustawie z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2236; dalej jako: "u.z.p.p.g.d.") w art. 26 wprowadzono nowelizację ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym wprowadzającą następujące zmiany: ust.1 pkt b) po ust. 15e dodaje się ust. 15f i 15g w brzmieniu: "15g. Dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust.
1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji.";
Co szczególnie istotne, od 3 listopada 2022 r. obowiązuje art. 31 ust. 1 u.z.p.p.s.g.d., który stanowi, że do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzonych na podstawie ustawy zmienianej w art. 26, stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą (ust.1).
Z powyższego wynika zatem, że powołany art. 2 ust. 15g u.d.w., który wszedł w życie w dniu 3 listopada 2022 r., a więc przed datą wydania zaskarżonej decyzji (24 listopada 2022 r.), powinien mieć zastosowanie przy rozpoznaniu odwołania skarżącej, w którym była mowa o złożeniu przedmiotowej korekty deklaracji.
W rozpatrywanej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że w wyniku korekty deklaracji złożonej przez Zarządcę budynku w dniu 20 września 2022 r., główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego skarżącej, o którym mowa w art. 2 ust. 1 u.d.w., zostało zgłoszone po raz pierwszy do CEEB dopiero w dniu 20 września 2022 r.
Mając jednak na uwadze treść art. 31 ust. 1 u.z.p.p.g.d., Kolegium które rozpatrywało odwołanie skarżącej w dniu 24 listopada 2022 r., miało obowiązek uwzględnić ww. obowiązujące od 3 listopada 2022 r. przepisy, a w konsekwencji uwzględnić odwołanie skarżącej i uchylić decyzję I instancji w celu przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego przez organ I instancji.
Z uwagi na okoliczność, że omawiane źródło ogrzewania mieszkania skarżącej (piec kaflowy) nie zostało zgłoszone lub wpisane przez Zarządcę budynku, do CEEB do dnia 11 sierpnia 2022 r., a zgłoszono je dopiero w dniu 20 września 2022 r., organ w celu rozpoznania wniosku skarżącej o wypłatę dodatku węglowego, ma obowiązek ustalenia, czy źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego skarżącej jest źródło wskazane w korekcie deklaracji z dnia 20 września 2022 r. (o którym mowa w art. 2 ust. 1 u.d.w.). W tym celu, przepis art. 2 ust. 15g u.d.w., przewiduje przeprowadzenie wywiadu środkowego, z którego sporządza się notatkę służbową.
Dodatkowo sąd zwraca uwagę, że okoliczność posiadania i użytkowania pieca kaflowego została uprawdopodobniona przez skarżącą, poprzez dołączenie do skargi sprawozdania Mistrza Kominiarskiego ze Spółdzielni Pracy Kominiarzy w L., z przeprowadzenia w dniu 27 grudnia 2022 r. kontroli przewodów kominowych, w ramach której ustalono, że w mieszkaniu skarżącej jest podłączony do przewodu kominowego piec węglowy w pokoju, a przewód kominowy jest drożny.
Podsumowując, w wyniku niezastosowania przepisu art. 2 ust. 15g u.d.w., organ odwoławczy co najmniej przedwcześnie stwierdził, że okoliczność w postaci wskazania jako głównego źródła centralnego ogrzewania pieca kaflowego (węgiel), nie mogła skutkować przyznaniem przedmiotowego świadczenia, jedynie z uwagi na to, że modyfikacji złożonej deklaracji dokonano po dniu 11 sierpnia 2022 r.
W konsekwencji stwierdzić należy, że przy wydaniu zaskarżonej decyzji doszło do naruszenia przepisu prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 15g u.d.w., poprzez jego niezastosowanie. W następstwie doszło do naruszenia przez organ art. 7 K.p.a., art. 8 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a., a wymienione naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem dotyczyło ustaleń będących podstawą rozstrzygnięcia wniosku skarżącej inicjującego postępowanie administracyjne.
Sąd dodatkowo zauważa, że doszło również do naruszenia art. 11 k.p.a., czyli zasady przekonywania oraz art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Art. 107 § 3 k.p.a. wskazuje jakie niezbędne elementy musi zawierać uzasadnienie decyzji. I tak zgodnie z tym przepisem uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
W okolicznościach niniejszej sprawy w ocenie Sądu organ odwoławczy nie tylko w sposób lakoniczny przedstawił uzasadnienie prawne decyzji, ale przede wszystkim przedstawił w nim stan faktyczny odmienny od wynikającego z akt sprawy (data złożenia deklaracji według Kolegium to 21 czerwca 2022 r., podczas gdy z akt administracyjnych wynika, że została złożona w dniu 4 sierpnia 2022 r.; ilość i rodzaj źródeł ogrzewania budynku przy ul. [...] wskazane przez Kolegium także są inne niż podane w deklaracji z dnia 4 sierpnia 2022 r.). Co istotne, w uzasadnieniu decyzji zabrakło również przepisów prawa materialnego, na jakich organ oparł swoje rozstrzygnięcie. Tymczasem to właśnie uzasadnienie prawne stanowi wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Służyć ma ono wyjaśnieniu stronie, dlaczego z prawnego punktu widzenia zapadło takie, a nie inne rozstrzygnięcie organu. Wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa polega nie tylko na obowiązku powołania podstawy prawnej (czego zabrakło w uzasadnieniu), ale także na wszechstronnym wyjaśnieniu, dlaczego organ orzekający zastosował określony przepis.
Wobec powyższego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję. Z uwagi na okoliczność, że uzupełnienie wymienionych ustaleń wymaga przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, konieczne było również uchylenie – przy zastosowaniu art. 135 p.p.s.a. - decyzji organu I instancji.
Pomimo uwzględnienia skargi sąd nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącej, z uwagi na objęcie przedmiotu sprawy ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.
Rozpoznając ponownie sprawę organy uwzględnią poczynione przez Sąd oceny prawne, w tym przede wszystkim zastosują art. 2 ust. 15g u.d.w., a więc w drodze przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalą czy głównym źródłem ogrzewania w gospodarstwie domowym skarżącej jest źródło w postaci pieca na paliwo stałe.