Uzasadnienie
B. G. (dalej jako "strona", "skarżący", "wnioskodawca"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 19 sierpnia 2022 r. w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że wnioskiem złożonym w dniu 7 grudnia 2021 r. skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką – K. G., legitymującą się Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 4 sierpnia 1987 r., którym została zaliczonado pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia. Orzeczenie zostało wydane na stałe.
Decyzją z dnia 27 grudnia 2021 r. Prezydent Miasta [...], odmówił stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazując na treść art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. - dalej: "u.ś.r.") organ I instancji stwierdził, że nie został spełniony warunek określony w tym przepisie, gdyż daty niepełnosprawności K. G. nie da się ustalić.
W wyniku rozpatrzeniu odwołania strony decyzją z dnia 19 sierpnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, organ odwoławczy przytoczył mające zastosowanie w sprawie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazał, że w toku postępowania ustalono że matka strony posiada orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 4 sierpnia 1987 r. zaliczające K. G. w 49 roku życia do pierwszej grupy inwalidów (co jest równoznaczne ze znacznym stopniem niepełnosprawności ustalonym na stałe), zaś strona ma ustalone prawo do pobierania renty (oświadczenie strony z dnia 7 grudnia 2021 r. oraz decyzja z dnia 2 kwietnia 2021 r. o podjęciu wypłaty renty przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przysługującej do dnia 9 października 2025 r.).
Biorąc pod uwagę obowiązujące przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, to jest wiek powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, a także ustalone prawo do renty przez osobę sprawującą opiekę Kolegium stwierdziło, że stronie nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne.
W skardze do tut. Sądu skarżący nie zgodził się z twierdzeniami Kolegium, że świadczenie mu nie przysługuje ze względu na ustalone prawo do renty. Skarżący oświadczył, że w każdej chwili może zawiesić przysługujące mu prawo i tym samym spełnić przesłanki do ww. świadczenia. Skarżący wskazał, że uzyskał informację, iż taka praktyka jest powszechna i organy przyznają prawo do ww. świadczenia.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.); dalej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając, w świetle powołanych wyżej kryteriów, zaskarżoną decyzję, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy, wniosek taki został złożony przez organ, a skarżący nie wniósł o przeprowadzenie rozprawy.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej do Sądu decyzji stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Na wstępie odnotowania w tym miejscu wymaga, że niezasadnie w okolicznościach niniejszej sprawy było powołanie art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako podstawy prawnej odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Należy pamiętać, że przyczyna odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie może zostać oparta na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 grudnia 2017 r. sygn. I OSK 1079/17, jeżeli Trybunał Konstytucyjny uznał art. 17 ust. 1b u.ś.r. za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, to znaczy, że od dnia 23 października 2014 r., w którym weszło w życie omawiane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, powołany art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści zakwestionowanej przez Trybunał Konstytucyjny.
W niniejszej sprawie spór dotyczy możliwości pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przez osobę mająca ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wskazana kwestia była wielokrotnie poddawana kontroli sądowej, przy czym co ważne - a czego nie uwzględniły orzekające w sprawie organy – w sprawach dotyczących opiekuna pobierającego rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, stan prawny uległ zmianie z dniem 9 stycznia 2020 r. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, (Dz. U. z 2019 r., poz. 1257), stwierdził, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Przepis ten utracił moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej – czyli z dniem 9 stycznia 2020 r. Powyższe oznacza, że opiekunowie uprawnieni do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy mają prawo do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, ponieważ ustawodawca do tej pory nie wprowadził do u.ś.r. regulacji w zakresie wysokości świadczenia dla takiego opiekuna. W tym zakresie podnieść należało, że zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa, uwzględniającą wymieniony wyżej derogacyjny skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego, czyli uwzględniającą aktualne brzmienie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, w tym przypadku renty.
Wynika to z tego, że nie istnieją – co podkreślił również Trybunał Konstytucyjny w wymienionym wyżej wyroku – legislacyjne przeciwwskazania do tego, aby osoba która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, podejmowała zatrudnienie.
Niewątpliwie, intencją ustawodawcy, wprowadzającego w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., analizowane wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje inne świadczenie wyższe. Z tych względów obecnie w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje stanowisko zgodnie z którym, osoba uprawniona winna mieć prawo wyboru jednego ze świadczeń: pielęgnacyjnego lub emerytalno – rentowego (por. wyroki NSA z 18 czerwca 2020 r. I OSK 254/20, z 11 sierpnia 2020 r. I OSK 764/20, z 27 maja 2020 r. I OSK 2375/19, z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20, z 24 sierpnia 2020 r., I OSK 650/20 oraz z 24 listopada 2020 r., I OSK 1416/20 wyrok WSA w Poznaniu z 13 stycznia 2020 r., IV SA/Po 824/19, wyrok WSA w Rzeszowie z 20 lutego 2020 r., II SA/Rz 1265/19). O ile zatem jedyną przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt pobierania renty, to organ winien poinformować wnioskodawcę o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie prawa do renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty.
Jak wskazano w wyroku NSA z 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20, taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury, renty, itd. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia np. prawa do renty (emerytury), możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Ponadto obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
W niniejszej sprawie organy zaniechały poinformowania skarżącego o możliwości wyboru świadczenia, jak również nie poinformowały o możliwości zawieszenia prawa do renty, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, co skutkowało wadliwością decyzji w tym zakresie. W ocenie Sądu prawo do renty stanowi jedyną przesłankę negatywną stanowiącą podstawę do odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego. Wyeliminowanie jej będzie oznaczało spełnienie przez skarżącego warunków do przyznania wnioskowanego świadczenia. Z akt sprawy niniejszego postępowania bezspornie wynika, że skarżący sprawuje opiekę nad swoją niepełnosprawną matką i jest jedyną osobą, która może ją sprawować.
Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł w sentencji wyroku, tj. uchylił decyzje organów obu instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią przedstawioną powyżej wykładnię przepisów prawa oraz wytyczne w zakresie przeprowadzenia postępowania.