Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] Wojewoda po rozpatrzeniu zażalenia W. F. od postanowienia Prezydenta Miasta L. z dnia [...] lutego 2019 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za udział w nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,1422 ha, wywłaszczonej decyzją tego organu z dnia [...] czerwca 1974 r., znak: GK IV [...]/74 - utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu postanowienia Wojewoda wskazał, że podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowi art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. – dalej k.p.a.), zgodnie z którym organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę nie będącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte.
Z przepisu tego wynika obowiązek organu administracji dokonania analizy wniosku dotyczącego wszczęcia określonego postępowania administracyjnego pod kątem istnienia przesłanek warunkujących dopuszczalność takiego postępowania. Analiza ta dotyczy oceny legitymacji podmiotu składającego wniosek oraz oceny "innych uzasadnionych przyczyn", które wykluczać będą możliwość wszczęcia postępowania administracyjnego w określonej sprawie. Przyczyny te nie zostały skonkretyzowane w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. Organ wskazał powołując się na utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych, że są to okoliczności, które w oczywisty sposób stanowią przeszkodę do wszczęcia konkretnego postępowania.
Wojewoda podkreślił, że użyte przez ustawodawcę sformułowanie "nie może być wszczęte" wskazuje, że określone w cytowanym przepisie przyczyny muszą być znane organowi w chwili złożenia wniosku, czyli być oczywiste.
Jak wynika z akt sprawy Prezydent Miasta decyzją z dnia 12 czerwca 1974 r. orzekł, na podstawie art. 1, 2 i 14 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, o odszkodowaniu za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,1422 ha, położoną w L. – [...], wykazaną na planie i w rejestrze pomiarowym nr [...]/1/71 z dnia 16 grudnia 1972 r., w wysokości [...] zł na rzecz spadkobierców byłej właścicielki A. P., m.in. skarżącego W. F.. Decyzja ta nie została zaskarżona w administracyjnym trybie, wobec czego stała się ostateczna.
Wobec tego w ocenie organów sprawa dotycząca wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość została już rozstrzygnięta ostateczną decyzją, co czyni niedopuszczalnym jej ponowne rozpoznanie, ponieważ rozstrzygnięcie tej samej kwestii jest w świetle przepisów kodeksu postępowania administracyjnego niedopuszczalne.
Organy administracji orzekające w niniejszej sprawie, mając wiedzę o istniejącym w obrocie prawnym rozstrzygnięciu, po otrzymaniu wniosku o ponowne rozstrzygnięcie w takiej sprawie, zobowiązane były do odmowy wszczęcia tego postępowania.
W skardze na postanowienia organów obu instancji skarżący W. F. opisał przebieg toczącego się postępowania administracyjnego, podkreślając, że w tej sprawie organy "wydały kilkanaście postanowień i decyzji, na które składał wyjaśnienia i odpowiednie dokumenty". Wyjaśnił, że przedstawiał w toku postępowania akt własności nieruchomości, a postępowanie organów administracji uważa za przejaw złej woli. Natomiast "postanowienie Wojewody z dnia [...]. 2019 r. uważa za bezprzedmiotowe".
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Przepis ten ustanawia dwie podstawy do odmowy wszczęcia postępowania:
- 1) gdy żądanie wniesione zostało przez osobę niebędącą stroną,
- 2) jeżeli z "jakichkolwiek innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte".
