Uzasadnienie
Postanowieniem z 20 lipca 2022 r., znak: SKO.1110/22, wydanym na podstawie art. 59 w związku z art. 58 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu odmówiło Ł. B. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta Biłgoraj z 28 czerwca 2019 r., znak: SR.4144.97.2018.MS w sprawie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wobec osoby uprawnionej J. B..
W uzasadnieniu postanowienia Kolegium wyjaśniło, że decyzja, od której odwołanie wniósł Ł. B., nie została przez niego fizycznie odebrana ze względu na pobyt w Zakładzie [...] w O. L.. W dniu wydania decyzji organ pierwszej instancji nie posiadał wiedzy o tym, że dłużnik był pozbawiony wolności. Wiedzę o pobycie w Zakładzie [...] organ uzyskał dopiero 9 stycznia 2020 r. (pismo z Zakładu [...] w O. L. z 25 marca 2020 r.). W dniu 20 stycznia 2021 r. organ pierwszej instancji uzyskał informację, że Ł. B. został zwolniony z Zakładu [...] w dniu 15 stycznia 2021 r. Następnie 16 kwietnia 2021 r. organ skierował do Ł. B. wezwanie do stawienia się w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Biłgoraju w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego w terminie 7 dni. Powyższe wezwanie zostało odebrane przez adresata osobiście w dniu 23 kwietnia 2021 r.
Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji wystosował do Prokuratury Rejonowej w Biłgoraju wniosek o ściganie (pismo z 26 maja 2021 r., znak: SR.4144.123.2020.MS) w związku z uchylaniem się Ł. B. od obowiązku opieki oraz niełożeniem na utrzymanie i narażanie na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych wobec uprawnionych do alimentacji - N. B., S. B. oraz J. B.. W treści wniosku Główny Specjalista Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Biłgoraju zawarł informację, że decyzją z 28 czerwca 2019 r., znak: SR.4144.97.2018.MS Ł. B. został uznany za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Niniejszy wniosek o ściganie został przesłany do wiadomości Ł. B., który pokwitował jego odbiór własnoręcznym podpisem w dniu 26 czerwca 2021 r.
Kolegium wyjaśniło, że 17 maja 2022 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Biłgoraju zgłosił się Ł. B., wnosząc o wydanie kopii decyzji o uznaniu go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Organ udostępnił żądaną kopię decyzji. W dniu 18 maja 2022 r. do Urzędu Miasta w Biłgoraju wpłynęło odwołanie strony od decyzji z 28 czerwca 2019 r., znak: SR.4144.97.2018.MS. W treści pisma Ł. B. podniósł, że o istnieniu decyzji dowiedział się dopiero 17 maja 2022 r. Wniosek o przywrócenie terminu uzasadnił zaś tym, że w trakcie wydania decyzji był pozbawiony wolności za granicą i że przed odbywaniem kary pozbawienia wolności wywiązywał się z obowiązków alimentacyjnych.
W ocenie Kolegium, na gruncie niniejszej sprawy należało rozważyć, czy zasadnym jest przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji w związku z pobytem Ł. B. w zakładzie karnym w okresie, w którym wydano zaskarżoną decyzję. Powołując się na treść art. 58 k.p.a., organ odwoławczy wskazał, że termin ten nie został zachowany, ponieważ strona złożyła odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu dopiero w dniu 18 maja 2022 r., choć o wydaniu decyzji o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego była poinformowana w dniu 26 czerwca 2021 r. Kolegium uznało, że termin, w którym strona mogła złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, biegł od dnia doręczenia kopii wniosku o ściganie (pismo z dnia 26 maja 2021 r., znak: SR.4144.123.2020.MS, doręczone stronie w dniu 26 czerwca 2021 r.). Brak jest, w ocenie organu odwoławczego, możliwości uznania za zasadny argumentu, że nieprzeczytanie treści wniosku o ściganie wpłynęło na to, że w niniejszej sprawie nie rozpoczął biegu siedmiodniowy termin określony art. 58 k.p.a. Kolegium przyjęło, że w dniu 26 czerwca 2021 r. strona dowiedziała się lub mogła dowiedzieć o wydaniu decyzji o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych i w tym czasie nie dopełniła wymaganej w tym zakresie zwykłej staranności, której należy oczekiwać od strony należycie dbającej o swoje interesy i nie złożyła prośby o przywrócenie terminu.
W skardze na postanowienie Kolegium Ł. B. wniósł o jego uchylenie, wskazując, że o samej decyzji z 28 czerwca 2019 r. i jej treści dowiedział się dopiero w dacie wydania mu kopii tej decyzji w dniu 17 maja 2022 r.
