Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania Z.W., zaskarżoną decyzję wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 11 ust. 2, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] odmawiającej Z. W. przyznania zasiłku celowego na zaspokojenie różnych potrzeb bytowych.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Z.W. nie mógł być przyznany zasiłek celowy na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej, gdyż nie spełnił on kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 tej ustawy. Uzyskiwana renta w kwocie 534, 69 zł przekracza kryterium dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł. W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy podniósł, że według art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy. Może to nastąpić tylko w sytuacji wyjątkowych i jak zasadnie wskazał organ I instancji, to osoba ubiegająca się o udzielenie pomocy powinna wykazać, ze taka szczególna sytuacja zachodzi, a przynajmniej umożliwić przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, w którym pracownik socjalny mógłby ustalić aktualną sytuację faktyczną, w której wnioskodawca się znajduje. W rozpatrywanej sprawie było to niemożliwe ze względu na brak współdziałania Z. W., na co wskazują poniżej wskazane okoliczności.
Organ I instancji po wpłynięciu wniosku o przyznanie zasiłku podjął działanie w celu wypełnienia obowiązku wynikającego z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej tj. przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego. W dniu 21 maja 2007 r. pracownicy socjalni udali się do miejsca zamieszkania Z. W., jednakże go tam nie zastali. Pismem z dnia 29 maja 2007 r. organ I instancji wezwał Z. W. do stawiennictwa w siedzibie Ośrodka w oznaczonym czasie. Wobec niepodjęcia korespondencji przez adresata, została ona zwrócona nadawcy. Analogiczna sytuacja wystąpiła w związku ze skierowaniem do wnioskodawcy pisma z dnia 11 czerwca 2007 r.
W dniach 15, 19, 20 i 27 czerwca 2007 r. Z W. przebywał w siedzibie urzędu Gminy, gdzie składał różne pisma, jednakże nie skontaktował się z pracownikiem socjalnym.
Mimo podejmowanych działań nie doszło do aktualizacji wywiadu środowiskowego. W świetle powyższych okoliczności, w ocenie organu odwoławczego, nie budzi wątpliwości fakt braku współdziałania Z. W. z pracownikiem socjalnym, do czego według art. 4 ustawy o pomocy społecznej obowiązane są osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej. Materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje nie tylko na niechęć współdziałania z pracownikiem socjalnym, lecz również świadome utrudnianie wykonywania obowiązków pracownikowi socjalnemu. Takie postępowanie Z. W. nie usprawiedliwia orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z tytułu schorzeń psychicznych, bowiem jest on osobą poczytalną, zdolną do logicznego myślenia i działania, zdającą sobie sprawę ze swoich zachowań. Świadczą o tym liczne wystąpienia do organów administracji i sądu w trybach przewidzianych przepisami prawa i zachowaniem ustawowych terminów.
Brak współdziałania z pracownikiem socjalnym może stanowić w myśl art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej podstawę do odmowy przyznania świadczenia. W ocenie Kolegium zaszły przesłanki do wydania decyzji odmownej. Z W. uchyla się bowiem od udzielenia niezbędnych informacji koniecznych do podjęcia decyzji o przyznaniu pomocy.
Z. W. w skardze do sądu administracyjnego wskazał na niezgodność z prawem zaskarżonej decyzji.
Organ administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, wyjaśniając jak w motywach zaskarżonej decyzji.
Sąd zważył co następuje
Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji są niezgodne z prawem.
W świetle ustaleń organu administracji podzielić należy stanowisko, iż skarżący wobec przekroczenia kryterium dochodowego mógł ubiegać się jedynie o przyznanie specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.