Treść art. 61a § 1 k.p.a. co do drugiej przesłanki uzasadniającej odmowę wszczęcia postępowania wskazuje, że jest ona nieprecyzyjna i bardzo ogólna. Jednak chodzi tu o przyczyny przedmiotowe, które uniemożliwiają załatwienie wniosku. Na gruncie omawianego uregulowania prawnego prezentowane są poglądy, że inne przyczyny, z powodu których postępowanie nie może być wszczęte, mogą dotyczyć:
- 1) braku w przepisach prawa materialnego podstawy do rozstrzygnięcia o treści żądania w trybie postępowania administracyjnego;
- 2) sytuacji gdy w danej sprawie toczy się już postępowanie;
- 3) sytuacji gdy w sprawie zapadła już decyzja;
- 4) dotyczy żądania, które nie podlega rozstrzygnięciu w formie decyzji (postanowienia) a wymaga innej formy działania (por. B. Adamiak,
J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz 2011, s. 740-743; B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. 12, Wyd. C.H. Beck 2012, s. 297-298; W. Chróścielewski, Zmiany w zakresie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, ZNSA 2011, nr 4, s. 14-15, por. też wyrok NSA z dnia 30 lipca 2013 r., sygn. akt II GSK 735/12).
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 lipca 2013 r., sygn. akt II GSK 735/12 (publ. na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl) wyjaśnił ponadto, że użycie przez ustawodawcę sformułowania: "nie może być wszczęte", wskazuje, że przyczyna przedmiotowa musi być znana już w chwili złożenia wniosku (żądania), a więc w istocie wynikać z treści wniosku lub też jest znana organowi z urzędu.
Odmowa wszczęcia postępowania w momencie złożenia wniosku w rozumieniu art. 61a § 1 k.p.a. musi być więc oczywista, aby można było wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w danej sprawie. Przez to postanowienie takie stanowi jedynie formalne rozstrzygnięcie stwierdzające zaistnienie trwałej przeszkody do procedowania.
W rozpoznawanej sprawie organ za taką przeszkodę zasadnie uznał ponowną próbę ustalenia wysokości odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną decyzją z dnia 12 czerwca 1974 r. Wyraźnego odnotowania wymaga, że w decyzji tej w jej punkcie drugim zostało przyznane spadkobiercom A. P., w tym również skarżącemu,odszkodowanie w kwocie [...]zł za wywłaszczony grunt. Oznacza to, że ostateczną decyzją z dnia [...] czerwca 1974 r. określono wysokość odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.
W niniejszej sprawie mamy do czynienia z tożsamością stron postępowania i tożsamością przedmiotową, bowiem intencją strony skarżącej jest doprowadzenie do ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość na chwilę obecną (vide pismo skarżącego z dnia 24 stycznia 2019 r. - k. 1 akt I instancji, w którym skarżący przedstawia propozycję ceny za 1 m2 gruntu).
Nie ma żadnych podstaw prawnych do ponownego ustalania odszkodowania, jego waloryzacji czy też ponownego szacowania wartości wywłaszczonej nieruchomości. Jakkolwiek nie zostałby sformułowany wniosek nie ma możliwości prawnych do uzyskania przez skarżącego wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną w 1973 r. nieruchomość. Nie istnieją zatem podstawy prawne do procedowania, zatem prawidłowym rozstrzygnięciem jest odmowa wszczęcia postępowania.
Dodatkowym argumentem przemawiającym za prawidłowością kontrolowanych rozstrzygnięć administracyjnych jest okoliczność, że roszczenie skarżącego o ustalenie odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną jego poprzedniczce prawnej przedawniło się.
Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym uprawniony może żądać zaspokojenia roszczenia. Przedawnienie jest więc uwarunkowane istnieniem roszczenia, a zatem i zobowiązania, z którego ono wynika, oraz możliwością żądania jego zaspokojenia. Odnosząc powyższe do przedawnienia roszczenia odszkodowawczego z tytułu wywłaszczenia przeprowadzonego w 1974 roku odnotowania wymaga, że roszczenie o odszkodowanie powstaje w dacie, w której rozstrzygnięcie o wywłaszczeniu nieruchomości staje się ostateczne.
W niniejszej sprawie orzeczenie o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości, wydane w dniu [...] czerwca 1974 r., stało się ostateczne w roku jego wydania, zatem roszczenie to przedawniło się najpóźniej na początku 1985 roku.
Mając na uwadze powyższe, sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325).