W piśmie procesowym z 1 marca 2023 r. ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącego zażądał uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości oraz zwrotu na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego oraz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm prawem przepisanych, oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części. Uzasadniając żądanie uchylenia zaskarżonego postanowienia, pełnomocnik podniósł, że decyzja Burmistrza Miasta Biłgoraj z 28 czerwca 2019 r., znak: SR.4144.97.2018.MS o uznaniu Ł. B. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie została przez niego fizycznie odebrana ze względu na pobyt w Zakładzie [...] w O. L. do 15 stycznia 2021 r., co już jest podstawą uchylenia decyzji z uwagi na obiektywną niemożność jego odebrania, wynikającą z pozbawienia wolności.
Niewątpliwie, zdaniem pełnomocnika, organ pierwszej instancji posiadał wiedzę o powyższym, bowiem okoliczność ta wynikała z informacji przekazanej przez wierzycielkę, jak również została potwierdzona przez Zakład [...] w O. L., wobec czego istnieje wątpliwość w zakresie prawidłowości doręczenia decyzji z 28 czerwca 2019 r. skarżącemu, a tym samym wprowadzenia jej do obrotu prawnego. Pełnomocnik podniósł, że organ pierwszej instancji posiadał również informację o dacie zwolnienia skarżącego z Zakładu [...] w O. L. i nie było żadnych przeszkód, aby przesłał skarżącemu ponownie decyzję z 28 czerwca 2019 r. i umożliwił mu złożenie odwołania wraz z pouczeniem o prawie, terminie i sposobie jego wniesienia, czego jednak nie uczynił. Według pełnomocnika, jest to niezrozumiałe, skoro organ w dniu 16 kwietnia 2021 r. (po otrzymaniu informacji o zwolnieniu skarżącego z Zakładu [...] w O. L.) przesłał do niego wezwanie do stawiennictwa w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Biłgoraju w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego.
Nie sposób, w ocenie pełnomocnika, przyjąć, że wraz z odbiorem kopii wniosku o ściąganie z 26 maja 2021 r. skierowanego przez Głównego Specjalistę Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej do Prokuratury Rejonowej w Biłgoraju rozpoczął dla skarżącego bieg termin do złożenia odwołania od decyzji z 28 czerwca 2019 r., ponieważ pismo z 26 maja 2021 r. dotyczyło wniosku o wszczęcie postępowania karnego, jakie skierował organ pomocy społecznej do Prokuratury Rejonowej w Biłgoraju, a treść tego pisma została jedynie przesłana do wiadomości skarżącego. Fakt dokonania lakonicznej wzmianki o wydanej decyzji z 28 czerwca 2019 r. w treści tego pisma, które zresztą nie zostało adresowane bezpośrednio do skarżącego, nie może stanowić o okoliczności, w jakiej skarżący dowiedział się o treści wydanej decyzji.
Co więcej, skarżący w dniu 26 czerwca 2021 r. otrzymał wyłącznie kopię petitum wniosku i jego uzasadnienia bez załączników, a zatem bez kopii decyzji Głównego Specjalisty Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, co choćby z tego względu uniemożliwiło mu zapoznanie się z treścią wydanej decyzji. Sama wzmianka o decyzji z dnia 28 czerwca 2019 r. w treści pisma z dnia 26 maja 2021 r., które nie było adresowane do skarżącego, lecz przesłane do jego wiadomości, nie może stanowić podstawy uprawniającej do przyjęcia, że skarżący został powiadomiony o treści wydanej decyzji MOPS z dnia 28 czerwca 2019 r. Kopia decyzji z 28 czerwca 2019 r. wraz z uzasadnieniem oraz pouczeniem o możliwości złożenia odwołania została udostępniona skarżącemu dopiero w dniu 17 maja 2022 r. i od tej daty ustała przyczyna uchybienia terminowi. Termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania został zachowany, bowiem przedmiotowy wniosek wraz z odwołaniem został złożony w dniu 18 maja 2022 r.