Decyzją o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej, z wyjątkami określonymi ustawowo, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej), a w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia po raz kolejny – po sporządzeniu aktualizacji wywiadu (art. 107 ust. 4 ustawy). Wywiad środowiskowy stanowi swoiste postępowanie dowodowe i ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osób i ich rodzin (art. 107 ust. 1 ustawy). Utrwalenie wyników wywiadu następuje w urzędowym kwestionariuszu, którego wzór określony został w załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 77, poz. 672). Kwestionariusz stanowi formę protokołu (art. 67 § 1 i § 2 pkt 2 i 3 kpa), a osoby biorące udział w jego sporządzeniu powinny protokół podpisać. Odmowę lub brak podpisu należy w protokole podpisać (art. 68 § 2 kpa). Nadto, gdy o przyznanie świadczenia ubiega się osoba, do której mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 111, poz. 535 ze zm.), i nie można ze względu na stan jej zdrowia uzyskać podczas wywiadu niezbędnych informacji i dokumentów, pracownik socjalny odnotowuje ten fakt w kwestionariuszu wywiadu.
W rozpatrywanej sprawie czynności te nie zostały dokonane. Wprawdzie organ I instancji podejmował działania zmierzające do przeprowadzenia wywiadu, jednakże okazały się one nieskuteczne z przyczyn, jak oceniły organy administracji, leżących po stronie skarżącego, który w sposób świadomy i celowy odmawiał współdziałania z pracownikiem socjalnym. Stanowiło to wyłączną przyczynę odmowy przyznania świadczenia.
Stanowisko powyższe nie może być podzielone. Z załączonych do akt opinii psychologicznej oraz sądowo-psychiatrycznej (k.41-44) wynika, że ze względu na chorobę psychiczną skarżący ma problemy z prawidłowym odczytaniem intencji innych osób i motywów ich działania. Jest nadwrażliwy. Koncentruje się na sygnałach świadczących w/g niego o zagrożeniu i nie przychylnym nastawieniu innych osób. Mimo prawidłowych możliwości w zakresie myślenia logicznego i zachowania sprawności intelektualnych Z. W. kieruje się własnymi wyznacznikami. Skutkuje to nieprawidłowościami w myśleniu i zachowaniu przyczynowo-skutkowym. W świetle powyższych opinii i wobec znanego organom administracji faktu, iż Z W. cierpi na chorobę psychiczną, stanowisko tych organów co do świadomej i powziętej z rozeznaniem odmowy współdziałania z pracownikiem socjalnym jest co najmniej wątpliwe. Tym samym brak było podstaw do zastosowania art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i odmowy przyznania Z. W. przedmiotowych świadczeń.
Nadto podnieść należy, iż niezależnie od przyczyn, z powodu których nie przeprowadzono wywiadu środowiskowego z udziałem Z. W., organ administracji zobowiązany był, realizując powinność wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa), przeprowadzić wywiad z członkami rodziny (żoną), a także wykorzystać dane posiadane z urzędu. Z istoty bowiem rodzinnego wywiady środowiskowego wynika, biorąc pod uwagę jego zakres i cel określony w art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz w § 2 ust. 3-5, § 5 ust. 1, § 7 rozporządzenia w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, że uzyskanie niezbędnych informacji możliwe jest nie tylko od osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej zwłaszcza, jeśli o przyznanie świadczenia ubiega się osoba cierpiąca na schorzenie psychiczne.
Organ administracji nie przeprowadził powyższych czynności, co oznacza, że nie spełnił wynikającego z art. 77 § 1 kpa obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Wydanie decyzji w oparciu o niekorzystny materiał dowodowy mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Nie można bowiem wykluczyć, że zebranie tego materiału w sposób właściwy doprowadziłoby do uwzględnienia wniosku skarżącego w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego.
Wobec stwierdzonego naruszenia prawa materialnego oraz przepisów postępowania, zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji należało uchylić na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 cyt. ustawy w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ administracji uwzględniając powyższe oceny i wnioski przeprowadzi w sposób właściwy postępowanie dowodowe. W tym celu przeprowadzi rodzinny wywiad środowiskowy, którego wyniki utrwali w protokole (kwestionariuszu). Tak zgromadzony materiał dowodowy podda stosownej ocenie i w zależności od poczynionych ustaleń rozstrzygnie sprawę.
Z tych względów należało orzec jak w sentencji.