Ubocznie pełnomocnik skarżącego podniósł, że skarżący od kilkunastu lat leczy się z powodu depresji i na stałe przyjmuje leki, które mogą wpływać na obniżenie koncentracji i uwagi. Na tę okoliczność zawnioskował o zwrócenie się przez Sąd do Zakładu [...] w O. L. oraz do [...] spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Zespołu Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju o nadesłanie kopii dokumentacji medycznej skarżącego w zakresie stwierdzonej u niego depresji oraz stosowanego leczenia.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Spór prawny w niniejszej sprawie sprowadza się do kwestii spełnienia przez skarżącego przesłanek przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza Miasta Biłgoraj z 28 czerwca 2019 r., znak: SR.4144.97.2018.MS w sprawie uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wobec osoby uprawnionej.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że skarżący niewątpliwie uchybił terminowi do wniesienia odwołania od wyżej wskazanej decyzji. Z akt sprawy wynika bowiem, że przesyłka zawierająca tę decyzję została doręczona w trybie art. 44 k.p.a., zgodnie z którym, w razie niemożności doręczenia przesyłki w sposób przewidziany w art. 42 i 43 k.p.a. poczta przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej. Jednocześnie doręczyciel zobowiązany jest do zawiadomienia adresata o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie 7 dni od dnia pozostawienia zawiadomienia w placówce pocztowej, umieszczając zawiadomienie w skrzynce oddawczej, drzwiach mieszkania lub innym widocznym miejscu. W przypadku niepodjęcia przesyłki we wskazanym terminie, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż 14 dni od daty pierwszego zawiadomienia. Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia czternastodniowego okresu przechowywania przesyłki przez placówkę pocztową.
W rozpoznawanej sprawie zaadresowana prawidłowo na ówczesny adres zamieszkania skarżącego przesyłka zawierająca decyzję organu pierwszej instancji była dwukrotnie awizowana z zachowaniem terminów określonych w art. 44 § 2 i 3 k.p.a. Doręczenie skarżącemu tej decyzji należy uznać za skuteczne z dniem 31 lipca 2019 r. Termin do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji upływał zatem z dniem 14 sierpnia 2019 r.
Nie sposób podzielić stanowiska pełnomocnika skarżącego, że decyzja Burmistrza Miasta Biłgoraj z 28 czerwca 2019 r., znak: SR.4144.97.2018.MS nie została skarżącemu prawidłowo doręczona ze względu na jego pobyt w Zakładzie [...] w O. L. do 15 stycznia 2021 r. Pełnomocnik nie dostrzegł bowiem, że z zamieszczonego w aktach sprawy zaświadczenia z Zakładu [...] w O. L. z 25 marca 2020 r. (k. 56 akt adm.) wynika, że skarżący był pozbawiony wolności dopiero od dnia 16 września 2019 r., a zatem miało to miejsce już po wydaniu decyzji oraz po uznaniu jej za doręczoną w trybie art. 44 k.p.a. Niezależnie od powyższego, sam pobyt w zakładzie karnym nie stanowi zmiany miejsca zamieszkania strony i w takiej sytuacji doręczenie korespondencji na adres znany organowi jako adres zamieszkania strony jest prawidłowe.
Skoro zatem termin do wniesienia odwołania od decyzji Burmistrza Miasta Biłgoraj z 28 czerwca 2019 r., znak: SR.4144.97.2018.MS upływał z dniem 14 sierpnia 2019 r., zaś odwołanie skarżącego od tej decyzji wpłynęło do organu pierwszej instancji w dniu 18 maja 2022 r., to skarżący uchybił terminowi, o którym mowa w art. 129 § 2 k.p.a.
Uznanie, że nastąpiło uchybienie terminu do wniesienia odwołania, otwiera organowi drogę do rozpoznania wniosku o przywrócenie tego terminu. Przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej na gruncie art. 58 k.p.a. warunkowane jest łącznym spełnieniem następujących przesłanek: złożeniem prośby o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, uprawdopodobnieniem braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminu i dopełnieniem czynności, dla której termin był wyznaczony.
W rozpoznawanej sprawie jako argument za odmową przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia odwołania Kolegium wskazało niespełnienie pierwszej z wymienionych przesłanek, tj. niedochowanie siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, liczonego od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu.
W ocenie organu dniem ustania przyczyny uchybiania terminu był 26 czerwca 2021 r., kiedy to skarżącemu doręczono kopię wniosku o ściąganie zawierającego wzmiankę dotyczącą decyzji z 28 czerwca 2019 r., znak: SR.4144.97.2018.MS w sprawie uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego. Z kolei według skarżącego, za datę ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia odwołania od tej decyzji należy uznać 17 maja 2022 r., kiedy skarżącemu wydano na jego żądanie uwierzytelnioną kopię decyzji z 28 czerwca 2019 r., znak: SR.4144.97.2018.MS.
Rozstrzygniecie tego sporu ma kluczowe znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego postanowienia, ponieważ przesłanka dochowania siedmiodniowego terminu jest pierwotna w stosunku do pozostałych podstaw uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu. Jej niedochowanie zawsze skutkuje nieuwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu, gdyż jest to termin, który nie podlega przywróceniu. Z art. 58 § 2 k.p.a. wynika, że datą, od której należy liczyć termin do wniesienia prośby o przywrócenie terminu, jest dzień ustania przyczyny uchybienia terminu. Jeśli strona nie wiedziała o uchybieniu terminu, to termin do złożenia prośby o jego przywrócenie liczy się od dnia uzyskania przez nią wiadomości o tym, a rolą strony wnoszącej o przywrócenie terminu jest wówczas wskazanie daty, w jakiej dowiedziała się o okoliczności uchybienia terminu (por. wyroki NSA: z 22 stycznia 2018 r., II OSK 1476/17; z 26 lipca 2017 r., I OSK 1992/15; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Wbrew stanowisku organu drugiej instancji, za datę ustania przyczyny uchybienia terminu należy uznać dzień 17 maja 2022 r., w którym skarżący otrzymał w siedzibie organu pierwszej instancji uwierzytelnioną kopię decyzji z 28 czerwca 2019 r. Otrzymawszy kopię tej decyzji, skarżący uzyskał wiedzę o jej wydaniu, o tym, że przysługiwało od niej odwołanie, i że termin do jego wniesienia minął. Składając odwołanie wraz z prośbą o przywrócenie terminu do jego wniesienia w dniu 18 maja 2022 r., skarżący dochował terminu z art. 58 § 2 k.p.a. i jednocześnie dopełnił czynności, dla której termin był wyznaczony.
Sąd nie podzielił stanowiska Kolegium, że termin, w którym strona mogła złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, biegł od dnia doręczenia kopii wniosku o ściganie, tj. od 26 czerwca 2021 r. Przede wszystkim w treści tego wniosku była zawarta jedynie wzmianka na temat decyzji pierwszoinstancyjnej. Istotne jest, co umknęło Kolegium, że wskazano tam jedynie datę, znak oraz przedmiot decyzji, nie wskazano natomiast organu, który ją wydał. Z tej wzmianki skarżący nie uzyskał informacji ani o organie, który wydał decyzję, ani o trybie jej zaskarżenia, ani wreszcie o tym, że uchybił terminowi do wniesienia odwołania od tej decyzji. Nie można uznać, że w tej dacie ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia odwołania, skoro skarżący nie mógł się dowiedzieć o tym uchybieniu z treści uzasadnienia wniosku o ściganie.
Samo dochowanie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oraz dopełnienie tej czynności nie stanowią jednak o zasadności wniosku o przywrócenie terminu (art. 58 § 2 k.p.a.). Pozostaje jeszcze rozważenie wystąpienia ostatniej z przesłanek, mianowicie uprawdopodobnienia przez skarżącego braku winy w uchybieniu terminu (art. 58 § 1 k.p.a.).
Ponownie należy bowiem podkreślić, że zachowanie terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu oraz uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu to dwie zupełnie różne kwestie. Ustalenie, że w sprawie został zachowany termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu obliguje organ do zbadania, czy wnioskodawca uprawdopodobnił, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu. Kolegium, uznając, że wniosek został złożony z uchybieniem terminu, nie zbadało wystąpienia tej przesłanki.
Jednocześnie Sąd nie uwzględnił wniosku pełnomocnika skarżącego o zwrócenie się do Zakładu [...] w O. L. oraz do [...] spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Zespołu Opieki Zdrowotnej w Biłgoraju o nadesłanie kopii dokumentacji medycznej skarżącego w zakresie stwierdzonej u niego depresji oraz stosowanego leczenia. Skarżący nie powołał się na tę okoliczność w żadnym z pism skierowanych do Kolegium, uczynił to dopiero w skardze do sądu. Ta okoliczność nie mogła być zatem brana pod uwagę przy ocenie legalności zaskarżonego postanowienia.
Z uwagi na błędną ocenę w zakresie zachowania przez skarżącego terminu do złożenia prośby o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania oraz – w konsekwencji powyższego – niezbadanie wystąpienia przesłanki uprawdopodobnienia braku winy skarżącego w uchybieniu terminu, Sąd uchylił zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.).
O kosztach niepłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 § 1 wyżej powoływanej ustawy w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c/ i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r. poz. 18 ze zm.).
Ponownie rozpoznając sprawę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu uwzględni oceną prawną zawartą w uzasadnieniu wyroku Sądu w zakresie przesłanki dotyczącej terminu złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji z 28 czerwca 2019 r., znak: SR.4144.97.2018.MS oraz rozważy, czy została spełniona przesłanka dotycząca uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżącego. Kolegium weźmie pod uwagę treść odwołania i pisma skarżącego zatytułowanego "Wyjaśnienia", w których stwierdził on, że w dacie wydania decyzji, tj. 28 czerwca 2019 r. był od dwóch miesięcy pozbawiony wolności za granicą (k. 88 oraz k. 91 akt adm.). Wyjaśnienie tej okoliczności może mieć wpływ na ocenę uprawdopodobnienia przez skarżącego braku winy w uchybieniu terminu.
Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł, jak w sentencji.